<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE book PUBLIC "-//NLM//DTD BITS Book Interchange DTD v2.0 20151225//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/extensions/bits/2.1/BITS-book2-1.dtd">
<book book-type="chapter" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xmlns:xi="http://www.w3.org/2001/XInclude" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" dtd-version="2.0" xml:lang="es">
<book-meta>
<book-id/>
<book-id book-id-type="publisher">Universidad Rey Juan Carlos</book-id>
<subj-group>
<subject>Material docente</subject>
</subj-group>
<book-title-group>
<book-title><target target-type="page" id="pges_1"/><target target-type="page" id="pges_2"/><target target-type="page" id="pges_3"/><target target-type="page" id="pges_4"/>TEOR&#x00CD;A Y PROBLEMAS RESUELTOS DE F&#x00CD;SICA B&#x00C1;SICA</book-title>
<subtitle>Fundamentos de la Arquitectura Universidad Rey Juan Carlos</subtitle>
</book-title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name name-style="western">
<surname>Trueba Santander</surname>
<given-names>Jos&#x00E9; Luis</given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name name-style="western">
<surname>Rodr&#x00ED;guez</surname>
<given-names>Nagi Khalil</given-names>
</name>
</contrib>
</contrib-group>
<pub-date>
<month>12</month>
<year>2022</year>
</pub-date>
<publisher>
<publisher-name>Universidad Rey Juan Carlos</publisher-name>
</publisher>
<permissions>
<copyright-statement>Derechos de autor 2024 los autores</copyright-statement>
<copyright-year>2024</copyright-year>
<copyright-holder>los autores</copyright-holder>
<license>
<license-p>&#x00A9;2022 Jos&#x00E9; Luis Trueba Santander Nagi Khalil Rodr&#x00ED;guez</license-p>
<license-p>Algunos derechos reservados</license-p>
<license-p>Este documento se distribuye bajo la licencia &#x201C;Atribuci&#x00F3;n-CompartirIgual 4.0 Internacional&#x201D; de Creative Commons, disponible en <uri>https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.es</uri></license-p>
</license>
</permissions>
<notes>
<p>Dep&#x00F3;sito</p>
<p>Archivo Abierto Institucional de la URJC (BURJC Digital)</p>
</notes>
</book-meta>
<front-matter>
<front-matter-part book-part-type="preface">
<book-part-meta>
<title-group>
<title><target target-type="page" id="pges_5"/><target target-type="page" id="pges_6"/><target target-type="page" id="pges_7"/><bold>Prefacio</bold></title>
</title-group>
</book-part-meta>
<named-book-part-body>
<p>Este texto est&#x00E1; dirigido a los estudiantes de la asignatura F&#x00ED;sica B&#x00E1;sica del Grado en Fundamentos de Arquitectura. La asignatura cubre temas de Termodin&#x00E1;mica, Ondas, Electromagnetismo y Circuitos El&#x00E9;ctricos y, al estar pensada para impartirse en la primera mitad del grado, no presupone m&#x00E1;s conocimientos que los usuales en estudios preuniversitarios.</p>
<p>En cada tema, se incluyen apuntes que explican la parte te&#x00F3;rica, ejemplos num&#x00E9;ricos intercalados, una tabla resumen con las cantidades y f&#x00F3;rmulas m&#x00E1;s importantes y una lista de problemas resueltos. El material se ha ido elaborando, modificando y completando durante los varios cursos en que los autores hemos impartido esta asignatura en la Universidad Rey Juan Carlos.</p>
<p>Nos sentimos muy agradecidos a cada uno de los estudiantes del Grado de Fundamentos de Arquitectura que han pasado por nuestras clases por su motivaci&#x00F3;n, cr&#x00ED;tica constructiva y esfuerzo, sin los cuales jam&#x00E1;s habr&#x00ED;amos completado este trabajo.</p>
<p>Los autores</p>
<p>M&#x00F3;stoles, 2022</p>
</named-book-part-body>
</front-matter-part>
<toc id="fmatter1" content-type="toc">
<toc-title-group>
<title><target target-type="page" id="pges_8"/><target target-type="page" id="pges_9"/><bold>&#x00CD;ndice general</bold></title>
</toc-title-group>
<toc-entry content-type="chapter"><title><bold>1. GASES</bold></title> <nav-pointer rid="c1"><bold>13</bold></nav-pointer>
<toc-entry content-type="section"><title>1.1. Gases ideales</title> <nav-pointer rid="c1-s1">13</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>1.2. Presi&#x00F3;n cin&#x00E9;tica</title> <nav-pointer rid="c1-s2">16</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>1.3. Energ&#x00ED;a interna de un gas ideal</title> <nav-pointer rid="c1-s3">19</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>1.4. Dilataci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica de s&#x00F3;lidos y l&#x00ED;quidos</title> <nav-pointer rid="c1-s4">22</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>1.5. Tabla resumen</title> <nav-pointer rid="c1-s5">24</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>1.6. Problemas resueltos</title> <nav-pointer rid="c1-s6">25</nav-pointer></toc-entry></toc-entry>
<toc-entry content-type="chapter"><title><bold>2. CALOR</bold></title> <nav-pointer rid="c2"><bold>31</bold></nav-pointer>
<toc-entry content-type="section"><title>2.1. El calor como forma de transferencia de energ&#x00ED;a</title> <nav-pointer rid="c2-s1">31</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>2.2. Algunos mecanismos de transferencia de energ&#x00ED;a</title> <nav-pointer rid="c2-s2">31</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>2.3. Capacidad calor&#x00ED;fica y calor espec&#x00ED;fico</title> <nav-pointer rid="c2-s3">37</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>2.4. Calor latente</title> <nav-pointer rid="c2-s4">40</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>2.5. Tabla resumen</title> <nav-pointer rid="c2-s5">42</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>2.6. Problemas resueltos</title> <nav-pointer rid="c2-s6">43</nav-pointer></toc-entry></toc-entry>
<toc-entry content-type="chapter"><title><bold>3. TERMODIN&#x00C1;MICA</bold></title> <nav-pointer rid="c3"><bold>51</bold></nav-pointer>
<toc-entry content-type="section"><title>3.1. Contacto t&#x00E9;rmico y equilibrio t&#x00E9;rmico</title> <nav-pointer rid="c3-s1">51</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>3.2. Trabajo de deformaci&#x00F3;n</title> <nav-pointer rid="c3-s2">52</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>3.3. Procesos termodin&#x00E1;micos</title> <nav-pointer rid="c3-s3">54</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>3.4. Capacidades calor&#x00ED;ficas de los gases ideales</title> <nav-pointer rid="c3-s4">55</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>3.5. Procesos adiab&#x00E1;ticos de los gases ideales</title> <nav-pointer rid="c3-s5">59</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>3.6. M&#x00E1;quinas t&#x00E9;rmicas</title> <nav-pointer rid="c3-s6">60</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>3.7. Bombas t&#x00E9;rmicas y frigor&#x00ED;ficos</title> <nav-pointer rid="c3-s7">62</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>3.8. M&#x00E1;quina de Carnot</title> <nav-pointer rid="c3-s8">65</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>3.9. Tabla resumen</title> <nav-pointer rid="c3-s9">69</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>3.10. Problemas resueltos</title> <nav-pointer rid="c3-s10">70</nav-pointer></toc-entry></toc-entry>
<toc-entry content-type="chapter"><title><bold>4. ONDAS</bold></title> <nav-pointer rid="c4"><bold>81</bold></nav-pointer>
<toc-entry content-type="section"><title>4.1. Propagaci&#x00F3;n de una perturbaci&#x00F3;n</title> <nav-pointer rid="c4-s1">81</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>4.2. Ondas en una cuerda tensa</title> <nav-pointer rid="c4-s2">82</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>4.3. Ondas de sonido</title> <nav-pointer rid="c4-s3">87</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>4.4. Superposici&#x00F3;n e interferencia</title> <nav-pointer rid="c4-s4">92</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>4.5. Tabla resumen</title> <nav-pointer rid="c4-s5">94</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>4.6. Problemas resueltos</title> <nav-pointer rid="c4-s6">96</nav-pointer></toc-entry></toc-entry>
<toc-entry content-type="chapter"><title><target target-type="page" id="pges_10"/><bold>5. AC&#x00DA;STICA</bold></title> <nav-pointer rid="c5"><bold>111</bold></nav-pointer>
<toc-entry content-type="section"><title>5.1. Intensidad de una onda de sonido arm&#x00F3;nica</title> <nav-pointer rid="c5-s1">111</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>5.2. Impedancia ac&#x00FA;stica y transmisi&#x00F3;n del sonido</title> <nav-pointer rid="c5-s2">114</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>5.3. Nivel sonoro y sensaci&#x00F3;n auditiva</title> <nav-pointer rid="c5-s3">118</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>5.4. Tabla resumen</title> <nav-pointer rid="c5-s4">121</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>5.5. Problemas resueltos</title> <nav-pointer rid="c5-s5">122</nav-pointer></toc-entry></toc-entry>
<toc-entry content-type="chapter"><title><bold>6. CARGA Y CORRIENTE EL&#x00C9;CTRICA</bold></title> <nav-pointer rid="c6"><bold>133</bold></nav-pointer>
<toc-entry content-type="section"><title>6.1. Carga el&#x00E9;ctrica</title> <nav-pointer rid="c6-s1">133</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>6.2. Campo el&#x00E9;ctrico</title> <nav-pointer rid="c6-s2">135</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>6.3. Potencial el&#x00E9;ctrico</title> <nav-pointer rid="c6-s3">137</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>6.4. Capacidad y condensadores</title> <nav-pointer rid="c6-s4">142</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>6.5. Corriente el&#x00E9;ctrica</title> <nav-pointer rid="c6-s5">148</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>6.6. Resistencia</title> <nav-pointer rid="c6-s6">150</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>6.7. Fuentes de fuerza electromotriz</title> <nav-pointer rid="c6-s7">155</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>6.8. Potencia el&#x00E9;ctrica</title> <nav-pointer rid="c6-s8">157</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>6.9. Tabla resumen</title> <nav-pointer rid="c6-s9">159</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>6.10. Problemas resueltos</title> <nav-pointer rid="c6-s10">160</nav-pointer></toc-entry></toc-entry>
<toc-entry content-type="chapter"><title><bold>7. CIRCUITOS DE CORRIENTE CONTINUA</bold></title> <nav-pointer rid="c7"><bold>175</bold></nav-pointer>
<toc-entry content-type="section"><title>7.1. Leyes de Kirchhoff</title> <nav-pointer rid="c7-s1">175</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>7.2. Circuitos equivalentes de Th&#x00E9;venin y de Norton</title> <nav-pointer rid="c7-s2">178</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>7.3. Circuitos de corriente continua con condensadores</title> <nav-pointer rid="c7-s3">185</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>7.4. Tabla resumen</title> <nav-pointer rid="c7-s4">188</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>7.5. Problemas resueltos</title> <nav-pointer rid="c7-s5">189</nav-pointer></toc-entry></toc-entry>
<toc-entry content-type="chapter"><title><bold>8. MAGNETISMO E INDUCCI&#x00D3;N</bold></title> <nav-pointer rid="c8"><bold>203</bold></nav-pointer>
<toc-entry content-type="section"><title>8.1. Imanes y solenoides</title> <nav-pointer rid="c8-s1">203</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>8.2. Inducci&#x00F3;n electromagn&#x00E9;tica</title> <nav-pointer rid="c8-s2">205</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>8.3. Autoinducci&#x00F3;n</title> <nav-pointer rid="c8-s3">208</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>8.4. Generadores el&#x00E9;ctricos de corriente alterna</title> <nav-pointer rid="c8-s4">210</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>8.5. Transformadores</title> <nav-pointer rid="c8-s5">213</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>8.6. Tabla resumen</title> <nav-pointer rid="c8-s6">216</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>8.7. Problemas resueltos</title> <nav-pointer rid="c8-s7">217</nav-pointer></toc-entry></toc-entry>
<toc-entry content-type="chapter"><title><bold>9. CIRCUITOS DE CORRIENTE ALTERNA</bold></title> <nav-pointer rid="c9"><bold>229</bold></nav-pointer>
<toc-entry content-type="section"><title>9.1. Resistencias en corriente alterna</title> <nav-pointer rid="c9-s1">229</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>9.2. Condensadores en corriente alterna</title> <nav-pointer rid="c9-s2">232</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>9.3. Inductores en corriente alterna</title> <nav-pointer rid="c9-s3">235</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title><target target-type="page" id="pges_11"/>9.4. N&#x00FA;meros complejos</title> <nav-pointer rid="c9-s4">237</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>9.5. Fasores, impedancias y ley de Ohm genaralizada</title> <nav-pointer rid="c9-s5">239</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>9.6. Potencias activa, reactiva y aparente</title> <nav-pointer rid="c9-s6">243</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>9.7. Tabla resumen</title> <nav-pointer rid="c9-s7">246</nav-pointer></toc-entry>
<toc-entry content-type="section"><title>9.8. Problemas resueltos</title> <nav-pointer rid="c9-s8">246</nav-pointer></toc-entry></toc-entry>
</toc>
</front-matter>
<book-body>
<book-part id="c1" book-part-type="chapter">
<book-part-meta>
<book-part-id book-part-id-type="publisher-id">URJC</book-part-id>
<title-group>
<label><bold>CAP&#x00CD;TULO 1.</bold></label>
<title><bold><target target-type="page" id="pges_12"/><target target-type="page" id="pges_13"/>GASES</bold></title>
</title-group>
</book-part-meta>
<body>
<disp-quote><p>Estudiamos la ecuaci&#x00F3;n de estado del gas ideal que relaciona la presi&#x00F3;n con el n&#x00FA;mero de part&#x00ED;culas, el volumen y la temperatura. A trav&#x00E9;s de &#x00E9;sta, junto con una expresi&#x00F3;n cin&#x00E9;tica para la presi&#x00F3;n, obtenemos la energ&#x00ED;a interna del gas ideal que toma distintas formas seg&#x00FA;n se trate de un gas monoat&#x00F3;mico, diat&#x00F3;mico o poliat&#x00F3;mico. Finalmente, analizamos la dilataci&#x00F3;n en l&#x00ED;quidos y s&#x00F3;lidos, lo que nos permite relacionar variaciones de volumen con cambios de temperatura.</p></disp-quote>
<sec id="c1-s1">
<label><bold>1.1.</bold></label>
<title><bold>Gases ideales</bold></title>
<p>Debido a la peque&#x00F1;a densidad de los gases, sus mol&#x00E9;culas est&#x00E1;n en promedio bastante separadas unas de otras en comparaci&#x00F3;n con su tama&#x00F1;o. De este modo, las part&#x00ED;culas siguen un movimiento rectil&#x00ED;neo y uniforme excepto cuando colisionan de forma el&#x00E1;stica entre ellas o con las paredes del recipiente que contiene el gas. Sin embargo, a pesar de la aparente simplicidad de los gases, una <italic>descripci&#x00F3;n microsc&#x00F3;pica</italic> de los mismos que nos proporcione la posiciones y velocidades de las mol&#x00E9;cula en todo instante de tiempo es imposible, pues hay demasiadas (un cent&#x00ED;metro c&#x00FA;bico de aire contiene unas 2,7 &#x00B7; 10<sup>19</sup> mol&#x00E9;culas).</p>
<p>Afortunadamente, a&#x00FA;n es posible recurrir a una <italic>descripci&#x00F3;n macrosc&#x00F3;pica</italic> de los gases que tiene en cuenta un conjunto peque&#x00F1;o de variables (macrosc&#x00F3;picas), tales como la presi&#x00F3;n <italic>p</italic>, el volumen <italic>V</italic> y la temperatura <italic>T</italic>.</p>
<p>Estas variables o magnitudes determinan los estados de equilibrio del gas, es decir, situaciones estacionarias (independientes del tiempo) que los sistemas alcanzan cuando est&#x00E1;n aislados (no intercambian energ&#x00ED;a con su exterior). Vamos a estudiar estas propiedades macrosc&#x00F3;picas y c&#x00F3;mo se relacionan con los valores medios de las cantidades microsc&#x00F3;picas.</p>
<p>Como la cantidad de part&#x00ED;culas de un gas macrosc&#x00F3;pico es enorme, se usa tambi&#x00E9;n como unidad de cantidad de materia el <italic>mol</italic>, que es la cantidad de materia que contiene</p>
<disp-formula id="Eq_c1-1"><mml:math id="M1" display='block'><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>022</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>23</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>part&#xED;culas,</mml:mtext></mml:math></disp-formula>
<p>sean &#x00E9;stas &#x00E1;tomos, mol&#x00E9;culas, iones, etc. El n&#x00FA;mero <italic>N<sub>A</sub></italic> se llama <italic>n&#x00FA;mero de Avogadro</italic> y se defini&#x00F3; inicialmente como el n&#x00FA;mero de &#x00E1;tomos que hay en 12 g <target target-type="page" id="pges_14"/>de carbono. Como el n&#x00FA;mero de moles se usa para part&#x00ED;culas muy diferentes, se suele especificar de q&#x00FA;e part&#x00ED;culas se trata. As&#x00ED;, tenemos moles de &#x00E1;tomos, de mol&#x00E9;culas, etc.</p>
<p>La <italic>masa molar</italic> de un elemento es la masa de un mol. Usando la tabla peri&#x00F3;dica podemos ver, por ejemplo, que un mol de mol&#x00E9;culas de O<sub>2</sub> tiene una masa muy aproximada de 32 g. Para el aire, formado principalmente por un 76 % de N<sub>2</sub>, un 23 % de O<sub>2</sub> y un 1 % de Ar, la masa molar es muy aproximadamente de 29 g/mol.</p>
<p>Supongamos <italic>n</italic> moles de gas dentro de un recipiente de volumen <italic>V</italic> a una temperatura <italic>T</italic>. El gas ejercer&#x00E1; una presi&#x00F3;n <italic>p</italic> que obedecer&#x00E1;, en buena aproximaci&#x00F3;n, la <italic>ley de los gases ideales</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-2"><mml:math id="M2" display='block'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>R</italic> = 8,31 J/(mol &#x00B7; K) es la <italic>constante universal de los gases</italic>. En la ley de los gases ideales, la temperatura <italic>T</italic> se mide en la <italic>escala absoluta de temperaturas (Kelvin)</italic>, en la cual el punto de congelaci&#x00F3;n del agua corresponde a <italic>T</italic> = 273,15 K, y su punto de ebullici&#x00F3;n a <italic>T</italic> = 373,15 K. Aunque la escala absoluta de temperaturas es la &#x00FA;nica con significado fundamental, es de uso com&#x00FA;n la <italic>escala Celsius</italic>, definida tal que <italic>T<sub>C</sub></italic> = <italic>T</italic> &#x02212; 273,15&#x00B0;C. En ella, el punto de congelaci&#x00F3;n del agua es 0&#x00B0;C y su punto de ebullici&#x00F3;n es 100&#x00B0;C.</p>
<p>La ley de los gases ideales es una relaci&#x00F3;n simple entre las cantidades macrosc&#x00F3;picas que caracterizan un gas. En condiciones normales de densidad y presi&#x00F3;n, los gases reales obedecen esta ley bastante bien, pero si un gas se comprime hasta llegar a tener una densidad muy alta, su comportamiento se desviar&#x00E1; del de un gas ideal. Un <italic>gas ideal</italic> es uno que obedece exactamente la ecuaci&#x00F3;n anterior, y es el caso l&#x00ED;mite de un gas real cuando la densidad y presi&#x00F3;n tienden a cero. Podemos pensar en un gas ideal como consistente en &#x00E1;tomos o mol&#x00E9;culas de tama&#x00F1;o infinitesimal que no ejercen fuerzas entre ellas o sobre las paredes del recipiente que los contiene excepto en los brev&#x00ED;simos instantes en los que se produce una colisi&#x00F3;n.</p>
<p>La ley de los gases ideales se puede escribir tambi&#x00E9;n en t&#x00E9;rminos del <italic>n&#x00FA;mero de part&#x00ED;culas</italic> (&#x00E1;tomos o mol&#x00E9;culas) <italic>N</italic>. Como el mol es la cantidad de materia que contiene exactamente el n&#x00FA;mero de Avogadro <italic>N<sub>A</sub></italic> de part&#x00ED;culas, resulta que se puede escribir</p>
<disp-formula id="Eq_c1-3"><mml:math id="M3" display='block'><mml:mi>N</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_15"/>de manera que la ley de los gases ideales se expresa</p>
<disp-formula id="Eq_c1-4"><label>(1.1)</label><mml:math id="M4" display='block'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mfrac><mml:mi>R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde la cantidad</p>
<disp-formula id="Eq_c1-5"><mml:math id="M5" display='block'><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>38</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>23</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>K</mml:mtext></mml:math></disp-formula>
<p>se llama <italic>constante de Boltzmann</italic>.</p>
<boxed-text id="c1-s1-box1">
<p><bold>Ejemplo 1.1.1</bold> <italic>Un man&#x00F3;metro es un aparato de medida que nos proporciona la presi&#x00F3;n de un gas tomando como referencia (cero) la presi&#x00F3;n atmosf&#x00E9;rica. Uno de estos aparatos nos proporciona una medida de</italic> 500 <italic>kPa para un gas (ideal) cuando su temperatura es de</italic> 10 <italic>&#x00B0;C. Si el gas no sale ni entra de su recipiente y la presi&#x00F3;n atmosf&#x00E9;rica se mantiene a</italic> 1 <italic>atm</italic> &#x22CD; 101 <italic>kPa, queremos calcular la presi&#x00F3;n del gas cuando el gas est&#x00E1; a</italic> 40&#x00B0;<italic>C.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>El n&#x00FA;mero de moles y el volumen del gas en el interior del recipiente se mantienen constantes. Seg&#x00FA;n la ecuaci&#x00F3;n de estado de los gases ideales, esto implica, entre un estado 1 y un estado 2, que</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-6"><mml:math id="M6" display='block'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Un aspecto clave es que se nos pide la presi&#x00F3;n interna o manom&#x00E9;trica del gas, que se define como la diferencia entre la presi&#x00F3;n del gas p y la presi&#x00F3;n atmosf&#x00E9;rica p</italic><sub>0</sub>, <italic>es decir, aquella presi&#x00F3;n p<sub>man</sub> tal que</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-7"><mml:math id="M7" display='block'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>En el estado 1,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-8"><mml:math id="M8" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>601</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_16"/><italic>Usando la primera ecuaci&#x00F3;n, en el estado 2,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-9"><mml:math id="M9" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>601</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>665</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>La presi&#x00F3;n manom&#x00E9;trica final es, entonces,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-10"><mml:math id="M10" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>665</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>564</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c1-s2">
<label><bold>1.2.</bold></label>
<title><bold>Presi&#x00F3;n cin&#x00E9;tica</bold></title>
<p>La presi&#x00F3;n ejercida por un gas sobre el recipiente que lo contiene se debe a los impactos de las mol&#x00E9;culas del gas contra las paredes. Se puede saber cu&#x00E1;nto vale esta presi&#x00F3;n a partir de los valores medios del movimiento de las mol&#x00E9;culas, lo que permite comprender c&#x00F3;mo una propiedad macrosc&#x00F3;pica (la presi&#x00F3;n) emerge del comportamiento microsc&#x00F3;pico de las mol&#x00E9;culas individuales del gas.</p>
<p>Supondremos que el recipiente es un cubo de lado <italic>L</italic>, que las mol&#x00E9;culas chocan con las paredes pero no lo hacen entre s&#x00ED; y que las colisiones con las paredes son el&#x00E1;sticas, as&#x00ED; que se conservan el momento lineal y la energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica en cada choque. Estas suposiciones no son absolutamente necesarias pero hacen los c&#x00E1;lculos m&#x00E1;s sencillos.</p>
<p>En la <xref ref-type="fig" rid="c1-fig1">figura 1.1</xref> vemos una representaci&#x00F3;n esquem&#x00E1;tica del recipiente lleno de mol&#x00E9;culas de gas. El movimiento de cada mol&#x00E9;cula se puede descomponer en componentes <italic>x</italic>, <italic>y</italic>, <italic>z</italic>, todas ellas equivalentes por la simetr&#x00ED;a de la situaci&#x00F3;n. Veamos el movimiento en el eje <italic>x</italic>.</p>
<fig id="c1-fig1">
<label>Figura 1.1:</label>
<caption><title>Representaci&#x00F3;n esquem&#x00E1;tica de un gas ideal.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c1-fig1.jpg"/>
</fig>
<p><target target-type="page" id="pges_17"/>Una mol&#x00E9;cula dada tiene, a lo largo del eje <italic>x</italic>, una velocidad <italic>v<sub>x</sub></italic> que supondremos positiva y cuyo valor permanece constante hasta colisionar con la pared en <italic>x</italic> = <italic>L</italic>, por sufrir s&#x00F3;lo colisiones el&#x00E1;sticas con las paredes. Cuando la mol&#x00E9;cula choca con la pared en <italic>x</italic> = <italic>L</italic>, le transfiere un momento lineal igual a 2<italic>mv<sub>x</sub></italic>, donde <italic>m</italic> es la masa de la mol&#x00E9;cula. Si, adem&#x00E1;s, suponemos que la mitad de las part&#x00ED;culas <italic>N/</italic>2 tienen velocidad <italic>v<sub>x</sub></italic> y la otra mitad &#x2212;<italic>v<sub>x</sub></italic>, entonces la fuerza promedio <italic>f</italic> ejercida por las mol&#x00E9;culas del gas sobre la pared es igual al cambio de momento en cada colisi&#x00F3;n, 2<italic>mv<sub>x</sub></italic>, multiplicado por <italic>N/</italic>2 y dividido por el tiempo que tardan en colisionar <italic>L/v<sub>x</sub></italic>:</p>
<disp-formula id="Eq_c1-11"><mml:math id="M11" display='block'><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>La presi&#x00F3;n del gas sobre la pared es la fuerza dividida por el &#x00E1;rea <italic>S</italic> = <italic>L</italic><sup>2</sup> de la pared, de modo que</p>
<disp-formula id="Eq_c1-12"><mml:math id="M12" display='block'><mml:mfrac><mml:mi>f</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow><mml:msup><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>V</italic> = <italic>L</italic><sup>3</sup> es el volumen total del gas.</p>
<p>Hemos supuesto en el c&#x00E1;lculo anterior que todas las mol&#x00E9;culas tienen la misma velocidad en m&#x00F3;dulo, pero esto no es verdad: las velocidades de las mol&#x00E9;culas tienen cierta distribuci&#x00F3;n. La fuerza promedio por unidad de &#x00E1;rea proporciona la presi&#x00F3;n. De este modo, hemos de reem<underline>p</underline>lazar la cantidad <inline-formula id="Eq_c1-13"><mml:math id="M13" display='inline'><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:math></inline-formula> en la f&#x00F3;rmula de la presi&#x00F3;n del gas por el valor medio <inline-formula id="Eq_c1-14"><mml:math id="M14" display='inline'><mml:mover><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>&#xAF;</mml:mo></mml:mover></mml:math></inline-formula>, llegando a</p>
<disp-formula id="Eq_c1-15"><mml:math id="M15" display='block'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mover><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Por la simetr&#x00ED;a del problema, el movimiento en cada uno de los ejes <italic>x</italic>, <italic>y</italic>, <italic>z</italic> es b&#x00E1;sicamente el mismo, por lo que los valores promedios de las velocidades al cuadrado son todos iguales, esto es, <inline-formula id="Eq_c1-16"><mml:math id="M16" display='inline'><mml:mover><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover><mml:mo>=</mml:mo><mml:mover><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover><mml:mo>=</mml:mo><mml:mover><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover></mml:math></inline-formula>. El valor medio del cuadrado de la velocidad de las mol&#x00E9;culas cumple entonces</p>
<disp-formula id="Eq_c1-17"><mml:math id="M17" display='block'><mml:mover><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover><mml:mo>=</mml:mo><mml:mover><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover><mml:mo>+</mml:mo><mml:mover><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover><mml:mo>+</mml:mo><mml:mover><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mover><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>De aqu&#x00ED;, la presi&#x00F3;n se puede escribir como</p>
<disp-formula id="Eq_c1-18"><label>(1.2)</label><mml:math id="M18" display='block'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mover><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_18"/>que es el resultado que busc&#x00E1;bamos, relacionando <italic>p</italic> con los valores promedio del movimiento de las mol&#x00E9;culas. Se suele llamar a esta expresi&#x00F3;n la f&#x00F3;rmula de la <italic>presi&#x00F3;n cin&#x00E9;tica</italic>.</p>
<p>En el caso de un gas ideal, la f&#x00F3;rmula de la presi&#x00F3;n permite interpretar microsc&#x00F3;picamente la temperatura, obteniendo un significado f&#x00ED;sico para ella. Usamos la ley de los gases ideales en la forma <italic>pV</italic> = <italic>NkBT</italic>. Despejando <italic>p</italic> de aqu&#x00ED; e introduciendo el resultado en la f&#x00F3;rmula de la presi&#x00F3;n, obtenemos</p>
<disp-formula id="Eq_c1-19"><mml:math id="M19" display='block'><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mover><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>o bien, en t&#x00E9;rminos del valor medio del cuadrado de la velocidad,</p>
<disp-formula id="Eq_c1-20"><mml:math id="M20" display='block'><mml:mover><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>La ra&#x00ED;z cuadrada del valor medio <inline-formula id="Eq_c1-21"><mml:math id="M21" display='inline'><mml:mover><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover></mml:math></inline-formula> se llama <italic>velocidad cuadr&#x00E1;tica media v<sub>rms</sub></italic> y cumple</p>
<disp-formula id="Eq_c1-22"><label>(1.3)</label><mml:math id="M22" display='block'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mover><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>lo que indica que la velocidad cuadr&#x00E1;tica media de las mol&#x00E9;culas de un gas aumenta cuando la temperatura del gas aumenta. Esto relaciona el concepto de temperatura con una medida de la rapidez del movimiento de las part&#x00ED;culas.</p>
<boxed-text id="c1-s2-box1">
<p><bold>Ejemplo 1.2.1</bold> <italic>Podemos aprovechar la relaci&#x00F3;n</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c1-22">(1.3)</xref> <italic>para hacernos una idea de la velocidad a la que van las mol&#x00E9;culas del aires en condiciones f&#x00ED;sicas normales. Para ello, podemos calcular la velocidad cuadr&#x00E1;tica media de la mol&#x00E9;cula de nitr&#x00F3;geno y de ox&#x00ED;geno a</italic> 15&#x00B0;<italic>C, por ejemplo.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Para poder usar la</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c1-22"><italic>ecuaci&#x00F3;n</italic> (1.3)</xref>, <italic>necesitamos la masa de la mol&#x00E9;cula en cuesti&#x00F3;n. La masa de una mol&#x00E9;cula de N</italic><sub>2</sub> <italic>es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-25"><mml:math id="M23" display='block'><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>M</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>022</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>23</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>65</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>26</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_19"/><italic>de modo que su velocidad cuadr&#x00E1;tica media es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-26"><mml:math id="M24" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>38</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>23</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>65</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>26</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>507</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Para el ox&#x00ED;geno,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-27"><mml:math id="M25" display='block'><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>M</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>O</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>32</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>022</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>23</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>26</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>por lo que</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-28"><mml:math id="M26" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>O</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>38</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>23</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>26</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>474</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c1-s3">
<label><bold>1.3.</bold></label>
<title><bold>Energ&#x00ED;a interna de un gas ideal</bold></title>
<p>Consideremos un gas encerrado en un recipiente. La energ&#x00ED;a de este sistema tiene varias contribuciones. Una de ellas es la energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica del movimiento macrosc&#x00F3;pico del sistema como un todo (podemos llevarnos el recipiente de un lado a otro a cierta velocidad, o rotarlo con cierta velocidad angular); otra es la energ&#x00ED;a potencial macrosc&#x00F3;pica del sistema, con sus contribuciones gravitatoria, el&#x00E1;stica, electrost&#x00E1;tica, etc; y otra es la energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica y potencial microsc&#x00F3;pica de las mol&#x00E9;culas del gas cuando el recipiente est&#x00E1; en reposo. Esta &#x00FA;ltima contribuci&#x00F3;n es la que nos interesa ahora, y se llama <italic>energ&#x00ED;a interna U</italic> del gas.</p>
<p>En un gas ideal, las mol&#x00E9;culas no interaccionan entre s&#x00ED; a menos que choquen, de manera que su energ&#x00ED;a potencial de interacci&#x00F3;n no var&#x00ED;a y puede tomarse como nula eligiendo el origen de energ&#x00ED;as apropiadamente (en un gas real, en un l&#x00ED;quido o en un s&#x00F3;lido s&#x00ED; han de considerarse variaciones de energ&#x00ED;a potencial para la energ&#x00ED;a interna). Esto implica que s&#x00F3;lo hemos de tener en cuenta la energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica de las mol&#x00E9;culas, pudiendo escribir la energ&#x00ED;a interna como</p>
<disp-formula id="Eq_c1-29"><mml:math id="M27" display='block'><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>N</italic> es el n&#x00FA;mero de mol&#x00E9;culas y <italic>E<sub>c</sub></italic> la energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica media de cada una de ellas, que se expresa</p>
<disp-formula id="Eq_c1-30"><mml:math id="M28" display='block'><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:mover><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_20"/>Usando la relaci&#x00F3;n de <inline-formula id="Eq_c1-31"><mml:math id="M29" display='inline'><mml:mover><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover></mml:math></inline-formula> con <italic>T</italic> obtenida en el apartado anterior, llegamos a</p>
<disp-formula id="Eq_c1-32"><label>(1.4)</label><mml:math id="M30" display='block'><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>En este c&#x00E1;lculo hemos supuesto impl&#x00ED;citamente que las mol&#x00E9;culas del gas son puntuales, sin estructura. Esto es v&#x00E1;lido en el caso de <italic>gases monoat&#x00F3;micos</italic> como el helio o el arg&#x00F3;n, pero no en general.</p>
<p>Los <italic>gases diat&#x00F3;micos</italic>, como los compuestos por <italic>N</italic><sub>2</sub> y <italic>O</italic><sub>2</sub>, tienen, adem&#x00E1;s del movimiento traslacional de sus mol&#x00E9;culas, otros movimientos posibles. Podemos ver las mol&#x00E9;culas de estos gases como dos &#x00E1;tomos puntuales unidos entre s&#x00ED; r&#x00ED;gidamente por una varilla, como se representa en la <xref ref-type="fig" rid="c1-fig2">figura 1.2</xref>. Al colisionar con la pared del recipiente, estas mol&#x00E9;culas pueden empezar a rotar respecto a su centro de masas. As&#x00ED;, hay que tener en cuenta tambi&#x00E9;n la energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica de rotaci&#x00F3;n respecto a dos ejes perpendiculares entre s&#x00ED; y que pasan por el centro de masas de las mol&#x00E9;culas, ejes que vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c1-fig2">figura 1.2</xref>.</p>
<fig id="c1-fig2">
<label>Figura 1.2:</label>
<caption><title>Representaci&#x00F3;n esquem&#x00E1;tica de una mol&#x00E9;cula diat&#x00F3;mica.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c1-fig2.jpg"/>
</fig>
<p>En el caso de los gases monoat&#x00F3;micos, los valores medios de las cantidades <inline-formula id="Eq_c1-33"><mml:math id="M31" display='inline'><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>,</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>,</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:math></inline-formula> contribuyen de la misma manera a la energ&#x00ED;a interna del gas. Esto ocurre tambi&#x00E9;n para el movimiento de rotaci&#x00F3;n. El resultado general se conoce con el nombre de <italic>teorema de equipartici&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a</italic>: cada componente traslacional o rotacional del movimiento de una mol&#x00E9;cula tiene una energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica media de valor <inline-formula id="Eq_c1-34"><mml:math id="M32" display='inline'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi></mml:math></inline-formula>. Aplicando este teorema, la energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica media de rotaci&#x00F3;n de una mol&#x00E9;cula de un gas diat&#x00F3;mico ser&#x00E1;</p>
<disp-formula id="Eq_c1-35"><mml:math id="M33" display='block'><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_21"/>y la <italic>energ&#x00ED;a interna de un gas diat&#x00F3;mico</italic>, considerando tambi&#x00E9;n el movimiento de traslaci&#x00F3;n, ser&#x00E1;</p>
<disp-formula id="Eq_c1-36"><label>(1.5)</label><mml:math id="M34" display='block'><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Para <italic>gases poliat&#x00F3;micos</italic> con mol&#x00E9;culas que no poseen simetr&#x00ED;a de rotaci&#x00F3;n, como la del vapor de agua, hay que tener en cuenta la posibilidad de rotaci&#x00F3;n respecto a un tercer eje. Esto implica que hemos de a&#x00F1;adir un t&#x00E9;rmino m&#x00E1;s, de valor <inline-formula id="Eq_c1-37"><mml:math id="M35" display='inline'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi></mml:math></inline-formula>, con lo que la energ&#x00ED;a interna resulta</p>
<disp-formula id="Eq_c1-38"><label>(1.6)</label><mml:math id="M36" display='block'><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<boxed-text id="c1-s3-box1">
<p><bold>Ejemplo 1.3.1</bold> <italic>Podemos utilizar las expresiones obtenidas de la energ&#x00ED;a interna para determinar cu&#x00E1;nta energ&#x00ED;a se necesita para calentar un gas ideal. Tomemos, por ejemplo,</italic> 100 <italic>g de helio a</italic> 10 <italic>&#x00B0;C y calculemos la energ&#x00ED;a necesaria para calentarlo hasta</italic> 40<italic>&#x00B0; C.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>El helio es un gas monoat&#x00F3;mico con una masa molar M</italic> (<italic>He</italic>) = 4 <italic>g/mol. Aunque no nos lo pidan, vamos a calcular tambi&#x00E9;n la energ&#x00ED;a interna de</italic> 100 <italic>g de helio a</italic> 10<italic>&#x00B0;C. Por ser monoat&#x00F3;mico, su energ&#x00ED;a interna se puede escribir como</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-39"><mml:math id="M37" display='block'><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>M</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>H</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Cuando la temperatura del helio cambia, su variaci&#x00F3;n de energ&#x00ED;a interna es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-40"><mml:math id="M38" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>M</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>H</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>35</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Dado que la energ&#x00ED;a del gas crece al aumentar la temperatura, esta es la energ&#x00ED;a que debemos proporcionarle para conseguirlo.</italic></p>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c1-s4">
<label><bold>1.4.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_22"/><bold>Dilataci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica de s&#x00F3;lidos y l&#x00ED;quidos</bold></title>
<p>Seg&#x00FA;n la ley de los gases ideales que hemos estado estudiando, a presi&#x00F3;n constante el volumen de un gas crece linealmente con la temperatura. Tal aumento de volumen ocurre tambi&#x00E9;n para s&#x00F3;lidos y l&#x00ED;quidos, aunque de forma mucho m&#x00E1;s modesta. Este fen&#x00F3;meno se llama <italic>dilataci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica</italic>. Durante la dilataci&#x00F3;n, el s&#x00F3;lido mantiene su forma pero sus dimensiones crecen proporcionalmente. Los l&#x00ED;quidos no tiene que mantener ninguna forma y s&#x00F3;lo llenan m&#x00E1;s el recipiente que los contiene.</p>
<p>La dilataci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica de un s&#x00F3;lido se puede describir matem&#x00E1;ticamente por el aumento de sus dimensiones lineales. Para muchos s&#x00F3;lidos, y en un intervalo de temperaturas cercanas a la temperatura ambiente, el aumento &#x0394;<italic>L</italic> de su longitud <italic>L</italic><sub>0</sub> es proporcional al aumento de temperatura &#x0394;<italic>T</italic>, de manera que</p>
<disp-formula id="Eq_c1-41"><label>(1.7)</label><mml:math id="M39" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>La constante de proporcionalidad <italic>&#x03B1;</italic> se llama <italic>coeficiente de dilataci&#x00F3;n lineal</italic> y su unidad es K<sup>&#x02212;1</sup>. De manera an&#x00E1;loga, el incremento &#x0394;<italic>V</italic> de volumen <italic>V</italic><sub>0</sub> de un s&#x00F3;lido sigue una ley similar,</p>
<disp-formula id="Eq_c1-42"><label>(1.8)</label><mml:math id="M40" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>siendo <italic>&#x03B2;</italic>, tambi&#x00E9;n medido en K<sup>&#x02212;1</sup>, el <italic>coeficiente de dilataci&#x00F3;n volum&#x00E9;trica</italic>. Se puede demostrar que, para el mismo s&#x00F3;lido en las mismas condiciones,</p>
<disp-formula id="Eq_c1-43"><mml:math id="M41" display='block'><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>La f&#x00F3;rmula de la dilataci&#x00F3;n volum&#x00E9;trica de los s&#x00F3;lidos sirve tambi&#x00E9;n para los l&#x00ED;quidos.</p>
<p>La dilataci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica ha de tenerse en cuenta en el dise&#x00F1;o de estructuras de grandes dimensiones, tales como puentes y v&#x00ED;as de tren. Las cubiertas de los puentes tienen normalmente juntas de dilataci&#x00F3;n con huecos que permiten cambios de longitud, evitando que el puente se combe. Tambi&#x00E9;n se instalan juntas de dilataci&#x00F3;n entre los segmentos de las v&#x00ED;as de tren, pero si la temperatura excede las expectativas, los resultados pueden ser desastrosos.</p>
</sec>
<sec id="c1-s5">
<label><bold>1.5.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_23"/><bold>Tabla resumen</bold></title>
<table-wrap id="c1-tab1">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p>F&#x00F3;rmula/magnitud</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Definici&#x00F3;n</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>pV</italic> = <italic>nRT</italic> = <italic>Nk<sub>B</sub>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n de estado del gas ideal</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c1-4">(1.1)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>p</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Presi&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>V</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Volumen</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>n</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>N&#x00FA;mero de moles</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>R</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Constante universal de los gases</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Temperatura en escala absoluta</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>N</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>N&#x00FA;mero de mol&#x00E9;culas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>k<sub>B</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Constante de Boltzmann</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c1-45"><mml:math id="M42" display='inline'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mover><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo accent="true">&#x2015;</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>F&#x00F3;rmula de la presi&#x00F3;n cin&#x00E9;tica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c1-18">(1.2)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c1-47"><mml:math id="M43" display='inline'><mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Masa de las mol&#x00E9;culas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Valor medio del cuadrado de la velocidad de las mol&#x00E9;culas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c1-48"><mml:math id="M44" display='inline'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi></mml:mfrac></mml:msqrt></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Velocidad cuadr&#x00E1;tica media</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c1-22">(1.3)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c1-50"><mml:math id="M45" display='inline'><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Energ&#x00ED;a interna gas ideal monoat&#x00F3;mico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c1-32">(1.4)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c1-52"><mml:math id="M46" display='inline'><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Energ&#x00ED;a interna gas ideal diat&#x00F3;mico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c1-36">(1.5)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>U</italic> = 3<italic>nRT</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Energ&#x00ED;a interna gas ideal poliat&#x00F3;mico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c1-38">(1.6)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>L</italic> = <italic>L</italic><sub>0</sub> [1 + <italic>&#x03B1;</italic>(<italic>T</italic> &#x2212; <italic>T</italic><sub>0</sub>)]</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Dilataci&#x00F3;n lineal de s&#x00F3;lidos</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c1-41">(1.7)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>L</italic> = <italic>L</italic> &#x2212; <italic>L</italic><sub>0</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Longitud a la temperatura <italic>T</italic> menos la longitud a la temperatura <italic>T</italic><sub>0</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>&#x03B1;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Coeficiente de dilataci&#x00F3;n lineal</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>V</italic> = <italic>V</italic><sub>0</sub>[1 + <italic>&#x03B1;</italic>(<italic>T</italic> &#x2212; <italic>T</italic><sub>0</sub>)]</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Dilataci&#x00F3;n volum&#x00E9;trica en s&#x00F3;lidos y l&#x00ED;quidos</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c1-42">(1.8)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>V</italic> = <italic>V</italic> &#x2212; <italic>V</italic><sub>0</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Volumen a la temperatura <italic>T</italic> menos el volumen a la temperatura <italic>T</italic><sub>0</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>&#x03B2;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Coeficiente de dilataci&#x00F3;n volum&#x00E9;trica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<boxed-text id="c1-s4-box1">
<p><target target-type="page" id="pges_24"/><bold>Ejemplo 1.4.1</bold> <italic>Tomemos un material s&#x00F3;lido que tiene un coeficiente de dilataci&#x00F3;n lineal de</italic> 5 &#x00B7; 10<sup>&#x02212;9</sup><italic>/&#x00B0; C. Calculemos el incremento de temperatura necesario para aumentar su volumen en un</italic> 10<sup>&#x02212;4</sup> %.</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>El coeficiente de dilataci&#x00F3;n volum&#x00E9;trica del s&#x00F3;lido se relaciona con el lineal mediante</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-57"><mml:math id="M47" display='block'><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:msup><mml:mi>K</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>El aumento de volumen del s&#x00F3;lido es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-58"><mml:math id="M48" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Despejando el aumento de temperatura,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c1-59"><mml:math id="M49" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mn>100</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>66</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:msup><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>&#x2218;</mml:mo></mml:msup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c1-s6">
<label><bold>1.6.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_25"/><bold>Problemas resueltos</bold></title>
<list list-type="order">
<list-item><p>Un gas ideal est&#x00E1; encerrado en un cilindro provisto de un pist&#x00F3;n a la presi&#x00F3;n ambiente (1 atm). Por medio del pist&#x00F3;n disminuimos el volumen del gas hasta una d&#x00E9;cima parte de su valor inicial. Teniendo en cuenta que la temperatura final del gas es igual a la inicial, determina la lectura de presi&#x00F3;n manom&#x00E9;trica.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El n&#x00FA;mero de moles y la temperatura son iguales entre el estado inicial 1 y el final 2, de manera que, por la ecuaci&#x00F3;n de estado de los gases ideales,
<disp-formula id="Eq_c1-60"><mml:math id="M50" display='block'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mtext>constante</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La presi&#x00F3;n inicial es la ambiental, por lo que <italic>p</italic><sub>1</sub> = <italic>p</italic><sub>0</sub> = 1 atm = 101 kPa.</p>
<p>La presi&#x00F3;n en el estado 2 ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c1-61"><mml:math id="M51" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La presi&#x00F3;n manom&#x00E9;trica final estar&#x00E1; dada por
<disp-formula id="Eq_c1-62"><mml:math id="M52" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kPa</mml:mtext><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>909</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kPa</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Un litro de gas ideal tiene una presi&#x00F3;n y temperatura de 1 atm y &#x2212;30 <italic>&#x00B0;</italic>C, respectivamente. Calcula la presi&#x00F3;n de la misma cantidad de gas si su volumen se reduce a medio litro y su temperatura se eleva hasta los 30 <italic>&#x00B0;</italic>C.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El n&#x00FA;mero de moles se mantiene constante en el proceso, de manera que
<disp-formula id="Eq_c1-63"><mml:math id="M53" display='block'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mtext>constante</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Poniendo los datos en la &#x00FA;ltima ecuaci&#x00F3;n, resulta
<disp-formula id="Eq_c1-64"><mml:math id="M54" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kPa</mml:mtext><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>252</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kPa</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_26"/>Cierta cantidad de hidr&#x00F3;geno (gas ideal) ocupa 120 cm<sup>3</sup>, tiene una temperatura de 15 <italic>&#x00B0;</italic>C de temperatura y est&#x00E1; a 150 kPa de presi&#x00F3;n. Calculasu volumen cuando su temperatura es &#x2212;15&#x00B0;C y su presi&#x00F3;n vale 300 kPa.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Dado que el n&#x00FA;mero de moles es constante,
<disp-formula id="Eq_c1-65"><mml:math id="M55" display='block'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mtext>constante</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con los datos del ejercicio,
<disp-formula id="Eq_c1-66"><mml:math id="M56" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:msup><mml:mi>cm</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>150</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>53</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:msup><mml:mi>cm</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>El gas de N<sub>2</sub> se pude considerar un gas ideal en un rango muy amplio de presiones y temperaturas. Teniendo en cuenta que a 1 atm y 0&#x00B0; C su densidad es de 1,25 kg/m<sup>3</sup>, calcula su densidad a 98 kPa y 15&#x00B0;C.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La relaci&#x00F3;n entre la densidad de una masa <italic>m</italic> de gas en el estado 2 y la densidad de la misma masa en el estado 1 se puede obtener a partir de su cociente,
<disp-formula id="Eq_c1-67"><mml:math id="M57" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:math></disp-formula></p>
<p>Usamos ahora la ecuaci&#x00F3;n de estado de los gases ideales para calcular <italic>V</italic><sub>1</sub> <italic>/V</italic><sub>2</sub>, teniendo en cuenta que el n&#x00FA;mero de moles es el mismo en ambos estados (ya que la masa lo es),
<disp-formula id="Eq_c1-68"><mml:math id="M58" display='block'><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con todo esto,
<disp-formula id="Eq_c1-69"><mml:math id="M59" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>98</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la masa de ox&#x00ED;geno contenida en un recipiente de 3 <italic>&#x2113;</italic> a una presi&#x00F3;n manom&#x00E9;trica de 300 kPa y a una temperatura de 25&#x00B0;C.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_27"/><bold>Sol.</bold> El n&#x00FA;mero de moles de O<sub>2</sub> en el tanque es
<disp-formula id="Eq_c1-70"><mml:math id="M60" display='block'><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>De aqu&#x00ED;, la masa de gas, conociendo su masa molar que en este caso es <italic>M</italic>(O<sub>2</sub>) = 32 g/mol, se puede obtener como
<disp-formula id="Eq_c1-71"><mml:math id="M61" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em 0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd columnalign="right"><mml:mi>m</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd columnalign="left"><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>M</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>O</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>M</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>O</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd columnalign="left"><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>32</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Un recipiente de 50 cm<sup>3</sup> de volumen contiene 5 mg de nitr&#x00F3;geno l&#x00ED;quido. Si calentamos el sistema hasta que alcanza 25 <italic>&#x00B0;</italic>C, calcula la presi&#x00F3;n del gas en el nuevo estado.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El nitr&#x00F3;geno l&#x00ED;quido no es un gas ideal pero, al llegar el tubo a temperatura ambiente, todo el l&#x00ED;quido se ha convertido en gas de N<sub>2</sub>, cuya masa molar es <italic>M</italic>(N<sub>2</sub>) = 28 g/mol. El n&#x00FA;mero de moles de este gas en el recipiente es
<disp-formula id="Eq_c1-72"><mml:math id="M62" display='block'><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>M</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mtext>N</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La presi&#x00F3;n resulta
<disp-formula id="Eq_c1-73"><mml:math id="M63" display='block'><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>M</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mtext>N</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>8850</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la masa molar de un gas ideal sabiendo que, cuando su temperatura es de 20 <italic>&#x00B0;</italic>C y su presi&#x00F3;n de 1 atm, ocupa 1,5 litros y su masa es de 2,8 g.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Tomando <italic>m</italic> = <italic>n M<sub>m</sub></italic>, donde <italic>M<sub>m</sub></italic> es la masa molar del gas, de la ecuaci&#x00F3;n de estado de los gases ideales, tenemos
<disp-formula id="Eq_c1-74"><mml:math id="M64" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em 0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:msub><mml:mi>M</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>M</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0450</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>mol</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_28"/>Teniendo en cuenta que la masa molar del metano es de 16 g/mol, calcula su densidad a 25 <italic>&#x00B0;</italic>C y 4 atm.</p>
<p><bold>Sol.</bold> De la ecuaci&#x00F3;n de los gases ideales,
<disp-formula id="Eq_c1-75"><mml:math id="M65" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La densidad del gas se puede escribir (usando <italic>m</italic> = <italic>n M<sub>m</sub></italic>) como
<disp-formula id="Eq_c1-76"><mml:math id="M66" display='block'><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>M</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mi>p</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>16</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>61</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mi>m</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Un recipiente de 2 m<sup>3</sup>de volumen contiene 3 moles de <italic>N</italic><sub>2</sub> en equlibrio a 400 kPa de presi&#x00F3;n. Calcula la velocidad cuadr&#x00E1;tica media de las mol&#x00E9;culas.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La velocidad cuadr&#x00E1;tica viene dada por
<disp-formula id="Eq_c1-77"><mml:math id="M67" display='block'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi></mml:mfrac></mml:msqrt></mml:math></disp-formula></p>
<p>donde la temperatura <inline-formula id="Eq_c1-78"><mml:math id="M68" display='inline'><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula> y la masa de una mol&#x00E9;cula de <italic>N</italic><sub>2</sub> es <inline-formula id="Eq_c1-79"><mml:math id="M69" display='inline'><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>M</mml:mi><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></inline-formula> siendo <italic>M</italic> = 28 g/mol la masa molar de <italic>N</italic><sub>2</sub>. Sustituyendo las dos &#x00FA;ltimas f&#x00F3;rmulas en la primera
<disp-formula id="Eq_c1-80"><mml:math id="M70" display='block'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>M</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>M</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>donde hemos usado que <inline-formula id="Eq_c1-81"><mml:math id="M71" display='inline'><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></inline-formula> Sustituyendo los valores
<disp-formula id="Eq_c1-82"><mml:math id="M72" display='block'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>400</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>5350</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calentamos un dep&#x00F3;sito de gas que contiene 50 litros de N<sub>2</sub> a 250 K y 200 atm hasta 350 K. Calcula el aumento de la energ&#x00ED;a interna del gas.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_29"/><bold>Sol.</bold> El n&#x00FA;mero de moles puede extraerse de la ecuaci&#x00F3;n de los gases ideales en su estado inicial,
<disp-formula id="Eq_c1-83"><mml:math id="M73" display='block'><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La variaci&#x00F3;n de energ&#x00ED;a interna, dado que el gas es diat&#x00F3;mico, es
<disp-formula id="Eq_c1-84"><mml:math id="M74" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mi>R</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>250</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>350</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>250</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>01</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Teniendo en cuenta que al incrementar la temperatura de un s&#x00F3;lido en 2&#x00B0;C su volumen aumenta en un 10<sup>&#x02212;5</sup> %, calcula su coeficiente de dilataci&#x00F3;n volum&#x00E9;trica.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El aumento relativo de volumen de un s&#x00F3;lido se relaciona con el incremento de su temperatura seg&#x00FA;n la expresi&#x00F3;n
<disp-formula id="Eq_c1-85"><mml:math id="M75" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Despejando el coeficiente de dilataci&#x00F3;n, tenemos
<disp-formula id="Eq_c1-86"><mml:math id="M76" display='block'><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mn>100</mml:mn></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:msup><mml:mi>K</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Teniendo en cuenta que la densidad del mercurio a 0 <italic>&#x00B0;</italic>C es de 13600 kg/m<sup>3</sup> y su coeficiente de dilataci&#x00F3;n volum&#x00E9;trica es de 1,82 &#x00B7; 10<sup>&#x02212;4</sup> K<sup>&#x02212;1</sup>, calcula su densidad a 20 <italic>&#x00B0;</italic>C.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La densidad de una masa <italic>m</italic> de mercurio a temperatura <italic>T</italic> se relaciona con la densidad de la misma masa a temperatura <italic>T</italic><sub>0</sub> seg&#x00FA;n
<disp-formula id="Eq_c1-87"><mml:math id="M77" display='block'><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_30"/>Para calcular <italic>V/V</italic><sub>0</sub>, usamos la ley de dilataci&#x00F3;n volum&#x00E9;trica:
<disp-formula id="Eq_c1-88"><mml:math id="M78" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>V</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Poniendo esto en la ecuaci&#x00F3;n anterior, obtenemos
<disp-formula id="Eq_c1-89"><mml:math id="M79" display='block'><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>13600</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>82</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>13551</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Almacenamos aceite en una botella de vidrio de 1 &#x2113;. Teniendo en cuenta que la botella est&#x00E1; completamente llena, calcula el aceite que se derrama si se aumenta la temperatura en 20 <italic>&#x00B0;</italic>C. Ten en cuenta que el coeficiente de dilataci&#x00F3;n volum&#x00E9;trica del aceite es de 0,7 &#x00B7; 10<sup>&#x02212;3</sup><italic>/&#x00B0;</italic>C y el coeficiente de dilataci&#x00F3;n lineal del vidrio de 10<sup>&#x02212;5</sup><italic>/&#x00B0;</italic>C.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El volumen inicial de aceite que est&#x00E1; dentro de la botella es <italic>V</italic><sub>0</sub> = 10<sup>&#x02212;3</sup> m<sup>3</sup>. El volumen final es
<disp-formula id="Eq_c1-90"><mml:math id="M80" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mpadded lspace="+1px"><mml:mtext mathvariant="italic">aceite</mml:mtext></mml:mpadded></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>014</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Por su parte, el interior de la botella de vidrio aumenta como si fuera maciza, es decir,
<disp-formula id="Eq_c1-91"><mml:math id="M81" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mtext mathvariant="italic">hueco</mml:mtext></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>00006</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El aceite que se derrama al aumentar la temperatura es, por tanto,
<disp-formula id="Eq_c1-92"><mml:math id="M82" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mpadded lspace="+1px"><mml:mtext mathvariant="italic">derramado</mml:mtext></mml:mpadded></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mtext mathvariant="italic">aceite</mml:mtext></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mtext mathvariant="italic">hueco</mml:mtext></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>014</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>00006</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>34</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
</list-item></list>
</sec>
</body>
</book-part>
<book-part id="c2" book-part-type="chapter">
<book-part-meta>
<book-part-id book-part-id-type="publisher-id">URJC</book-part-id>
<title-group>
<label><bold>CAP&#x00CD;TULO 2.</bold></label>
<title><bold><target target-type="page" id="pges_31"/>CALOR</bold></title>
</title-group>
</book-part-meta>
<body>
<disp-quote><p>Estudiamos los mecanismos m&#x00E1;s frecuentes de transmisi&#x00F3;n del calor: conducci&#x00F3;n, convecci&#x00F3;n y radiaci&#x00F3;n. En el primer caso, la conducci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica se establece a trav&#x00E9;s de uno o m&#x00E1;s materiales sometidos a una diferencia de temperaturas, tal como establece la ley de Fourier. En el caso de la radiaci&#x00F3;n, el flujo de calor se produce por una diferencia de temperaturas entre el cuerpo radiante y su entorno, de acuerdo con la ley de radiaci&#x00F3;n de Stefan-Boltmzann. En la &#x00FA;ltima parte del tema vemos que las consecuencias m&#x00E1;s notorias de la absorci&#x00F3;n de calor en l&#x00ED;quidos o s&#x00F3;lidos son el cambio de temperatura y/o de fase.</p></disp-quote>
<sec id="c2-s1">
<label><bold>2.1.</bold></label>
<title><bold>El calor como forma de transferencia de energ&#x00ED;a</bold></title>
<p>La <italic>energ&#x00ED;a interna</italic> de un cuerpo es la que poseen sus part&#x00ED;culas (&#x00E1;tomos, mol&#x00E9;culas, etc) en un sistema de referencia en que el cuerpo est&#x00E1; en reposo. En la energ&#x00ED;a interna se incluyen la energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica del movimiento de las part&#x00ED;culas del cuerpo y la energ&#x00ED;a potencial interna de las part&#x00ED;culas (por interacciones entre sus componentes y con otras part&#x00ED;culas).</p>
<p>Llamamos <italic>calor</italic> a la transferencia de energ&#x00ED;a a trav&#x00E9;s de la frontera de un cuerpo debida a la diferencia de temperaturas entre el cuerpo y su entorno. Cuando calentamos un cuerpo, le transferimos energ&#x00ED;a interna poni&#x00E9;ndolo en contacto con otro cuerpo que est&#x00E1; a una temperatura mayor. Veremos que tambi&#x00E9;n se transfiere calor a un cuerpo cuando &#x00E9;ste cambia de estado (de s&#x00F3;lido a l&#x00ED;quido, por ejemplo).</p>
<p>La energ&#x00ED;a interna de un sistema se puede cambiar mediante m&#x00E9;todos que no implican calor. Por ejemplo, cuando se realiza un trabajo macrosc&#x00F3;pico sobre &#x00E9;l.</p>
<p>El calor, como el trabajo y la energ&#x00ED;a, se mide en julios en el SI. Hist&#x00F3;ricamente se utiliza tambi&#x00E9;n otra unidad, llamada <italic>calor&#x00ED;a</italic>, y es tal que 1 cal = 4,187 J.</p>
</sec>
<sec id="c2-s2">
<label><bold>2.2.</bold></label>
<title><bold>Algunos mecanismos de transferencia de energ&#x00ED;a</bold></title>
<p>Vamos a explorar c&#x00F3;mo se transfiere energ&#x00ED;a de un cuerpo a otro por medio de calor cuando est&#x00E1;n en contacto. Este proceso se llama conducci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica. Adem&#x00E1;s, estudiaremos otros procesos de transferencia que involucran frecuentemente cambios de temperatura: convecci&#x00F3;n (por transferencia de materia) y radiaci&#x00F3;n electromagn&#x00E9;tica.</p>
<sec id="c2-s2-1">
<title><target target-type="page" id="pges_32"/><bold>Conducci&#x00F3;n</bold></title>
<p>En la <italic>conducci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica</italic>, la transferencia de energ&#x00ED;a se puede representar a escala microsc&#x00F3;pica como un intercambio de energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica entre part&#x00ED;culas, en donde las part&#x00ED;culas &#x201C;fr&#x00ED;as&#x201D; ganan energ&#x00ED;a al colisionar con las part&#x00ED;culas &#x201C;calientes&#x201D;, que pierden parte de su energ&#x00ED;a en el proceso. Se necesita, pues, contacto para que haya conducci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica.</p>
<p>La conducci&#x00F3;n ocurre s&#x00F3;lo si hay una diferencia de temperatura entre dos partes del medio. Consideremos un material de longitud o espesor &#x0394;<italic>x</italic> y secci&#x00F3;n de &#x00E1;rea <italic>S</italic>, como vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c2-fig1">figura 2.1</xref>. Un extremo o cara del material se mantiene fr&#x00ED;o a una temperatura baja <italic>T</italic><sub>1</sub> y el otro se mantiene caliente a una temperatura alta <italic>T</italic><sub>2</sub>.</p>
<fig id="c2-fig1">
<label>Figura 2.1:</label>
<caption><title>Material de secci&#x00F3;n <italic>S</italic> y espesor &#x0394;<italic>x</italic> con su cara izquierda a temperatura <italic>T</italic><sub>1</sub> y su cara derecha a temperatura <italic>T</italic><sub>2</sub>.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c2-fig1.jpg"/>
</fig>
<p>La transferencia de energ&#x00ED;a interna o <italic>flujo de calor</italic> ocurre desde el extremo m&#x00E1;s caliente al extremo m&#x00E1;s fr&#x00ED;o del material. Si <italic>Q</italic> es el calor transferido de un extremo a otro en un intervalo de tiempo &#x0394;<italic>t</italic>, el flujo de calor es la rapidez <italic>P</italic> = <italic>Q/</italic>&#x0394;<italic>t</italic> con la que se transfiere (es decir, la potencia) y sigue la <italic>ley de conducci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica</italic> de Fourier</p>
<disp-formula id="Eq_c2-1"><mml:math id="M83" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>k</italic> es la <italic>conductividad t&#x00E9;rmica</italic> (una propiedad del material) y &#x0394;<italic>T /</italic>&#x0394;<italic>x</italic> es el <italic>gradiente de temperatura</italic>. Los materiales que son buenos conductores t&#x00E9;rmicos <target target-type="page" id="pges_33"/>tienen altos valores de <italic>k</italic>, mientras que los buenos aislantes t&#x00E9;rmicos tienen valores bajos de <italic>k</italic>. La unidad de conductividad t&#x00E9;rmica en el SI es 1J/(m&#x00B7;s&#x00B7;K).</p>
<boxed-text id="c2-s2-box1">
<p><bold>Ejemplo 2.2.1</bold> <italic>Consideremos el caso sencillo de una placa de</italic> 5 <italic>mm de espesor cuyas caras tienen una diferencia de temperaturas de</italic> 50&#x00B0;<italic>C. Calculemos la conductividad t&#x00E9;rmica de la placa sabiendo que transmite</italic> 3 <italic>cal/s a trav&#x00E9;s de un &#x00E1;rea de</italic> 6 <italic>cm</italic><sup>2</sup>.</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>En primer lugar, pasemos la potencia que nos dan a unidades del Sistema Internacional:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-2"><mml:math id="M84" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>187</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>561</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>561</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Ahora podemos usar la ecuaci&#x00F3;n de conducci&#x00F3;n:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-3"><mml:math id="M85" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Despejando la conductividad t&#x00E9;rmica llegamos al resultado buscado</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-4"><mml:math id="M86" display='block'><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>S</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>12</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>561</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>09</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>K</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
<p>Una de las aplicaciones de la ley de conductividad t&#x00E9;rmica es el <italic>aislamiento t&#x00E9;rmico</italic> de viviendas. En una situaci&#x00F3;n gen&#x00E9;rica, la pared de una vivienda, por ejemplo, est&#x00E1; dividida en distintas capas paralelas de igual secci&#x00F3;n pero con distintos espesores y conductividades. Usando que el flujo de calor que atraviesa cada una de las capas es el mismo, podemos escribir el flujo de calor a trav&#x00E9;s la pared con <italic>N</italic> capas como</p>
<disp-formula id="Eq_c2-5"><label>(2.1)</label><mml:math id="M87" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde se define la <italic>resistencia t&#x00E9;rmica R</italic> de la pared mediante la expresi&#x00F3;n</p>
<disp-formula id="Eq_c2-6"><label>(2.2)</label><mml:math id="M88" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:munderover><mml:mo>&#x2211;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mi>N</mml:mi></mml:munderover><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_34"/>es decir, se calcula sumando los valores de los cocientes &#x0394;<italic>x/k</italic> en cada capa de la pared. La unidad de <italic>R</italic> en el SI es 1 (m<sup>2</sup> &#x00B7; s &#x00B7; K)/J. En las superficies abiertas al aire, se adhiere una capa de aire estancado cuyo grosor depende de la velocidad del viento. Este efecto ha de tenerse en cuenta al calcular el valor <italic>R</italic> que se quiere conseguir, ya que la p&#x00E9;rdida de energ&#x00ED;a interna de una casa en un d&#x00ED;a con viento fuerte es mayor que la misma en un d&#x00ED;a de viento suave.</p>
<boxed-text id="c2-s2-box2">
<p><bold>Ejemplo 2.2.2</bold> <italic>Consideremos un caso pr&#x00E1;ctico: calcular el flujo de calor por unidad de tiempo (potencia) por conducci&#x00F3;n a trav&#x00E9;s de una pared de una vivienda, de</italic> 25 <italic>m</italic><sup>2</sup> <italic>de &#x00E1;rea, con y sin aislamiento, cuando el interior est&#x00E1; a</italic> 22&#x00B0;<italic>C y el exterior a</italic> 12&#x00B0;<italic>C. La pared est&#x00E1; hecha de madera contrachapada de espesor</italic> 3 <italic>cm y conductividad</italic> 0,08 <italic>W/</italic>(<italic>m</italic> &#x00B7; <italic>K</italic>)<italic>. El aislamiento t&#x00E9;rmico tiene</italic> 8 <italic>cm de espesor y conductividad</italic> 0,02 <italic>W/</italic>(<italic>m</italic> &#x00B7; <italic>K</italic>).</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Sin el aislamiento, la potencia de conducci&#x00F3;n a trav&#x00E9;s de la pared est&#x00E1; debida solamente a la placa de madera</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-7"><mml:math id="M89" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>08</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>22</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>03</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>667</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Con el aislamiento, al tener la pared dos capas, primero calculamos el valor R de la pared,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-8"><mml:math id="M90" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>03</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>08</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>08</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>02</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>375</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mi>m</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>K</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>La potencia por conducci&#x00F3;n es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-9"><mml:math id="M91" display='block'><mml:msup><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>22</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>375</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>57</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c2-s2-2">
<title><bold>Convecci&#x00F3;n</bold></title>
<p>La <italic>convecci&#x00F3;n</italic> es el proceso de transferencia de energ&#x00ED;a interna por el que uno se puede calentar las manos coloc&#x00E1;ndolas cerca de una llama. Las mol&#x00E9;culas de aire cercanas a la llama adquieren energ&#x00ED;a interna, es decir, se calientan y, por la ley de los gases ideales, esta porci&#x00F3;n de aire se expande. Al expandirse, su densidad se hace menor que la del aire de alrededor y, por tanto, asciende. Mientras lo hace, llega hasta las manos que est&#x00E1;n cerca y las calienta. La energ&#x00ED;a transferida por el <italic>movimiento de una sustancia caliente</italic> se dice que ha sido transferida por convecci&#x00F3;n.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_35"/>Cuando este movimiento, como en el caso de la llama, ocurre por diferencias de densidad, tenemos una <italic>convecci&#x00F3;n natural</italic>. Cuando la sustancia caliente es obligada a moverse por un ventilador o una bomba, como en algunos sistemas de calefacci&#x00F3;n por aire o agua caliente, el proceso se llama <italic>convecci&#x00F3;n forzada</italic>. Otro ejemplo de convecci&#x00F3;n ocurre cuando una habitaci&#x00F3;n es calentada por un radiador. El radiador calienta el aire de las zonas m&#x00E1;s bajas de la sala. Este aire se expande y sube hacia el techo por su menor densidad. El aire fr&#x00ED;o del techo desciende hacia el suelo y as&#x00ED; es calentado, estableci&#x00E9;ndose lo que se conoce como <italic>corriente de convecci&#x00F3;n</italic>.</p>
</sec>
<sec id="c2-s2-3">
<title><bold>Radiaci&#x00F3;n</bold></title>
<p>Un tercer mecanismo de transferencia de energ&#x00ED;a es la <italic>radiaci&#x00F3;n</italic>, que es el &#x00FA;nico posible en el vac&#x00ED;o. Los campos el&#x00E9;ctricos y magn&#x00E9;ticos son capaces de generar ondas que se propagan a la velocidad de la luz (en el vac&#x00ED;o, esta velocidad tiene un valor muy aproximado a 3 &#x00B7; 10<sup>8</sup> m/s), constituyendo lo que llamamos radiaci&#x00F3;n electromagn&#x00E9;tica.</p>
<p>El <italic>espectro electromagn&#x00E9;tico</italic> est&#x00E1; formado por las diferentes formas en que aparecen las ondas electromagn&#x00E9;ticas, que podemos caracterizar por su frecuencia <italic>f</italic>. Una de las zonas del espectro electromagn&#x00E9;tico, la <italic>radiaci&#x00F3;n infrarroja</italic>, se genera t&#x00ED;picamente por las vibraciones de los &#x00E1;tomos o mol&#x00E9;culas de los cuerpos. Debido a esta caracter&#x00ED;stica, la radiaci&#x00F3;n infrarroja es tambi&#x00E9;n f&#x00E1;cilmente absorbida por la mayor parte de los materiales y se transforma en energ&#x00ED;a interna de esos materiales, ya que la absorci&#x00F3;n agita sus &#x00E1;tomos o mol&#x00E9;culas y aumenta su temperatura.</p>
<p>La mayor&#x00ED;a de los cuerpos emiten radiaci&#x00F3;n electromagn&#x00E9;tica en la zona infrarroja debido a su temperatura (esto ocurre, por ejemplo, en la emisi&#x00F3;n de un radiador o de un calefactor el&#x00E9;ctrico). No es la &#x00FA;nica radiaci&#x00F3;n capaz de aumentar la temperatura del cuerpo que la absorba y, de hecho, todas las ondas electromagn&#x00E9;ticas pueden causar el incremento de la temperatura de un sistema, pero nos vamos a centrar en ella por ser la m&#x00E1;s com&#x00FA;n y eficiente en las aplicaciones t&#x00E9;rmicas. Veamos c&#x00F3;mo cuantificar su emisi&#x00F3;n y su absorci&#x00F3;n.</p>
<p>La rapidez con la que un cuerpo que est&#x00E1; a una cierta temperatura emite energ&#x00ED;a (potencia) viene dada por la <italic>ley de Stefan-Boltzmann</italic>,</p>
<disp-formula id="Eq_c2-10"><mml:math id="M92" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:msup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>&#x03C3;</italic> = 5,67&#x00B7;10<sup>&#x02212;8</sup> W/(m<sup>2</sup>&#x00B7;K<sup>4</sup>) es la <italic>constante de Stefan-Boltzmann</italic>, <italic>S</italic> es el &#x00E1;rea de la superficie del cuerpo, <italic>e</italic> es la <italic>emisividad</italic> (una cantidad adimensional <target target-type="page" id="pges_36"/>entre 0 y 1 caracter&#x00ED;stica del cuerpo) y <italic>T</italic> es la temperatura medida en escala absoluta de la superficie del cuerpo.</p>
<p>Cuando un cuerpo irradia seg&#x00FA;n la ley anterior, tambi&#x00E9;n absorbe energ&#x00ED;a. De lo contrario, perder&#x00ED;a toda su energ&#x00ED;a interna y su temperatura llegar&#x00ED;a al cero absoluto. La energ&#x00ED;a que un cuerpo absorbe depende de su entorno, formado por otros cuerpos que tambi&#x00E9;n emiten. Si un cuerpo est&#x00E1; a una temperatura <italic>T</italic> y su entorno est&#x00E1; a una temperatura <italic>T</italic><sub>0</sub>, entonces la <italic>potencia neta</italic> emitida por el cuerpo es</p>
<disp-formula id="Eq_c2-11"><label>(2.3)</label><mml:math id="M93" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Si el cuerpo est&#x00E1; en equilibrio con su entorno, irradia y absorbe energ&#x00ED;a al mismo ritmo, de tal manera que su temperatura permanece constante. Si, por el contrario, el cuerpo est&#x00E1; m&#x00E1;s caliente que el entorno, irradia m&#x00E1;s energ&#x00ED;a de la que absorbe, por lo que su temperatura disminuye. Un <italic>absorbente ideal</italic> es un cuerpo que absorbe todo lo que incide sobre &#x00E9;l, por lo que su emisividad es <italic>e</italic> = 1. Tambi&#x00E9;n es un radiador ideal de energ&#x00ED;a, y se le llama <italic>cuerpo negro</italic>. Un cuerpo para el que <italic>e</italic> = 0 es un <italic>reflector ideal</italic> y no absorbe nada de lo que incide sobre &#x00E9;l.</p>
<boxed-text id="c2-s2-box3">
<p><bold>Ejemplo 2.2.3</bold> <italic>Determinemos la emisividad de un material utilizando la ley de Stefan-Boltzmann. Para ello, necesitamos su superficie</italic> (5 <italic>m</italic><sup>2</sup><italic>), la potencia emitida</italic> (10<sup>4</sup> <italic>J por minuto) y las temperaturas del material</italic> (30 <italic>&#x00B0; C) y del ambiente</italic> (24<italic>&#x00B0; C).</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>La potencia emitida por por radiaci&#x00F3;n es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-12"><mml:math id="M94" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mn>60</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>500</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>A partir de la ley de Stefan-Boltzmann,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-13"><mml:math id="M95" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Utilizando los datos, tenemos</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-14"><mml:math id="M96" display='block'><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mn>500</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>67</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>24</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>906</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
<p><target target-type="page" id="pges_37"/>Los tres mecanismos de transferencia de energ&#x00ED;a interna que hemos estudiado aparecen en un sistema de calefacci&#x00F3;n por agua caliente. En este sistema, el calor se transfiere de la caldera a los radiadores de las habitaciones por medio del agua que fluye por las tuber&#x00ED;as (convecci&#x00F3;n); se difunde luego a trav&#x00E9;s del metal de los radiadores (conducci&#x00F3;n), de la superficie de &#x00E9;stos al aire cercano a ellos (radiaci&#x00F3;n), y de este aire al resto del aire de la habitaci&#x00F3;n (de nuevo, convecci&#x00F3;n).</p>
</sec>
</sec>
<sec id="c2-s3">
<label><bold>2.3.</bold></label>
<title><bold>Capacidad calor&#x00ED;fica y calor espec&#x00ED;fico</bold></title>
<p>La absorci&#x00F3;n/cesi&#x00F3;n de calor por un cuerpo, con independencia del mecanismo que lo ha propiciado (conducci&#x00F3;n, convecci&#x00F3;n o radiaci&#x00F3;n), tiene como consecuencias posibles cambios en su temperatura, volumen, presi&#x00F3;n y/o, incluso, de fase.</p>
<p>Vamos a centrarnos ahora en la relaci&#x00F3;n que hay entre la cantidad de calor que absorbe un cuerpo y su aumento de temperatura. Se define la <italic>capacidad calor&#x00ED;fica C</italic> de una sustancia como el calor necesario para aumentar 1&#x00B0;C su temperatura. Podemos escribir, para un rango de temperaturas suficientemente peque&#x00F1;o,</p>
<disp-formula id="Eq_c2-15"><label>(2.4)</label><mml:math id="M97" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>cuando el cuerpo absorbe un calor <italic>Q</italic> y aumenta su temperatura &#x0394;<italic>T</italic>. La unidad de capacidad calor&#x00ED;fica en el SI es 1 J/K. Esta cantidad depende, para cada sustancia, del rango de temperaturas, de la presi&#x00F3;n, de la masa y, adem&#x00E1;s, del proceso seguido para cambiar la temperatura (manteniendo el volumen constante, la presi&#x00F3;n constante u otros posibles).</p>
<p>Debido a la dependencia de <italic>C</italic> con la masa, se define el <italic>calor espec&#x00ED;fico c</italic> como la capacidad calor&#x00ED;fica por unidad de masa. De esta manera, el calor transferido a un cuerpo, de masa <italic>m</italic> y calor espec&#x00ED;fico <italic>c</italic> (supuesto independiente de la temperatura), para que sufra una variaci&#x00F3;n de temperatura &#x0394;<italic>T</italic> se puede escribir</p>
<disp-formula id="Eq_c2-16"><mml:math id="M98" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>El agua tiene un calor espec&#x00ED;fico muy alto comparado, por ejemplo, con el aire. Esto significa que un cambio en la temperatura de cierta masa de agua requiere m&#x00E1;s calor que el mismo cambio en la misma masa de la mayor&#x00ED;a de sustancias. Se dice por eso que el agua tiene una gran <italic>inercia t&#x00E9;rmica</italic>, lo que la hace apropiada para el almacenamiento y transporte de energ&#x00ED;a interna, por ejemplo en el sistema de calefacci&#x00F3;n de una casa (donde el agua conduce energ&#x00ED;a interna desde la caldera hasta los radiadores).</p>
<boxed-text id="c2-s3-box1">
<p><target target-type="page" id="pges_38"/><bold>Ejemplo 2.3.1</bold> <italic>Sabemos que con el calor Q podemos elevar la temperatura en</italic> 50&#x00B0;<italic>C de una masa de aluminio, cuyo calor espec&#x00ED;fico es c<sub>al</sub></italic> = 902 <italic>J/</italic>(<italic>kg</italic> &#x00B7; <italic>K</italic>)<italic>. Veamos cu&#x00E1;l ser&#x00ED;a el aumento de temperatura de la misma masa de cobre, con calor espec&#x00ED;fico c<sub>co</sub></italic> = 390 <italic>J/</italic>(<italic>kg</italic> &#x00B7; <italic>K</italic>), <italic>utilizando el mismo calor Q.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Usando la relaci&#x00F3;n entre el calor absorbido y la variaci&#x00F3;n de temperatura, tenemos</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-17"><mml:math id="M99" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>Q</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>Q</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Como el calor absorbido por ambos es el mismo, y tambi&#x00E9;n lo es la masa, igualando ambas expresiones obtenemos el aumento de temperatura del cobre:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-18"><mml:math id="M100" display='block'><mml:mi>m</mml:mi><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>902</mml:mn><mml:mn>390</mml:mn></mml:mfrac><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>116</mml:mn><mml:mo>&#x2218;</mml:mo></mml:msup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
<p>Una t&#x00E9;cnica para medir el calor espec&#x00ED;fico de un cuerpo consiste en calentarlo hasta una temperatura <italic>T<sub>c</sub></italic>, ponerlo en un recipiente con agua a una temperatura menor <italic>T<sub>a</sub></italic> y esperar a que llegue el equilibrio, midiendo entonces la temperatura final <italic>Teq</italic>. Esta t&#x00E9;cnica se llama <italic>calorimetr&#x00ED;a</italic>, y los dispositivos usados se llaman <italic>calor&#x00ED;metros</italic>. Si el sistema formado por el cuerpo y el agua est&#x00E1; <italic>aislado</italic>, la cantidad de energ&#x00ED;a perdida por el cuerpo debe ser igual a la ganada por el agua. Usando la ecuaci&#x00F3;n <italic>Q</italic> = <italic>mc</italic>&#x0394;<italic>T</italic>, el calor transferido al agua ha sido</p>
<disp-formula id="Eq_c2-19"><mml:math id="M101" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>y el calor transferido al cuerpo ha sido</p>
<disp-formula id="Eq_c2-20"><mml:math id="M102" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>que es negativo porque el cuerpo se ha enfriado. La suma de estos dos calores ha de ser cero para que ninguna energ&#x00ED;a entre ni salga del sistema, as&#x00ED; que se llega a</p>
<disp-formula id="Eq_c2-21"><mml:math id="M103" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_39"/>y de aqu&#x00ED;, despejando, obtenemos el calor espec&#x00ED;fico del cuerpo,</p>
<disp-formula id="Eq_c2-22"><mml:math id="M104" display='block'><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Para que este c&#x00E1;lculo sea correcto, es necesario que la masa de agua sea mucho mayor que la del recipiente que la contiene. En caso contrario, el recipiente tambi&#x00E9;n se calienta y este efecto habr&#x00E1; de tenerse en cuenta.</p>
<boxed-text id="c2-s3-box2">
<p><bold>Ejemplo 2.3.2</bold> <italic>Veamos un ejemplo en el que tenemos que tener en cuenta el material del que est&#x00E1; hecho el calor&#x00ED;metro. Queremos obtener el calor espec&#x00ED;fico del aluminio c<sub>al</sub>. Para ello, introducimos</italic> 50 <italic>g de aluminio a</italic> 200&#x00B0;<italic>C en un calor&#x00ED;metro de cobre de</italic> 500 <italic>g que contiene</italic> 200 <italic>g de aceite a</italic> 20 <italic><sup>o</sup>C. Todo el sistema llega a una temperatura final de</italic> 34,54 <italic><sup>o</sup>C. El calor espec&#x00ED;fico del cobre es c<sub>co</sub></italic> = 390 <italic>J/</italic>(<italic>kg</italic>&#x00B7;<italic>K</italic>) <italic>y del aceite c<sub>ac</sub></italic> = 0,38 <italic>cal/</italic>(<italic>g</italic>&#x00B7;<italic>K</italic>).</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Primero, pasamos el calor espec&#x00ED;fico del aceite a unidades del SI:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-23"><mml:math id="M105" display='block'><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>38</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>g</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>K</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>187</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>g</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1591</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>K</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>En este caso, el recipiente es de cobre y hay que tener en cuenta tambi&#x00E9;n c&#x00F3;mo absorbe calor y cambia su temperatura. Dado que no se transfiere calor al exterior, si llamamos T a la temperatura de equilibrio del sistema,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-24"><mml:math id="M106" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Despejando c<sub>al</sub>, tenemos</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-25"><mml:math id="M107" display='block'><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>902</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>K</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c2-s4">
<label><bold>2.4.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_40"/><bold>Calor latente</bold></title>
<p>En los <italic>cambios de fase</italic> sufridos por una sustancia se transfiere calor pero no hay variaci&#x00F3;n de temperatura (si el proceso se hace de forma suficientemente lenta). Esto ocurre, por ejemplo, en el cambio de s&#x00F3;lido a l&#x00ED;quido, en el de l&#x00ED;quido a gas, y en el cambio de estructura cristalina de un s&#x00F3;lido. En general, en estos casos la energ&#x00ED;a potencial intermolecular de la sustancia var&#x00ED;a en la medida en que se transfiere el calor, resultando en un cambio de energ&#x00ED;a interna sin necesidad de afectar a la temperatura del cuerpo (dado que el cambio de fase se produce a una temperatura constante).</p>
<p>El calor <italic>Q</italic> necesario para cambiar la fase de una sustancia pura de masa <italic>m</italic> es</p>
<disp-formula id="Eq_c2-26"><label>(2.5)</label><mml:math id="M108" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>L</italic> se denomina <italic>calor latente</italic>. El <italic>calor latente de fusi&#x00F3;n Lf</italic> es el empleado cuando el cambio de fase es de s&#x00F3;lido a l&#x00ED;quido. Si el cambio es de l&#x00ED;quido a s&#x00F3;lido (solidificaci&#x00F3;n), el calor latente es el de fusi&#x00F3;n, pero con signo negativo, indicando que el sistema transfiere calor al medio. El <italic>calor latente de vaporizaci&#x00F3;n L<sub>v</sub></italic> es el que entra en juego cuando el cambio de fase es de l&#x00ED;quido a gas. Si el cambio es de gas a l&#x00ED;quido (condensaci&#x00F3;n), el calor latente es el mismo que el de vaporizaci&#x00F3;n, pero con signo negativo.</p>
<p>Veamos el caso de un cambio de l&#x00ED;quido a gas. Las mol&#x00E9;culas de los l&#x00ED;quidos est&#x00E1;n cercanas entre s&#x00ED; y las fuerzas entre ellas son mucho m&#x00E1;s intensas que las que hay entre las mol&#x00E9;culas de los gases, muy alejadas unas de otras. Necesitamos realizar trabajo en el l&#x00ED;quido contra estas fuerzas moleculares para poder separarlas. La energ&#x00ED;a por unidad de masa necesaria para lograr esta separaci&#x00F3;n es el calor latente de vaporizaci&#x00F3;n.</p>
<p>Por su parte, la transferencia de energ&#x00ED;a a un s&#x00F3;lido causa un aumento de la amplitud de vibraci&#x00F3;n de las mol&#x00E9;culas respecto a sus posiciones de equilibrio hasta que los enlaces entre mol&#x00E9;culas se rompen y &#x00E9;stas se mueven a nuevas posiciones de equilibio, con menor intensidad de interacci&#x00F3;n entre ellas, caracter&#x00ED;sticas del estado l&#x00ED;quido. La energ&#x00ED;a por unidad de masa necesaria para realizar este cambio de configuraci&#x00F3;n es el calor latente de fusi&#x00F3;n.</p>
<p>En general, el calor latente de vaporizaci&#x00F3;n es mayor que el de fusi&#x00F3;n para una sustancia dada. Esto es debido a que las distancias moleculares en un gas son mucho mayores que en l&#x00ED;quidos y s&#x00F3;lidos. En la fusi&#x00F3;n hay que transformar enlaces se estado s&#x00F3;lido en enlaces de estado l&#x00ED;quido, ligeramente menos intensos. Pero en la vaporizaci&#x00F3;n hay que romper los enlaces de estado l&#x00ED;quido y llegar a una situaci&#x00F3;n en que las mol&#x00E9;culas, b&#x00E1;sicamente, no est&#x00E9;n ligadas.</p>
<boxed-text id="c2-s4-box1">
<p><target target-type="page" id="pges_41"/><bold>Ejemplo 2.4.1</bold> <italic>En general, cuando una sustancia absorbe o cede calor se calienta o enfr&#x00ED;a y tambi&#x00E9;n cambia de fase. Esto ocurre, por ejemplo, cuando</italic> 100 <italic>g de vapor de agua a</italic> 100 <italic>&#x00B0;C se condensan y luego se enfr&#x00ED;an hasta</italic> 15 <italic>&#x00B0; C. Vamos a calcular el calor que cede el sistema al medio. Para ello, debemos saber que el calor espec&#x00ED;fico del agua es c</italic> = 4187 <italic>J/</italic>(<italic>kg</italic> &#x00B7; <italic>K</italic>) <italic>y su calor latente de vaporizaci&#x00F3;n L<sub>v</sub></italic> = 283 <italic>J/kg.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>El calor absorbido (cedido) por el sistema tiene dos contribuciones: el absorbido (cedido) en el cambio de estado de gas a l&#x00ED;quido y el absorbido (cedido) en el aumento (disminuci&#x00F3;n) de temperatura del l&#x00ED;quido. Por tanto,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-27"><mml:math id="M109" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>Q</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>283</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4187</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>35600</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<p><italic>En la ecuaci&#x00F3;n anterior, se ha usado L<sub>c</sub></italic> = -<italic>L<sub>v</sub>. El calor absorbido ha salido negativo. Esto quiere decir que no se transfiere calor al sistema sino que es el sistema quien transfiere calor al exterior. El calor transmitido al medio es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c2-28"><mml:math id="M110" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>35600</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c2-s5">
<label><bold>2.5.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_42"/><bold>Tabla resumen</bold></title>
<table-wrap id="c2-tab1">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p>F&#x00F3;rmula/magnitud</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Definici&#x00F3;n</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c2-29"><mml:math id="M111" display='inline'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ley de la conducci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c2-5">(2.1)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>P</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Flujo de calor por unidad de tiempo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>S</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Area de la secci&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Diferencia de temperaturas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c2-31"><mml:math id="M112" display='inline'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:munderover><mml:mo>&#x2211;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mi>N</mml:mi></mml:munderover><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Resistencia t&#x00E9;rmica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c2-6">(2.2)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>N</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>N&#x00FA;mero de capas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>x<sub>i</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Espesor de la capa <italic>i</italic>-&#x00E9;sima</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>k<sub>i</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Conductividad t&#x00E9;rmica de la capa <italic>i</italic>-&#x00E9;sima</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c2-33"><mml:math id="M113" display='inline'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ley de la radiaci&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c2-11">(2.3)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>P</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Potencia emitida</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>&#x03C3;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Constante de Stefan-Boltzmann</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>e</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Emisividad</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Temperatura (en Kelvin) del cuerpo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>T</italic><sub>0</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Temperatura (en Kelvin) del entorno</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Q</italic> = <italic>C</italic>&#x0394;<italic>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor y cambio de temperatura</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c2-15">(2.4)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Q</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor absorbido</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Variaci&#x00F3;n de temperatura</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>C</italic> = <italic>mc</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Capacidad calor&#x00ED;fica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>m</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Masa del cuerpo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>c</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor espec&#x00ED;fico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Q</italic> = <italic>mL</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor y cambio de fase</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c2-26">(2.5)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Q</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor absorbido</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>m</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Masa del cuerpo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>L</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor latente</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
</sec>
<sec id="c2-s6">
<label><bold>2.6.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_43"/><bold>Problemas resueltos</bold></title>
<list list-type="order">
<list-item><p>Tenemos dos placas de secci&#x00F3;n <italic>S</italic> = 100 cm<sup>2</sup> pegadas, siendo las temperaturas de las caras libres <italic>T</italic><sub>1</sub> = 50&#x00B0;C y <italic>T</italic><sub>2</sub> = 10&#x00B0;C, respectivamente. Adem&#x00E1;s, los espesores y conductividades t&#x00E9;rmicas respectivas son &#x0394;<italic>x</italic><sub>1</sub> = 1 mm, <italic>k</italic><sub>1</sub> = 0,1 cal/(cm &#x00B7; s &#x00B7; K) y &#x0394;<italic>x</italic><sub>2</sub> = 2 mm, <italic>k</italic><sub>2</sub> = 0,2 cal/(cm &#x00B7; s &#x00B7; K).</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>Calcula la temperatura de la zona de contacto entre las placas.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>Determina el flujo de energ&#x00ED;a a trav&#x00E9;s de las placas.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold> La situaci&#x00F3;n se muestra en el dibujo, en el que se ve una secci&#x00F3;n transversal de las dos placas. El flujo de calor <italic>P</italic> se dirige desde la cara libre de la primera placa, que est&#x00E1; a temperatura <italic>T</italic><sub>1</sub>, hacia la cara libre de la segunda placa, a temperatura menor <italic>T</italic><sub>2</sub>. El empalme entre las placas tiene temperatura <italic>T</italic>.
<fig>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c2-fig2.jpg"/>
</fig></p>
<p>Conviene pasar las conductividades a unidades del SI:
<disp-formula id="Eq_c2-37"><mml:math id="M114" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>cm</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>K</mml:mtext></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>187</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>J</mml:mtext></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;cal</mml:mtext></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;cm</mml:mtext></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>41</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>87</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>K</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>cal</mml:mtext></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>cm</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>K</mml:mtext></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>187</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;cal</mml:mtext></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;cm</mml:mtext></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>83</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>74</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>K</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>Para calcular la temperatura <italic>T</italic> en el empalme, usamos que no se pierde potencia al fluir la energ&#x00ED;a de la primera placa a la segunda. La potencia <italic>P</italic><sub>1</sub> a trav&#x00E9;s de la primera placa (con una diferencia de temperaturas <italic>T</italic><sub>1</sub> &#x2212; <italic>T</italic>) ha de ser, por tanto, igual a la potencia a trav&#x00E9;s de la segunda placa (con una diferencia de temperaturas <italic>T</italic> &#x02212; <italic>T</italic><sub>2</sub>). Como ambas placas tienen, adem&#x00E1;s, la misma secci&#x00F3;n <italic>S</italic>, tenemos
<disp-formula id="Eq_c2-38"><mml:math id="M115" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_44"/>Observemos que la relaci&#x00F3;n anterior es cierta con independencia de si las temperaturas est&#x00E1;s expresadas en <italic>&#x00B0;</italic>C &#x00F3; <italic>K</italic>, por lo que la siguiente ecuaci&#x00F3;n tambi&#x00E9;n lo ser&#x00E1;. Despejando con cuidado <italic>T</italic>, se obtiene
<disp-formula id="Eq_c2-39"><mml:math id="M116" display='block'><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Usando los datos num&#x00E9;ricos del ejercicio, llegamos a
<disp-formula id="Eq_c2-40"><mml:math id="M117" display='block'><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>41</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>87</mml:mn></mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mfrac><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>83</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>74</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>41</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>87</mml:mn></mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>83</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>74</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>&#x2218;</mml:mo></mml:msup><mml:mtext>C</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>La potencia <italic>P</italic> a trav&#x00E9;s de las placas se puede calcular s&#x00F3;lo con la primera, s&#x00F3;lo con la segunda o con ambas, pues <italic>P</italic> = <italic>P</italic><sub>1</sub> = <italic>P</italic><sub>2</sub>. Usamos la primera:
<disp-formula id="Eq_c2-41"><mml:math id="M118" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>41</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>87</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn></mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>8374</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Una pared est&#x00E1; formada por dos capas de madera, cada una de espesor 5 cm y conductividad t&#x00E9;rmica 0,15 W/(m&#x00B7;K), separadas por una capa de aislante de espesor 1 cm y conductividad t&#x00E9;rmica 0,05 W/(m&#x00B7;K). Si la pared tiene 10 cm<sup>2</sup> de &#x00E1;rea, calcula el flujo de calor (potencia) a trav&#x00E9;s de la pared cuando entre los extremos de &#x00E9;sta hay una diferencia de temperaturas de 15 <italic>&#x00B0;</italic>C.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El flujo de calor viene dado por:
<disp-formula id="Eq_c2-42"><mml:math id="M119" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mfrac><mml:mn>15</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>05</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>01</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>05</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0173</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una caba&#x00F1;a tiene un tejado de dimensiones de 10 m &#x00D7; 8 m formado por dos capas: una de madera de pino de 3 cm de espesor y conductividad t&#x00E9;rmica de 0,2 W/(m &#x00B7; K) y otra de tejas de 5 mm de espesor y conductividad t&#x00E9;rmica 0,8 W/(m &#x00B7; K).</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p><target target-type="page" id="pges_45"/>Calcula la potencia por conducci&#x00F3;n a trav&#x00E9;s del tejado si la temperatura interior de la caba&#x00F1;a es de 15&#x00B0;C y la exterior es de &#x2212;15&#x00B0;C.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>Aislamos el tejado con una nueva capa de 1 cm de espesor y una conductividad t&#x00E9;rmica de 0,05 W/m &#x00B7; K. Determina q&#x00FA;e porcentaje de la potencia se ha reducido.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>Calculamos primero el valor <italic>R</italic> del tejado y, con &#x00E9;l, el flujo de calor:
<disp-formula id="Eq_c2-43"><mml:math id="M120" display='block'><mml:mtable columnspacing="1em"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>156</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>K</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>156</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>15400</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>Cuando se coloca el aislamiento, los nuevos valores son
<disp-formula id="Eq_c2-44"><mml:math id="M121" display='block'><mml:mtable columnspacing="1em"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mtext>ais&#xA0;</mml:mtext></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>05</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>356</mml:mn><mml:mo>(</mml:mo><mml:mrow><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>K</mml:mtext></mml:mrow><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msup><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:msup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>356</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6740</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>El flujo de calor se ha reducido en aproximadamente
<disp-formula id="Eq_c2-45"><mml:math id="M122" display='block'><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>15400</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6740</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>15400</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>562</mml:mn><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#xA0;es decir, un&#xA0;</mml:mtext><mml:mn>56</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>%</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>La pared del sal&#x00F3;n de una vivienda tiene una ventana en su parte central. La pared tiene 4 m de altura y 6 m de anchura, mientras que la ventana mide 1,5 m de altura y 2 m de anchura. La pared est&#x00E1; hecha de una capa de ladrillo (0,63 W/(m &#x00B7; K) de conductividad t&#x00E9;rmica y 30cm de espesor) y otra de fibra de vidrio (0,042 W/(m &#x00B7; K); 3 cm). El espesor del vidrio de la ventana es de 2 cm y su conductividad t&#x00E9;rmica 1,1 W/(m &#x00B7; K). Teniendo en cuenta que la temperatura interior de la vivienda es de 22&#x00B0;C y la exterior es de &#x2212;5&#x00B0;C, calcula el flujo de calor a trav&#x00E9;s de la ventana (sin incluir el resto de la pared), el flujo de calor a trav&#x00E9;s del resto de la pared (sin incluir la ventana) y el flujo de calor total hacia el exterior.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_46"/><bold>Sol.</bold> La ventana s&#x00F3;lo tiene una capa de vidrio, de modo que el flujo de calor a trav&#x00E9;s de ella es
<disp-formula id="Eq_c2-46"><mml:math id="M123" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>22</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>02</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4455</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El resto de la pared tiene una capa de ladrillo y otra de aislante. Su <italic>R</italic> es
<disp-formula id="Eq_c2-47"><mml:math id="M124" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mtext>lad</mml:mtext></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mtext>lad</mml:mtext></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mtext>ais</mml:mtext></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>k</mml:mi><mml:mtext>ais</mml:mtext></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>63</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>03</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>042</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>19</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>K</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El flujo de calor a trav&#x00E9;s de esta parte de la pared es
<disp-formula id="Eq_c2-48"><mml:math id="M125" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>22</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>19</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>476</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El flujo de calor <italic>P</italic> a trav&#x00E9;s de toda la pared es la suma de los dos anteriores
<disp-formula id="Eq_c2-49"><mml:math id="M126" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4455</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>476</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4931</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una caba&#x00F1;a c&#x00FA;bica, de 5 m de lado, consta de cuatro paredes, un tejado y un suelo, todos de madera. La madera, de conductividad t&#x00E9;rmica 0,15 W/(m&#x00B7;K), tiene un espesor de 20 cm. Teniendo en cuenta que el exterior de la caba&#x00F1;a est&#x00E1; a &#x02212;10<italic>&#x00B0;</italic>C y el interior a 20<italic>&#x00B0;</italic>C, calcula el espesor de un revestimiento de conductividad t&#x00E9;rmica 0,05 W/(m&#x00B7;K) si queremos reducir la potencia que sale de la caba&#x00F1;a a la mitad.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Calculemos primero la potencia <italic>P</italic><sub>0</sub> sin revestimiento:
<disp-formula id="Eq_c2-50"><mml:math id="M127" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>donde <italic>S</italic> = 25 &#x00D7; 6 m<sup>2</sup> es la superficie total, <italic>&#x03BA;</italic><sub>0</sub> es la conductividad de la madera, &#x0394;<italic>T</italic> = 30<italic>&#x00B0;</italic>C y &#x0394;<italic>x</italic><sub>0</sub> = 20 cm. La potencia con revestimiento resulta
<disp-formula id="Eq_c2-51"><mml:math id="M128" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>donde &#x0394;<italic>x</italic> y <italic>&#x03BA;</italic> son el espesor y conductividad t&#x00E9;rmica del revestimiento, <target target-type="page" id="pges_47"/>respectivamente. Como nos dicen que
<disp-formula id="Eq_c2-52"><mml:math id="M129" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>tenemos la siguiente ecuaci&#x00F3;n para &#x0394;<italic>x</italic>:
<disp-formula id="Eq_c2-53"><mml:math id="M130" display='block'><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi></mml:mfrac></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>20</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>05</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>67</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;cm</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>&#x0021;El resultado es independiente de <italic>S</italic> y &#x0394;<italic>T</italic>!</p></list-item>
<list-item><p>Estima la energ&#x00ED;a que pierde una persona por radiaci&#x00F3;n en cinco minutos. Para ello, sup&#x00F3;n que tiene 2 m<sup>2</sup> de piel a 36&#x00B0;C con una emisividad de 0,9 y que su entorno est&#x00E1; a 25&#x00B0;C.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Usamos la ley de Stefan-Boltzmann, la potencia neta emitida es
<disp-formula id="Eq_c2-54"><mml:math id="M131" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>P</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>67</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>36</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>126</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>La p&#x00E9;rdida de energ&#x00ED;a en 5 minutos es
<disp-formula id="Eq_c2-55"><mml:math id="M132" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>E</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>126</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>60</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>77</mml:mn><mml:mo>&#xD7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la temperatura del filamento de una bombilla sabiendo que emite 4W de luz, tiene una superficie de 0,5 mm<sup>2</sup> y una emisividad de 0,96.</p>
<p><bold>Sol.</bold> A partir de la ley de Stefan-Boltzmann,
<disp-formula id="Eq_c2-56"><mml:math id="M133" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:msup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>4</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>67</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>96</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3480</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;K</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>El filamento de una bombilla debe tener un punto de fusi&#x00F3;n suficientemente alto, como por ejemplo el del tungsteno que es de 3683 K.</p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_48"/>El agua de un recipiente absorbe 5 &#x00B7; 10<sup>9</sup> J de energ&#x00ED;a. Teniendo en cuenta que la densidad del agua es de 10<sup>3</sup> kg/m<sup>3</sup>, su calor espec&#x00ED;fico es 4187 J/(kg &#x00B7; K) y su coeficiente de dilataci&#x00F3;n volum&#x00E9;trica es 207 &#x00B7; 10<sup>&#x02212;6</sup> K<sup>&#x02212;1</sup>, calcula el aumento de volumen del agua.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El cambio en la temperatura del agua se puede obtener a partir del calor que absorbe:
<disp-formula id="Eq_c2-57"><mml:math id="M134" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>En la &#x00FA;ltima ecuaci&#x00F3;n, se ha usado que <italic>&#x03C1;</italic> = <italic>m/V</italic><sub>0</sub>, donde <italic>V</italic><sub>0</sub> es el volumen inicial de agua. El cambio de volumen del agua, por la ley de dilataci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica, es
<disp-formula id="Eq_c2-58"><mml:math id="M135" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>9</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>207</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4187</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>247</mml:mn><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Introducimos 100 g de metal a 100 <italic>&#x00B0;</italic>C en 250 g de agua a 5 <italic>&#x00B0;</italic>C. Teniendo en cuenta que el calor espec&#x00ED;fico del agua es 4187 J/(kg &#x00B7; K) y que la temperatura final del agua y el metal es de 20 <italic>&#x00B0;</italic>C, calcula el calor espec&#x00ED;fico del metal.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Consideramos que agua y metal est&#x00E1;n aislados del exterior. Por tanto, si <italic>T<sub>a</sub></italic> es la temperatura inicial del agua, <italic>T<sub>m</sub></italic> es la temperatura inicial del metal y <italic>T</italic> es la temperatura final de ambos, tendremos
<disp-formula id="Eq_c2-59"><mml:math id="M136" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula></p>
<p>Despejando el calor espec&#x00ED;fico del metal,
<disp-formula id="Eq_c2-60"><mml:math id="M137" display='block'><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4187</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1960</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>kg</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>K</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Echamos cierta cantidad de hielo a 0 <italic>&#x00B0;</italic> C en 1 <italic>&#x2113;</italic> de agua a 90 <italic>&#x00B0;</italic>C. La mezcla, que permanece aislada del exterior, alcanza una temperatura de equilibrio de 50 <italic>&#x00B0;</italic>C. Teniendo en cuenta que la densidad del agua es de 10<sup>3</sup> kg/m<sup>3</sup>, el calor espec&#x00ED;fico del agua es 4187 J/(kg &#x00B7; K) y el calor latente de fusi&#x00F3;n del hielo es 3,3 &#x00D7; 10<sup>5</sup> J/kg, calcula la masa de hielo.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_49"/><bold>Sol.</bold> Inicialmente, tenemos una masa de agua <italic>m<sub>a</sub></italic> = <italic>&#x03C1;<sub>a</sub>V<sub>a</sub></italic> = 10<sup>3</sup> kg. Dado que no se transfiere calor al exterior,
<disp-formula id="Eq_c2-61"><mml:math id="M138" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>N&#x00F3;tese que toda la masa de hielo <italic>m<sub>h</sub></italic> se transforma en agua a una temperatura <italic>T<sub>h</sub></italic> = 0 <italic>&#x00B0;</italic>C, de manera que el aumento de temperatura de esta masa se produce con el calor espec&#x00ED;fico del agua, como hemos escrito. Despejando la masa de hielo,
<disp-formula id="Eq_c2-62"><mml:math id="M139" display='block'><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4187</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>90</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4187</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>311</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list>
</sec>
</body>
</book-part>
<book-part id="c3" book-part-type="chapter">
<book-part-meta>
<book-part-id book-part-id-type="publisher-id">URJC</book-part-id>
<title-group>
<label><bold>CAP&#x00CD;TULO 3.</bold></label>
<title><bold><target target-type="page" id="pges_50"/><target target-type="page" id="pges_51"/>TERMODIN&#x00C1;MICA</bold></title>
</title-group>
</book-part-meta>
<body>
<disp-quote><p>En este cap&#x00ED;tulo terminamos el estudio de los sistemas termodin&#x00E1;micos. Para ello, comenzamos definiendo la condici&#x00F3;n de equilibrio t&#x00E9;rmico y enunciando el principio cero de la Termodin&#x00E1;mica. Tras introducir el concepto de trabajo, formulamos el primer principio de la Termodin&#x00E1;mica para lo que necesitaremos los conceptos de energ&#x00ED;a interna y de calor definidos en los cap&#x00ED;tulos anteriores. El primer principio los usaremos para calcular las capacidades calor&#x00ED;ficas de distintos procesos en gases ideales, as&#x00ED; como para estudiar los procesos adiab&#x00E1;tico cuasiest&#x00E1;ticos. Finalmente, abordamos el estudio de las m&#x00E1;quinas t&#x00E9;rmicas, incluyendo la de Carnot. En esta &#x00FA;ltima parte, presentaremos varios enunciados del segundo principio de la Termodin&#x00E1;mica.</p></disp-quote>
<sec id="c3-s1">
<label><bold>3.1.</bold></label>
<title><bold>Contacto t&#x00E9;rmico y equilibrio t&#x00E9;rmico</bold></title>
<p>Dos cuerpos est&#x00E1;n en <italic>contacto t&#x00E9;rmico</italic> si pueden intercambiar energ&#x00ED;a debido a diferencias de temperatura entre ellos. En el tema anterior vimos ejemplos de este tipo de intercambios de energ&#x00ED;a.</p>
<p>El <italic>equilibrio t&#x00E9;rmico</italic> es una situaci&#x00F3;n en la que dos objetos no intercambian energ&#x00ED;a si se ponen en contacto. La temperatura se define como la propiedad que determina si un objeto est&#x00E1; en equilibrio t&#x00E9;rmico con otro. As&#x00ED;, dos cuerpos est&#x00E1;n en equilibrio t&#x00E9;rmico si est&#x00E1;n a la misma temperatura.</p>
<p>El <italic>principio cero</italic> de la Termodin&#x00E1;mica asegura que si ponemos en contacto t&#x00E9;rmico dos cuerpos, &#x00E9;stos alcanzan el equilibrio t&#x00E9;rmico.</p>
<p>En Termodin&#x00E1;mica, se describe el <italic>estado macrosc&#x00F3;pico</italic> de un sistema mediante variables como la presi&#x00F3;n, el volumen, la temperatura y la energ&#x00ED;a interna. Estas cantidades reciben el nombre de <italic>variables de estado</italic> porque en cualquier configuraci&#x00F3;n del sistema se puede encontrar su valor. Para ello, es necesario que el sistema est&#x00E9; en equilibrio interno, es decir, que cada parte del sistema est&#x00E9; en equilibrio con el resto. Por ejemplo, en un gas hace falta que cada parte del gas est&#x00E9; a la misma presi&#x00F3;n y temperatura.</p>
<p>En general, la Termodin&#x00E1;mica estudia los estados de equilibrio de un sistema y c&#x00F3;mo se pasa de uno a otro. El paso de un estado de equilibrio a otro se llama <italic>proceso termodin&#x00E1;mico</italic>. En un proceso, las variables de estado de un sistema pueden cambiar, pero este cambio es independiente del proceso mismo, y tiene <target target-type="page" id="pges_52"/>en cuenta s&#x00F3;lo los estados inicial y final. A menudo, los estados de un sistema se representan mediante puntos en un diagrama <italic>pV</italic> (o en diagramas <italic>pT</italic>, <italic>T V</italic>, etc) y los procesos como trayectorias en estos diagramas.</p>
<p>Una segunda catagor&#x00ED;a de variables en Termodin&#x00E1;mica es la de <italic>variables de transferencia</italic>. Estas variables son nulas a menos que ocurra un proceso en que se transfiera energ&#x00ED;a a trav&#x00E9;s de la frontera del sistema. Por tanto, no est&#x00E1;n asociadas a un estado dado del sistema, sino a un cambio. Ejemplos de variables de transferencia son el calor y el trabajo.</p>
</sec>
<sec id="c3-s2">
<label><bold>3.2.</bold></label>
<title><bold>Traba jo de deformaci&#x00F3;n</bold></title>
<p>El trabajo realizado por una fuerza <bold>F</bold> sobre una part&#x00ED;cula que se desplaza entre los puntos <italic>A</italic> y <italic>B</italic> a lo largo de la trayectoria <italic>C</italic> se define como</p>
<disp-formula id="Eq_c3-1"><mml:math id="M140" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">F</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msubsup><mml:mi mathvariant="bold">F</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>d</italic><bold>r</bold> es el desplazamiento infinitesimal a lo largo de la trayectoria <italic>C</italic>. Por tanto, excepto en el caso particular en que la fuerza <bold>F</bold> sea conservativa, el trabajo depende expl&#x00ED;citamente de la trayectoria a lo largo de la cual cambia la posici&#x00F3;n de la part&#x00ED;cula.</p>
<p>Consideremos, por su uso frecuente en Termodin&#x00E1;mica, el caso del trabajo realizado sobre un sistema deformable (un gas, por ejemplo). Para verlo, suponemos un gas contenido en un cilindro equipado con un pist&#x00F3;n m&#x00F3;vil como el de la <xref ref-type="fig" rid="c3-fig1">figura 3.1</xref>.</p>
<fig id="c3-fig1">
<label>Figura 3.1:</label>
<caption><title>Esquema de un cilindro con pist&#x00F3;n m&#x00F3;vil que contiene un gas.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c3-fig1.jpg"/>
</fig>
<p>En equilibrio, el gas ocupa un volumen <italic>V</italic> y ejerce una presi&#x00F3;n <italic>p</italic> sobre las paredes del recipiente. Si el pist&#x00F3;n tiene una secci&#x00F3;n transversal de &#x00E1;rea <italic>S</italic>, <target target-type="page" id="pges_53"/>la fuerza ejercida por el gas sobre &#x00E9;l es <italic>F</italic> = <italic>pS</italic>. Supongamos que el pist&#x00F3;n comprime el gas <italic>cuasiest&#x00E1;ticamente</italic>, es decir, con suficiente lentitud para permitir que el gas est&#x00E9; en equilibrio en todo momento. Si el pist&#x00F3;n es empujado mediante una fuerza <bold>F</bold> = &#x2212;<italic>F</italic> <bold>j</bold> hacia abajo, el desplazamiento infinitesimal es <italic>d</italic><bold>r</bold> = <italic>dy</italic> <bold>j</bold>, de modo que el trabajo infinitesimal, definido como <italic>dW</italic> = <bold>F</bold> &#x00B7; <italic>d</italic><bold>r</bold>, es</p>
<disp-formula id="Eq_c3-2"><mml:math id="M141" display='block'><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">F</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>F</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Para calcular el trabajo total realizado sobre el gas, hay que integrar la expresi&#x00F3;n anterior entre el volumen inicial <italic>V</italic><sub>1</sub> y el volumen final <italic>V</italic><sub>2</sub>,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-3"><label>(3.1)</label><mml:math id="M142" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Necesitamos conocer c&#x00F3;mo var&#x00ED;a <italic>p</italic> con <italic>V</italic> para calcular la integral. Esto es un reflejo de que el trabajo depende de los detalles del proceso y no s&#x00F3;lo de los estados inicial y final, pues es una variable de transferencia.</p>
<boxed-text id="c3-s2-box1">
<p><bold>Ejemplo 3.2.1</bold> <italic>Cuando la presi&#x00F3;n se mantiene constante (proceso isob&#x00E1;rico), es f&#x00E1;cil calcular el trabajo mediante la expresi&#x00F3;n anterior, pues podemos sacar p de la integral, resultando</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-4"><mml:math id="M143" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Usemos este resultado para calcular el trabajo realizado sobre un cubo met&#x00E1;lico de</italic> 5 <italic>cm de arista y</italic> 12 &#x00B7; 10<sup>&#x02212;6</sup> <italic>K</italic><sup>&#x02212;1</sup> <italic>de coeficiente de dilataci&#x00F3;n lineal, cuando lo calentamos a una presi&#x00F3;n constante de</italic> 1 <italic>atm desde</italic> 15&#x00B0;<italic>C hasta</italic> 150<italic><sup>o</sup>C.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Para calcular el trabajo W necesitamos la variaci&#x00F3;n de volumen V</italic><sub>2</sub> &#x2212; <italic>V</italic><sub>1</sub> <italic>. Usando la ley de dilataci&#x00F3;n t&#x00E9;rmica con &#x03B2;</italic> = 3<italic>&#x03B1; y V</italic><sub>1</sub> <italic>el volumen inicial, llegamos a</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-5"><mml:math id="M144" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mi>&#x3B2;</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>08</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:msup><mml:mi>m</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Ahora, el trabajo resulta</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-6"><mml:math id="M145" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>p</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>08</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0614</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Es decir, el exterior realiza trabajo negativo sobre el cubo (el trabajo realizado por el cubo es, entonces, W<sub>sist</sub></italic> = &#x2212;<italic>W</italic> &#x22CD; 0,0614 <italic>J).</italic></p>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c3-s3">
<label><bold>3.3.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_54"/><bold>Procesos termodin&#x00E1;micos</bold></title>
<p>En general, la variaci&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a de un sistema es igual a la suma de todas las transferencias de energ&#x00ED;a que ocurren a trav&#x00E9;s de la frontera del sistema. La primera ley de la Termodin&#x00E1;mica es un caso especial de la afirmaci&#x00F3;n anterior, que incluye variaciones de la energ&#x00ED;a interna del sistema y transferencias de energ&#x00ED;a por calor y trabajo. Esta ley se puede aplicar a muchos procesos y proporciona un enlace entre las visiones microsc&#x00F3;pica y macrosc&#x00F3;pica.</p>
<p>Consideremos el cambio de un sistema entre un estado inicial, que supondremos caracterizado por las variables de estado (<italic>p<sub>i</sub>, V<sub>i</sub>, T<sub>i</sub></italic>), y otro estado final (<italic>pf, Vf, Tf</italic>). Durante este cambio, se realiza transferencia de energ&#x00ED;a al sistema mediante calor <italic>Q</italic> y trabajo <italic>W</italic>. Se verifica:</p>
<list list-type="bullet">
<list-item><p><italic>Primer/a ley/principio de la Termodin&#x00E1;mica</italic>: La cantidad <italic>Q</italic> + <italic>W</italic> es independiente de la trayectoria seguida por un proceso termodin&#x00E1;mico, y coincide con la variaci&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a interna del sistema, es decir,
<disp-formula id="Eq_c3-7"><label>(3.2)</label><mml:math id="M146" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list>
<p>Si el sistema experimenta un <italic>cambio de estado infinitesimal</italic> en el que se le aplica un calor <italic>dQ</italic> y se realiza sobre &#x00E9;l un trabajo <italic>dW</italic>, su energ&#x00ED;a interna sufrir&#x00E1; una variaci&#x00F3;n <italic>dU</italic>. Podemos escribir la primera ley en versi&#x00F3;n infinitesimal como</p>
<disp-formula id="Eq_c3-8"><mml:math id="M147" display='block'><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Hay que hacer un comentario sobre esta ecuaci&#x00F3;n. En ella aparece la variable de estado <italic>U</italic>, de manera que <italic>dU</italic> tiene el significado de cambio de peque&#x00F1;a magnitud, pero <italic>dQ</italic> y <italic>dW</italic> no implican el cambio de ninguna variable de estado, sino transferencias infinitesimales. Por ello se dice a veces que <italic>dQ</italic> y <italic>dW</italic> son <italic>diferenciales inexactas</italic>. No usaremos esta terminolog&#x00ED;a en este curso por no ser estrictamente necesaria: ya hemos dejado claro que el calor y el trabajo no son variables de estado y ya sabemos que no tiene ning&#x00FA;n sentido escribir cosas como &#x0394;<italic>Q</italic> ni &#x0394;<italic>W</italic>.</p>
<p>Se puede considerar la primera ley de la Termodin&#x00E1;mica como una ecuaci&#x00F3;n de conservaci&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a. Veamos algunos casos:</p>
<list list-type="bullet">
<list-item><p>Consideremos primero un <italic>sistema aislado</italic>, es decir, uno que no interacciona con su entorno. En este caso, el calor transmitido al sistema es cero y el trabajo realizado sobre &#x00E9;l tambi&#x00E9;n. Como consecuencia, <italic>Q</italic>+<italic>W</italic> = 0y&#x0394;<italic>U</italic> = 0.</p></list-item>
<list-item><p>Otro caso es el de un <italic>ciclo</italic>, que es un proceso que empieza y acaba en el mismo estado. Como la energ&#x00ED;a interna es una variable de estado, en un ciclo ha de ser <target target-type="page" id="pges_55"/>&#x0394;<italic>U</italic> = 0, por lo que <italic>Q</italic> = &#x2212;<italic>W</italic>. En un diagrama <italic>pV</italic>, un ciclo aparece como una curva cerrada.</p></list-item>
<list-item><p>Un <italic>proceso adiab&#x00E1;tico</italic> es uno en el que no se transfiere calor al sistema, de manera que <italic>Q</italic> = 0 y &#x0394;<italic>U</italic> = <italic>W</italic>. Un proceso as&#x00ED; se puede conseguir, por ejemplo, aislando t&#x00E9;rmicamente las paredes del sistema.</p></list-item>
<list-item><p>Un <italic>proceso isob&#x00E1;rico</italic> es uno que ocurre a presi&#x00F3;n constante en todo momento, como en el <xref ref-type="box" rid="c3-s3-box1">ejemplo 3.3.1</xref>.</p></list-item>
<list-item><p>Un <italic>proceso isoc&#x00F3;rico</italic> ocurre a volumen constante. En este caso, el trabajo sobre el sistema ha de ser nulo, <italic>W</italic> = 0, de modo que &#x0394;<italic>U</italic> = <italic>Q</italic>.</p></list-item>
<list-item><p>Un proceso que ocurre a temperatura constante se llama <italic>proceso isot&#x00E9;rmico</italic>. En el caso de un gas ideal, como la energ&#x00ED;a interna depende s&#x00F3;lo de la temperatura, un proceso isot&#x00E9;rmico implica que &#x0394;<italic>U</italic> = 0, por lo que <italic>Q</italic> = &#x2212;<italic>W</italic>. Este proceso no es necesariamente un ciclo.</p></list-item>
</list>
<boxed-text id="c3-s3-box1">
<p><bold>Ejemplo 3.3.1</bold> <italic>Retomando el <xref ref-type="box" rid="c3-s2-box1">ejemplo 3.2.1</xref>, calculemos la variaci&#x00F3;n de energ&#x00ED;a interna del cubo de hierro. Para ello, admitamos que el bloque pesa</italic> 2 <italic>kg y que su calor espec&#x00ED;fico vale</italic> 445 <italic>J/</italic>(<italic>kg</italic> &#x00B7; <italic>K</italic>).</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Para calcular</italic> &#x0394;<italic>U s&#x00F3;lo necesitamos conocer Q, el calor absorbido por el bloque, pues el trabajo realizado sobre el bloque, W, ya lo hab&#x00ED;amos obtenido. Usando los resultados del tema anterior,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-9"><mml:math id="M148" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>445</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>&#xD7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;, la variaci&#x00F3;n de energ&#x00ED;a interna del cubo es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-10"><mml:math id="M149" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>&#xD7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0614</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>&#xD7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>El resultado ilustra la raz&#x00F3;n por la que, en la mayor&#x00ED;a de situaciones, podemos despreciar la contribuci&#x00F3;n del trabajo de deformaci&#x00F3;n en la variaci&#x00F3;n de energ&#x00ED;a interna de s&#x00F3;lidos y l&#x00ED;quidos.</italic></p>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c3-s4">
<label><bold>3.4.</bold></label>
<title><bold>Capacidades calor&#x00ED;ficas de los gases ideales</bold></title>
<p>Nos preguntamos c&#x00F3;mo calcular el calor para un proceso de gas ideal con un cambio dado de temperatura. En el tema anterior vimos que el calor absorbido por una sustancia se puede escribir <italic>Q</italic> = <italic>C</italic> &#x0394;<italic>T</italic>, donde <italic>C</italic> es la capacidad calor&#x00ED;fica. En el caso de un gas ideal, es muy &#x00FA;til definir las capacidades calor&#x00ED;ficas de un par de procesos especiales: el isoc&#x00F3;rico y el isob&#x00E1;rico. En un proceso isoc&#x00F3;rico, el calor ser&#x00E1;</p>
<disp-formula id="Eq_c3-11"><target target-type="page" id="pges_56"/><label>(3.3)</label><mml:math id="M150" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>C<sub>V</sub></italic> es la <italic>capacidad calor&#x00ED;fica del gas a volumen constante</italic>. De forma an&#x00E1;loga, en un proceso isob&#x00E1;rico,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-12"><label>(3.4)</label><mml:math id="M151" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>siendo <italic>C<sub>p</sub></italic> la <italic>capacidad calor&#x00ED;fica del gas a presi&#x00F3;n constante</italic>. Calculemos <italic>C<sub>V</sub></italic> y <italic>C<sub>p</sub></italic> para un gas ideal.</p>
<p>Consideremos primero el proceso a volumen constante y, para empezar, supongamos que el gas es monoat&#x00F3;mico. Ya estudiamos la energ&#x00ED;a interna de un gas monoat&#x00F3;mico y vimos que <inline-formula id="Eq_c3-13"><mml:math id="M152" display='inline'><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:math></inline-formula>. Su variaci&#x00F3;n es</p>
<disp-formula id="Eq_c3-14"><mml:math id="M153" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Si este gas realiza un proceso isoc&#x00F3;rico, su volumen no var&#x00ED;a, de manera que <italic>W</italic>(<sub><italic>V</italic> = <italic>cte</italic></sub>) = 0. De aqu&#x00ED;, el calor a volumen constante <italic>Q</italic>(<italic>V</italic> = <italic>cte</italic>) debe cumplir</p>
<disp-formula id="Eq_c3-15"><mml:math id="M154" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>con lo que la <italic>capacidad calor&#x00ED;fica a volumen constante</italic> de un gas ideal monoat&#x00F3;mico es</p>
<disp-formula id="Eq_c3-16"><label>(3.5)</label><mml:math id="M155" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>De manera an&#x00E1;loga, para un gas diat&#x00F3;mico,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-17"><label>(3.6)</label><mml:math id="M156" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>y, para un gas poliat&#x00F3;mico,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-18"><label>(3.7)</label><mml:math id="M157" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Pasemos ahora a un proceso a presi&#x00F3;n constante <italic>p</italic><sub>0</sub>. En este caso, como vimos en el <xref ref-type="box" rid="c3-s2-box1">ejemplo 3.2.1</xref>, el trabajo es</p>
<disp-formula id="Eq_c3-19"><mml:math id="M158" display='block'><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_57"/>Usando la ley de los gases ideales en la forma <italic>p</italic><sub>0</sub><italic>V</italic> = <italic>nRT</italic>, como <italic>p</italic><sub>0</sub> es constante podemos hacer una variaci&#x00F3;n en ambos lados de la igualdad y obtener <italic>p</italic><sub>0</sub> &#x0394;<italic>V</italic> = <italic>nR</italic> &#x0394;<italic>T</italic>. De aqu&#x00ED;,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-20"><mml:math id="M159" display='block'><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Si tenemos en cuenta que la variaci&#x00F3;n de energ&#x00ED;a interna para un gas monoat&#x00F3;mico es <inline-formula id="Eq_c3-21"><mml:math id="M160" display='inline'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:math></inline-formula> y que el calor es <italic>Q</italic>(<italic><sub>p</sub></italic><sub>=</sub><italic><sub>cte</sub></italic>) = <italic>C<sub>p</sub></italic> &#x0394;<italic>T</italic>, la primera ley de la Termodin&#x00E1;mica da lugar a</p>
<disp-formula id="Eq_c3-22"><mml:math id="M161" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>con lo que la <italic>capacidad calor&#x00ED;fica a presi&#x00F3;n constante</italic> de un gas ideal monoat&#x00F3;mico es</p>
<disp-formula id="Eq_c3-23"><mml:math id="M162" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Igualmente, para un gas diat&#x00F3;mico,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-24"><mml:math id="M163" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>7</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>y, para un gas poliat&#x00F3;mico,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-25"><mml:math id="M164" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>El cociente entre capacidades calor&#x00ED;ficas de un gas ideal es una cantidad adimensional <italic>&#x03B3;</italic> que se denomina <italic>coeficiente adiab&#x00E1;tico</italic> del gas (veremos por q&#x00FA;e se llama as&#x00ED; en el siguiente apartado). Para un gas monoat&#x00F3;mico,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-26"><label>(3.8)</label><mml:math id="M165" display='block'><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>67</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Para un gas diat&#x00F3;mico,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-27"><label>(3.9)</label><mml:math id="M166" display='block'><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>7</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_58"/>Para un gas poliat&#x00F3;mico,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-28"><label>(3.10)</label><mml:math id="M167" display='block'><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>4</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>33</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Los valores obtenidos para <italic>C<sub>V</sub></italic>, <italic>C<sub>p</sub></italic> y<italic>&#x03B3;</italic> est&#x00E1;n en excelente acuerdo con los datos experimentales de gases monoat&#x00F3;micos, pero difieren de ellos en el caso de gases m&#x00E1;s complejos. Usaremos las expresiones obtenidas a pesar de estas diferencias.</p>
<p>Finalmente, en el caso de <italic>s&#x00F3;lidos</italic> y <italic>l&#x00ED;quidos</italic>, cuando se calientan a presi&#x00F3;n constante el trabajo realizado sobre ellos es muy peque&#x00F1;o, debido a que el cambio de volumen lo es. En consecuencia, para s&#x00F3;lidos y l&#x00ED;quidos podemos tomar <italic>C<sub>p</sub></italic> &#x22CD; <italic>C<sub>V</sub></italic>.</p>
<boxed-text id="c3-s4-box1">
<p><bold>Ejemplo 3.4.1</bold> <italic>Un recipiente contiene</italic> 0,5 <italic>m</italic><sup>3</sup> <italic>de un gas ideal monoat&#x00F3;mico a</italic> 25&#x00B0;<italic>C y</italic> 1 <italic>atm. El sistema se calienta a volumen constante hasta alcanzar una temperatura de</italic> 35&#x00B0;<italic>C. Determinemos el calor absorbido por el gas, el trabajo realizado sobre &#x00E9;l y su variaci&#x00F3;n de su energ&#x00ED;a interna.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Dado que el proceso es a volumen constante, el trabajo realizado sobre el gas es cero. Por tanto,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-29"><mml:math id="M168" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>En la &#x00FA;ltima igualdad, hemos usado que el gas es monoat&#x00F3;mico, por lo que C<sub>V</sub></italic> = (3/2)<italic>nR. Nos hace falta el n&#x00FA;mero de moles, que obtenemos de la ecuaci&#x00F3;n de los gases ideales aplicada al estado inicial,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-30"><mml:math id="M169" display='block'><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Con esto,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-31"><mml:math id="M170" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>35</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2540</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c3-s5">
<label><bold>3.5.</bold></label>
<title><bold><target target-type="page" id="pges_59"/>Procesos adiab&#x00E1;ticos de los gases ideales</bold></title>
<p>Supongamos que un gas ideal experimenta un proceso adiab&#x00E1;tico, por lo que <italic>Q</italic> = 0 y &#x0394;<italic>U</italic> = <italic>W</italic>. En su forma infinitesimal, la ecuaci&#x00F3;n anterior se escribe <italic>dU</italic> = <italic>dW</italic>.</p>
<p>La energ&#x00ED;a interna es una variable de estado, por lo que su variaci&#x00F3;n no depende del proceso sino s&#x00F3;lo de los estados inicial y final. No obstante, para calcular la variaci&#x00F3;n de energ&#x00ED;a interna de un gas ideal, conviene tomar el proceso isoc&#x00F3;rico que produce la misma variaci&#x00F3;n de temperatura, pues como <italic>W</italic> = 0 y <italic>Q<sub>V</sub></italic> = <italic>C<sub>V</sub></italic> &#x0394;<italic>T</italic>, tenemos</p>
<disp-formula id="Eq_c3-32"><label>(3.11)</label><mml:math id="M171" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>o, en su forma infinitesimal, <italic>dU</italic> = <italic>C<sub>V</sub> dT</italic>.</p>
<p>Por su parte, el trabajo infinitesimal en cualquier proceso es <italic>dW</italic> = &#x2212;<italic>pdV</italic>. Us&#x00E1;ndola con la ecuaci&#x00F3;n infinitesimal del proceso adiab&#x00E1;tico <italic>dU</italic> = <italic>dW</italic> se llega a</p>
<disp-formula id="Eq_c3-33"><mml:math id="M172" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Si combinamos la ecuaci&#x00F3;n anterior con la ley de los gases ideales <italic>pV</italic> = <italic>nRT</italic>, llegaremos a</p>
<disp-formula id="Eq_c3-34"><mml:math id="M173" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Integrando, tenemos que en un <italic>proceso adiab&#x00E1;tico y cuasiest&#x00E1;tico de un gas ideal</italic> entre un estado inicial 1 y un estado final 2, se cumple la ecuaci&#x00F3;n</p>
<disp-formula id="Eq_c3-35"><label>(3.12)</label><mml:math id="M174" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>o, usando de nuevo la ecuaci&#x00F3;n del gas ideal, en t&#x00E9;rminos de la temperatura y el volumen,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-36"><label>(3.13)</label><mml:math id="M175" display='block'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Notemos que, al haber usado la ecuaci&#x00F3;n del gas ideal, en la f&#x00F3;rmula anterior las temperaturas deben expresarse en Kelvin.</p>
<p>De estas expresiones <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-35">(3.12)</xref> y <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-36">(3.13)</xref> podemos obtener algunas conclusiones. Primero, si el gas realiza una compresi&#x00F3;n adiab&#x00E1;tica, el volumen decrece, as&#x00ED; que la temperatura crece y, por tanto, lo hace la energ&#x00ED;a interna. El trabajo es <target target-type="page" id="pges_60"/>positivo en este caso. Segundo, si el gas realiza una expansi&#x00F3;n adiab&#x00E1;tica, el volumen crece y la temperatura y la energ&#x00ED;a interna decrecen, de modo que el trabajo es negativo, lo que es lo mismo que decir que el gas realiza trabajo en una expansi&#x00F3;n adiab&#x00E1;tica sin calentar el exterior, algo que es muy &#x00FA;til en las aplicaciones.</p>
<p>La curva de un proceso adiab&#x00E1;tico en un diagrama <italic>pV</italic> es similar a la de un proceso isot&#x00E9;rmico, pero tiene un descenso m&#x00E1;s pronunciado debido a que su ecuaci&#x00F3;n es <italic>pV<sup>&#x03B3;</sup></italic> = constante, con <italic>&#x03B3; &#x003E;</italic> 1, en lugar de la isot&#x00E9;rmica <italic>pV</italic> = constante.</p>
<boxed-text id="c3-s5-box1">
<p><bold>Ejemplo 3.5.1</bold> <italic>Un gas ideal monoat&#x00F3;mico se comprime adiab&#x00E1;tica y cuasiest&#x00E1;ticamente desde un volumen inicial de</italic> 1&#x2113; <italic> hasta un volumen final de</italic> 0,1&#x2113;. <italic>Calculemos la temperatura final sabiendo que la inicial vale</italic> 40 <italic>&#x00B0; C.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>La temperatura final T</italic><sub>2</sub> <italic>la podemos obtener usando la</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-36"><italic>ecuaci&#x00F3;n</italic> (3.13)</xref>, <italic>pues conocemos la temperatura inicial T</italic><sub>1</sub>, <italic>los vol&#x00FA;menes inicial V</italic><sub>1</sub> <italic>y final V</italic><sub>2</sub> <italic>y el coeficiente adiab&#x00E1;tico &#x03B3;</italic> = 5/3<italic>:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-39"><mml:math id="M176" display='block'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mfrac><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac></mml:msup><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1450</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>K</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>1180</mml:mn><mml:mo>&#x2218;</mml:mo></mml:msup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c3-s6">
<label><bold>3.6.</bold></label>
<title><bold>M&#x00E1;quinas t&#x00E9;rmicas</bold></title>
<p>La primera ley de la Termodin&#x00E1;mica es una aplicaci&#x00F3;n de la conservaci&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a. Expresa que el cambio de energ&#x00ED;a interna de un sistema puede ocurrir por aplicar calor sobre el sistema, por realizar trabajo sobre &#x00E9;l, o por ambos, de manera que el calor y el trabajo tienen el mismo resultado. Pero en las aplicaciones hay una diferencia fundamental entre calor y trabajo que no se vislumbra en la primera ley. Veamos esta diferencia.</p>
<p>Una <italic>m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica</italic> es un aparato que adquiere energ&#x00ED;a al transfer&#x00ED;rsele calor y, operando c&#x00ED;clicamente, es capaz de transformar parte de esta energ&#x00ED;a y transferirla en forma de trabajo. Las m&#x00E1;quinas t&#x00E9;rmicas utilizan <italic>ba&#x00F1;os t&#x00E9;rmicos</italic>, que son sistemas con una capacidad calor&#x00ED;fica enorme, de manera que su temperatura no var&#x00ED;a cuando se ponen en contacto con la sustancia de trabajo de las m&#x00E1;quinas. Un recipiente bien grande y lleno de agua puede funcionar como ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico en muchas ocasiones.</p>
<p>Toda m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica tiene cierta <italic>sustancia de trabajo</italic> que realiza un proceso c&#x00ED;clico. El proceso es tal que (1) la sustancia de trabajo absorbe cierta energ&#x00ED;a <target target-type="page" id="pges_61"/>por transferencia de un calor <italic>Q<sub>a</sub></italic> al ponerla en contacto con un ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico de alta temperatura <italic>T<sub>a</sub></italic>, (2) la m&#x00E1;quina realiza un trabajo <italic>W</italic>, y (3) la sustancia expulsa el resto de la energ&#x00ED;a previamente ganada al transferir un calor <italic>Q<sub>b</sub></italic> a un ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico de baja temperatura <italic>T<sub>b</sub></italic>. La <xref ref-type="fig" rid="c3-fig2">figura 3.2</xref> que vemos a continuaci&#x00F3;n muestra un esquema de este funcionamiento. En estas cantidades, se considera siempre el valor absoluto de calores y trabajos, ignorando el signo negativo que deber&#x00ED;amos escribir cuando los realiza el sistema.</p>
<fig id="c3-fig2">
<label>Figura 3.2:</label>
<caption><title>Esquema de m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica que trabaja entre un foco t&#x00E9;rmico caliente a temperatura <italic>T<sub>a</sub></italic> y otro fr&#x00ED;o a <italic>T<sub>b</sub></italic>. En cada ciclo, la m&#x00E1;quina absorbe un calor <italic>Q<sub>a</sub></italic> del foco caliente, cede un calor <italic>Q<sub>b</sub></italic> al foco fr&#x00ED;o y realiza un trabajo <italic>W</italic>.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c3-fig2.jpg"/>
</fig>
<p>Por ejemplo, en una m&#x00E1;quina de vapor, la sustancia de trabajo es agua. En una caldera, el agua absorbe calor de la combusti&#x00F3;n de un carburante y se convierte en vapor. Este vapor realiza trabajo por expansi&#x00F3;n al empujar un &#x00E9;mbolo. Desp&#x00FA;es, el vapor se enfr&#x00ED;a y condensa. El agua l&#x00ED;quida se hace regresar a la caldera y el ciclo se repite.</p>
<p>Si observamos la <xref ref-type="fig" rid="c3-fig2">figura 3.2</xref>, notaremos que se cumple la igualdad <italic>Q<sub>a</sub></italic> = <italic>W</italic> + <italic>Q<sub>b</sub></italic>. De aqu&#x00ED;, el <italic>trabajo neto</italic> realizado por la m&#x00E1;quina en cada ciclo es</p>
<disp-formula id="Eq_c3-40"><mml:math id="M177" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Se define la <italic>eficiencia o rendimiento e</italic> de una m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica como el cociente entre el trabajo neto y el calor absorbido del ba&#x00F1;o caliente, es decir,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-41"><label>(3.14)</label><mml:math id="M178" display='block'><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>W</mml:mi><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_62"/>Se puede interpretar la eficiencia de una m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica como el cociente entre lo que produce (el trabajo) y lo que absorbe (el calor del ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico caliente). En la pr&#x00E1;ctica, las m&#x00E1;quinas t&#x00E9;rmicas producen como trabajo s&#x00F3;lo una fracci&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a que absorben como calor, de manera que su eficiencia es siempre menor del 100 %. Por ejemplo, los motores de gasolina suelen tener eficiencias del 20 % y los diesel del 40 %. La ecuaci&#x00F3;n de la eficiencia muestra que un valor del 100 % s&#x00F3;lo ser&#x00ED;a posible si la sustancia de trabajo no transfiriese calor al ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico fr&#x00ED;o, es decir, si <italic>Q<sub>b</sub></italic> = 0, con lo que <italic>W</italic> = <italic>Q<sub>a</sub></italic>. Esto no ocurre nunca, como se indica en el siguiente enunciado:</p>
<list list-type="bullet">
<list-item><p><italic>Segunda/o ley/principio de la Termodin&#x00E1;mica (enunciado de Kelvin-Planck)</italic>: Es imposible construir una m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica que, operando en un ciclo, no produzca otro efecto m&#x00E1;s que la realizaci&#x00F3;n de una cantidad de trabajo a partir de la entrada de la misma cantidad de energ&#x00ED;a por calor desde un ba&#x00F1;o.</p></list-item>
</list>
<boxed-text id="c3-s6-box1">
<p><bold>Ejemplo 3.6.1</bold> <italic>Calculemos la eficiencia de una m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica que recibe</italic> 1 <italic>kJ de calor del ba&#x00F1;o caliente y transfiere</italic> 500 <italic>J de calor al ba&#x00F1;o fr&#x00ED;o.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Usando la f&#x00F3;rmula</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-41">(3.14)</xref>, <italic>la eficiencia es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-43"><mml:math id="M179" display='block'><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>W</mml:mi><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Tambi&#x00E9;n podemos calcular el trabajo que realiza la m&#x00E1;quina en un ciclo es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-44"><mml:math id="M180" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>&#xA0;</mml:mo><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>y con &#x00E9;ste el trabajo en un n&#x00FA;mero de ciclos, por ejemplo en</italic> 10 <italic>resulta</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-45"><mml:math id="M181" display='block'><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mn>10</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c3-s7">
<label><bold>3.7.</bold></label>
<title><bold>Bombas t&#x00E9;rmicas y frigor&#x00ED;ficos</bold></title>
<p>El papel de una m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica es procesar la energ&#x00ED;a extra&#x00ED;da del ba&#x00F1;o caliente para realizar trabajo &#x00FA;til, de tal manera que el flujo de energ&#x00ED;a va en el sentido natural: del ba&#x00F1;o caliente al ba&#x00F1;o fr&#x00ED;o. Podemos pensar si es posible construir una m&#x00E1;quina en la que el flujo de energ&#x00ED;a vaya en sentido opuesto, dirigi&#x00E9;ndose del ba&#x00F1;o fr&#x00ED;o al ba&#x00F1;o caliente. Obviamente, como no es el sentido natural har&#x00E1; falta alimentar energ&#x00E9;ticamente la m&#x00E1;quina para que haga esto. Las m&#x00E1;quinas que se comportan de este modo se llaman <italic>bombas t&#x00E9;rmicas</italic> o <italic>frigor&#x00ED;ficos</italic>. <target target-type="page" id="pges_63"/>Una de ellas es el aparato de aire acondicionado, que extrae calor del interior fr&#x00ED;o de una casa y lo transfiere al exterior caliente.</p>
<p>En la <xref ref-type="fig" rid="c3-fig3">figura 3.3</xref> vemos un esquema energ&#x00E9;tico de un frigor&#x00ED;fico o una bomba t&#x00E9;rmica. La m&#x00E1;quina extrae un calor <italic>Q<sub>b</sub></italic> de un ba&#x00F1;o a baja temperatura <italic>T<sub>b</sub></italic> y transfiere un calor <italic>Q<sub>a</sub></italic> a un ba&#x00F1;o a alta temperatura <italic>T<sub>a</sub></italic>. Esto s&#x00F3;lo se puede lograr si se realiza un trabajo <italic>W</italic> sobre la m&#x00E1;quina.</p>
<fig id="c3-fig3">
<label>Figura 3.3:</label>
<caption><title>Esquema de m&#x00E1;quina frigor&#x00ED;fica que trabaja entre un foco t&#x00E9;rmico caliente a temperatura <italic>T<sub>a</sub></italic> y otro fr&#x00ED;o a <italic>T<sub>b</sub></italic>. En cada ciclo, la m&#x00E1;quina absorbe un calor <italic>Q<sub>b</sub></italic> del foco fr&#x00ED;o, cede un calor <italic>Q<sub>a</sub></italic> al foco caliente y absorbe un trabajo <italic>W</italic>.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c3-fig3.jpg"/>
</fig>
<p>No ocurre nunca que un frigor&#x00ED;fico o una bomba t&#x00E9;rmica funcionen sin aplicar un trabajo, y as&#x00ED; lo establece el siguiente enunciado, totalmente equivalente al de Kelvin-Planck:</p>
<list list-type="bullet">
<list-item><p><italic>Segunda/o ley/principio de la Termodin&#x00E1;mica (enunciado de Clausius)</italic>: Es imposible construir una m&#x00E1;quina c&#x00ED;clica cuyo &#x00FA;nico efecto sea la transferencia de energ&#x00ED;a por calor, desde un objeto hasta otro a mayor temperatura, sin la entrada en la m&#x00E1;quina de energ&#x00ED;a por trabajo.</p></list-item>
</list>
<p>Los frigor&#x00ED;ficos usan como sustancia de trabajo un fluido refrigerante tal como el R15, que ha reemplazado al Fre&#x00F3;n por sus efectos perjudiciales para el medio ambiente. Este fluido refrigerante tiene una temperatura de vapori- zaci&#x00F3;n cercana a la ambiental cuando est&#x00E1; sometido a presiones altas, pero a bajas presiones su temperatura de vaporizaci&#x00F3;n es inferior a 0&#x00B0;C.</p>
<p>El fluido refrigerente en estado l&#x00ED;quido y a baja presi&#x00F3;n entra en los tubos de enfriamiento del interior del frigor&#x00ED;fico y absorbe calor de los alimentos mientras se evapora. El gas fluye entonces hacia un compresor, donde su presi&#x00F3;n se <target target-type="page" id="pges_64"/>eleva por medio de un pist&#x00F3;n. Este gas a alta presi&#x00F3;n circula entonces hacia los tubos de condensaci&#x00F3;n exteriores, situados en la parte de atr&#x00E1;s del frigor&#x00ED;fico y expuestos al aire de la cocina. All&#x00ED;, el gas se condensa transfiriendo calor al aire. Finalmente, el l&#x00ED;quido a alta presi&#x00F3;n pasa a trav&#x00E9;s de una v&#x00E1;lvula de expansi&#x00F3;n y su presi&#x00F3;n se reduce hasta la del inicio del ciclo para volver a entrar en los tubos de enfriamiento.</p>
<p>Las <italic>bombas t&#x00E9;rmicas</italic> se usan para calentar casas y edificios. Una bomba t&#x00E9;rmica contiene dos juegos de tubos met&#x00E1;licos que pueden intercambiar calor con el entorno: un juego en el exterior del edificio, en contacto con el aire, y el otro en el interior. En el modo de calefacci&#x00F3;n, el fluido que circula por los tubos exteriores absorbe calor de la atm&#x00F3;sfera y lo libera en el interior del edificio desde los tubos interiores. El fluido est&#x00E1; fr&#x00ED;o y a baja presi&#x00F3;n cuando est&#x00E1; en los tubos exteriores, donde absorbe calor del aire. El resultante fluido caliente se comprime entonces y entra en los tubos interiores como fluido caliente y de alta presi&#x00F3;n, y libera energ&#x00ED;a en el aire interior. Como vemos, el funcionamiento es muy similar al del frigor&#x00ED;fico, pero con los tubos intercambiados.</p>
<p>Un <italic>aparato de aire acondicionado</italic> es simplemente una bomba t&#x00E9;rmica con los tubos exteriores e interiores con los papeles intercambiados, de modo que opera en modo de enfriamiento igual que un frigor&#x00ED;fico. El fluido circulante en los tubos interiores de la casa absorbe calor y, desp&#x00FA;es de ser comprimido, transfiere calor al medio a trav&#x00E9;s de los tubos exteriores.</p>
<p>La efectividad de una bomba t&#x00E9;rmica est&#x00E1; descrita en t&#x00E9;rminos del <italic>coeficiente de operaci&#x00F3;n</italic> (COP). En el modo de calefacci&#x00F3;n, el COP es el cociente entre el calor <italic>Q<sub>a</sub></italic> transferido al ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico caliente y el trabajo <italic>W</italic> necesario para que opere, es decir,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-46"><label>(3.15)</label><mml:math id="M182" display='block'><mml:mi>COP</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>modo de calefacci&#xF3;n</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mi>W</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Dado que se suele cumplir que <italic>Q<sub>a</sub></italic> es mayor que <italic>W</italic>, el coeficiente de operaci&#x00F3;n suele ser mayor que 1. De hecho, si la temperatura exterior es m&#x00E1;s alta que unos &#x2212;4&#x00B0;C, el valor del COP para una bomba t&#x00E9;rmica es del orden de 4; esto implica que la cantidad de calor transferida al edificio es unas 4 veces mayor que el trabajo realizado por el motor de la bomba. Sin embargo, si la temperatura exterior es m&#x00E1;s baja, el COP desciende porque se hace m&#x00E1;s dif&#x00ED;cil extraer calor del aire. Para temperaturas exteriores por debajo de unos &#x2212;9&#x00B0;C, el COP puede ser incluso menor que 1, lo que indica que el uso de bombas t&#x00E9;rmicas no es lo m&#x00E1;s apropiado en climas con temperaturas tan bajas.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_65"/>En el modo de enfriamiento, el COP hace referencia a su uso, y por tanto se define como el cociente entre el calor <italic>Q<sub>b</sub></italic> extra&#x00ED;do del ba&#x00F1;o fr&#x00ED;o y el trabajo <italic>W</italic> necesario para que funcione,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-47"><label>(3.16)</label><mml:math id="M183" display='block'><mml:mi>COP</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>modo de enfriamiento</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mi>W</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>que es del orden de 5 en un frigor&#x00ED;fico.</p>
<boxed-text id="c3-s7-box1">
<p><bold>Ejemplo 3.7.1</bold> <italic>Calculemos el calor Q<sub>b</sub> extra&#x00ED;do del ba&#x00F1;o fr&#x00ED;o en un ciclo por un frigor&#x00ED;fico que tiene un COP de 5 sabiendo que en cada ciclo necesita</italic> 100 <italic>J de energ&#x00ED;a en forma de trabajo.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>A partir del COP de enfriamiento del frigor&#x00ED;fico y el trabajo W, podemos obtener el calor Q<sub>b</sub>:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-48"><mml:math id="M184" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>O</mml:mi><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mi>W</mml:mi></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>O</mml:mi><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c3-s8">
<label><bold>3.8.</bold></label>
<title><bold>M&#x00E1;quina de Carnot</bold></title>
<p>Vamos a estudiar la m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica te&#x00F3;rica que, operando entre dos focos t&#x00E9;rmicos, es la m&#x00E1;s eficiente posible. Para ello, antes hemos de entender el significado de procesos reversibles e irreversibles. Supongamos que un sistema experimenta cierto proceso caracterizado por una trayectoria dada en un diagrama <italic>pV</italic>. Si es posible devolver al sistema a sus condiciones iniciales mediante exactamente la misma trayectoria en el diagrama <italic>pV</italic> pero recorrida en sentido inverso, sin producir ning&#x00FA;n cambio sobre el entorno (resto del universo), entonces se trata de un <italic>proceso reversible</italic>. En caso contrario, se trata de un <italic>proceso irreversible</italic>. Un ejemplo: cuando dos cuerpos a diferentes temperaturas entran en contacto, el flujo de calor va desde el cuerpo m&#x00E1;s caliente al m&#x00E1;s fr&#x00ED;o, no al rev&#x00E9;s. Este proceso es irreversible, en general, pues ocurre de manera natural s&#x00F3;lo en un sentido y es necesario hacer trabajo o inyectar energ&#x00ED;a en forma de calor para invertirlo.</p>
<p>En la naturaleza, todos los procesos son irreversibles, pero algunos son <italic>casi</italic> reversibles. Una condici&#x00F3;n necesaria para que esto ocurra, aunque no suficiente, es que el proceso sea cuasiest&#x00E1;tico: proceso muy lento, de manera que el sistema est&#x00E9; siempre muy cerca de un estado de equilibrio. Por ejemplo, consideremos la expansi&#x00F3;n de un gas en un recipiente que tiene un pist&#x00F3;n y unas paredes t&#x00E9;rmicamente aisladas pero que su base permite el contacto con <target target-type="page" id="pges_66"/>un ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico a temperatura dada. Si el gas se comprime muy lentamente y el pist&#x00F3;n no tiene fricci&#x00F3;n con el recipiente, en principio el proceso es tal que el sistema a cada paso est&#x00E1; muy cerca del equilibrio, dado que adem&#x00E1;s la temperatura del gas es siempre la del ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico. Es un proceso casi reversible porque puede invertirse separando el pist&#x00F3;n con la misma lentitud con la que se empuj&#x00F3;. En general, un proceso casi reversible no puede presentar efectos disipadores que conviertan energ&#x00ED;a mec&#x00E1;nica en energ&#x00ED;a interna, como el rozamiento o la turbulencia, ya que estas conversiones no se pueden revertir.</p>
<p>La <italic>m&#x00E1;quina de Carnot</italic> opera en un ciclo ideal reversible entre dos ba&#x00F1;os t&#x00E9;rmicos, que se llama <italic>ciclo de Carnot</italic>. Se cumple:</p>
<list list-type="bullet">
<list-item><p><italic>Teorema de Carnot</italic>: Ninguna m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica real que opere entre dos ba&#x00F1;os t&#x00E9;rmicos puede ser m&#x00E1;s eficiente que una m&#x00E1;quina de Carnot que opere entre los dos mismos ba&#x00F1;os.</p></list-item>
</list>
<p>Para describir el ciclo de Carnot que tiene lugar entre las temperaturas <italic>T</italic><sub>1</sub> (alta) y <italic>T</italic><sub>2</sub> (baja), supondremos que la sustancia de trabajo es un gas ideal contenido en un recipiente provisto de un pist&#x00F3;n en su parte superior. Las paredes del recipiente y el pist&#x00F3;n son aislantes t&#x00E9;rmicos, pero la base del recipiente permite poner en contacto el gas con un ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico. El ciclo de Carnot est&#x00E1; formado por los cuatro procesos reversibles de la <xref ref-type="fig" rid="c3-fig4">figura 3.4</xref>.</p>
<fig id="c3-fig4">
<label>Figura 3.4:</label>
<caption><title>Ciclo de Carnot de un gas ideal: (a) expansi&#x00F3;n isoterma a la temperatura <italic>T</italic><sub>1</sub>, (b) expansi&#x00F3;n adiab&#x00E1;tica, (c) compresi&#x00F3;n isoterma a la temperatura <italic>T</italic><sub>2</sub> y (d) compresi&#x00F3;n adiab&#x00E1;tica.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c3-fig4.jpg"/>
</fig>
<list list-type="order">
<list-item><p><italic>Expansi&#x00F3;n isot&#x00E9;rmica a alta temperatura</italic>. Ponemos la base del recipiente en contacto con el ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico a temperatura alta <italic>T</italic><sub>1</sub>, lo que mantiene el gas a esta temperatura. El gas se expande desde un volumen <italic>V</italic><sub>1</sub> a un volumen mayor <italic>V</italic><sub>2</sub>. Durante la expansi&#x00F3;n, el gas absorbe un calor |<italic>Q</italic><sub>1</sub>| del ba&#x00F1;o y lo convierte en trabajo que realiza sobre el pist&#x00F3;n.</p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_67"/><italic>Expansi&#x00F3;n adiab&#x00E1;tica</italic>. La base del recipiente se separa del ba&#x00F1;o y se aisla t&#x00E9;rmicamente. El gas continu&#x00E1; su expansi&#x00F3;n de manera adiab&#x00E1;tica, aumentando su volumen de <italic>V</italic><sub>2</sub> a <italic>V</italic><sub>3</sub> y disminuyendo su temperatura de <italic>T</italic><sub>1</sub> a <italic>T</italic><sub>2</sub>, momento en que paramos el pist&#x00F3;n.</p></list-item>
<list-item><p><italic>Compresi&#x00F3;n isot&#x00E9;rmica a baja temperatura</italic>. Ponemos la base del recipiente en contacto con el ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico a temperatura baja <italic>T</italic><sub>2</sub>. Comenzamos a empujar el pist&#x00F3;n, comprimiendo el gas isot&#x00E9;rmicamente desde un volumen <italic>V</italic><sub>3</sub> hasta un volumen menor <italic>V</italic><sub>4</sub>. Durante este proceso, el gas transmite un calor |<italic>Q</italic><sub>2</sub>| al ba&#x00F1;o a partir del trabajo realizado por el pist&#x00F3;n.</p></list-item>
<list-item><p><italic>Compresi&#x00F3;n adiab&#x00E1;tica</italic>. La base del recipiente se separa del ba&#x00F1;o y se aisla t&#x00E9;rmicamente. Continuamos la compresi&#x00F3;n del gas de manera adiab&#x00E1;tica, desde un volumen <italic>V</italic><sub>4</sub> hasta el volumen inicial <italic>V</italic><sub>1</sub>. La temperatura del gas en este proceso aumenta de <italic>T</italic><sub>2</sub> a <italic>T</italic><sub>1</sub>. Se completa as&#x00ED; el ciclo.</p></list-item>
</list>
<p>Hab&#x00ED;amos definido la eficiencia <italic>e</italic> de una m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica como el cociente entre el trabajo neto y el calor absorbido del ba&#x00F1;o caliente, es decir,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-49"><mml:math id="M185" display='block'><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>W</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>En la segunda igualdad de la ecuaci&#x00F3;n anterior hemos usado que en un ciclo la energ&#x00ED;a interna del gas no cambia, por lo que <italic>W</italic> = |<italic>Q</italic><sub>1</sub>| - |<italic>Q</italic><sub>2</sub>|. Se puede demostrar que, en un ciclo de Carnot, |<italic>Q</italic><sub>2</sub> |/|<italic>Q</italic><sub>1</sub>| = <italic>T</italic><sub>2</sub><italic>/T</italic><sub>1</sub>, donde las temperaturas han de medirse en Kelvin. De aqu&#x00ED;, la <italic>eficiencia de una m&#x00E1;quina de Carnot</italic> es</p>
<disp-formula id="Eq_c3-50"><label>(3.17)</label><mml:math id="M186" display='block'><mml:msub><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>y, por tanto, todas las m&#x00E1;quinas de Carnot que operen entre las mismas temperaturas tienen la misma eficiencia. Adem&#x00E1;s, tambi&#x00E9;n se puede demostrar que esta eficiencia es independiente de la sustancia de trabajo de la m&#x00E1;quina.</p>
<p>Una m&#x00E1;quina de Carnot que funcione <italic>a la inversa</italic> constituye la bomba t&#x00E9;rmica m&#x00E1;s efectiva posible, y determina el m&#x00E1;ximo coeficiente de operaci&#x00F3;n (COP) para una combinaci&#x00F3;n dada de temperaturas. Este valor m&#x00E1;ximo de COP en modo de calefacci&#x00F3;n es</p>
<disp-formula id="Eq_c3-51"><label>(3.18)</label><mml:math id="M187" display='block'><mml:mi>COP</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>modo de calefacci&#xF3;n</mml:mtext><mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>W</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>y en modo de enfriamiento,</p>
<disp-formula id="Eq_c3-52"><target target-type="page" id="pges_68"/><label>(3.19)</label><mml:math id="M188" display='block'><mml:mi>COP</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>modo de enfriamiento</mml:mtext><mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>W</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Como vemos, a medida que la diferencia de temperaturas entre los dos ba&#x00F1;os se aproxima a cero, el COP te&#x00F3;rico m&#x00E1;ximo se aproxima a infinito. En la pr&#x00E1;ctica, la baja temperatura de los tubos de enfriamiento y la alta temperatura del compresor limitan el COP m&#x00E1;ximo a valores del orden de 10.</p>
<p>Podemos representar tambi&#x00E9;n el ciclo de Carnot en un diagrama <italic>pV</italic>, compuesto por dos isot&#x00E9;rmicas y dos adiab&#x00E1;ticas, como en la <xref ref-type="fig" rid="c3-fig5">figura 3.5</xref>. El sentido de recorrido del ciclo determina si se trata de una m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica (sentido horario) o un frigor&#x00ED;fico o bomba t&#x00E9;rmica (sentido antihorario).</p>
<fig id="c3-fig5">
<label>Figura 3.5:</label>
<caption><title>Ciclo de Carnot en el diagrama <italic>pV</italic>.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c3-fig5.jpg"/>
</fig>
<boxed-text id="c3-s8-box1">
<p><target target-type="page" id="pges_69"/><bold>Ejemplo 3.8.1</bold> <italic>Calculemos el rendimiento de una m&#x00E1;quina de Carnot que trabaja con un foco caliente a</italic> 50&#x00B0;<italic>C y un foco fr&#x00ED;o a</italic> 25&#x00B0;<italic>C.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Usando la f&#x00F3;rmula</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-50">(3.17)</xref></p>
<disp-formula id="Eq_c3-54"><mml:math id="M189" display='block'><mml:msub><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0774</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Si mantenemos la misma temperatura para foco fr&#x00ED;o y queremos duplicar el rendimiento anterior, necesitamos una fuente caliente con una temperatura T</italic><sub>1</sub><sup>'</sup> <italic>igual a</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c3-55"><mml:math id="M190" display='block'><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msubsup></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>353</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>K</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>79</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:msup><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x2218;</mml:mo></mml:msup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c3-s9">
<label><bold>3.9.</bold></label>
<title><bold>Tabla resumen</bold></title>
<table-wrap id="c3-tab1">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p>F&#x00F3;rmula/magnitud</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Definici&#x00F3;n</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c3-56"><mml:math id="M191" display='inline'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Trabajo de deformaci&#x00F3;n sobre el gas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-3">(3.1)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>p</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Presi&#x00F3;n del gas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>V</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Volumen del gas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>V</italic><sub>1</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Volumen en el estado 1</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>V</italic><sub>2</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Volumen en el estado 2</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>U</italic> = <italic>Q</italic> + <italic>W</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Primer principio de la Termodin&#x00E1;mica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-7">(3.2)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>U</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Variaci&#x00F3;n de energ&#x00ED;a interna</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Q</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor absorbido</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Q</italic><sub>(<italic>V</italic> = <italic>cte</italic>)</sub> = <italic>C<sub>V</sub></italic> &#x0394;<italic>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor absorbido en proceso is&#x00F3;coro</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-11">(3.3)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>C<sub>V</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Capacidad calor&#x00ED;fica a volumen constante</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Variaci&#x00F3;n de temperatura</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>C<sub>V</sub></italic> = (3/2)<italic>nR</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Gas ideal monoat&#x00F3;mico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-16">(3.5)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>C<sub>V</sub></italic> = (5/2)<italic>nR</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Gas ideal diat&#x00F3;mico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-17">(3.6)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>C<sub>V</sub></italic> = 3<italic>nR</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Gas ideal poliat&#x00F3;mico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-18">(3.7)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Q</italic><sub>(<italic>p</italic> = <italic>cte</italic>)</sub> = <italic>C<sub>p</sub></italic> &#x0394;<italic>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor absorbido en proceso isob&#x00E1;rico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-12">(3.4)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>C<sub>p</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Capacidad calor&#x00ED;fica a presi&#x00F3;n constante</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>C<sub>p</sub></italic> = <italic>C<sub>V</sub></italic> + <italic>n<sub>R</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Gases ideales</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><target target-type="page" id="pges_70"/><p><inline-formula id="Eq_c3-64"><mml:math id="M192" display='inline'><mml:mi>&#x03B3;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Coeficiente adiab&#x00E1;tico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x03B3; = 5/3</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Gas ideal monoat&#x00F3;mico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-26">(3.8)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x03B3; = 7/5</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Gas ideal diat&#x00F3;mico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-27">(3.9)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x03B3; = 4/3</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Gas ideal poliat&#x00F3;mico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-28">(3.10)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>U</italic> = <italic>CV</italic> &#x0394;<italic>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Proceso adiab&#x00E1;tico cuasiest&#x00E1;tico</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-32">(3.11)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c3-65"><mml:math id="M193" display='inline'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi></mml:msubsup></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-35">(3.12)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c3-66"><mml:math id="M194" display='inline'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-36">(3.13)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c3-67"><mml:math id="M195" display='inline'><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>W</mml:mi><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Eficiencia de una m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-41">(3.14)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>W</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Trabajo hecho por la m&#x00E1;quina en cada ciclo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Q<sub>a</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor absorbido en cada ciclo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c3-68"><mml:math id="M196" display='inline'><mml:mi>COP</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mi>W</mml:mi></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Coeficiente de operaci&#x00F3;n m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-46">(3.15)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Q<sub>a</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor cedido a la fuente caliente</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>W</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Trabajo sobre la m&#x00E1;quina</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c3-69"><mml:math id="M197" display='inline'><mml:mi>COP</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mi>W</mml:mi></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>COP enfriamiento</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-47">(3.16)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Q<sub>b</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Calor absorbido del foco fr&#x00ED;o</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>W</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Trabajo sobre la m&#x00E1;quina</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c3-70"><mml:math id="M198" display='inline'><mml:msub><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Eficiencia m&#x00E1;quina de Carnot</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-50">(3.17)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>T</italic><sub>1</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Temperatura de la fuente caliente</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>T</italic><sub>2</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Temperatura de la fuente fr&#x00ED;a</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c3-71"><mml:math id="M199" display='inline'><mml:mi>COP</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>COP Carnot calefacci&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-51">(3.18)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c3-72"><mml:math id="M200" display='inline'><mml:mi>COP</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>COP Carnot enfriamiento</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c3-52">(3.19)</xref></p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
</sec>
<sec id="c3-s10">
<label><bold>3.10.</bold></label>
<title><bold>Problemas resueltos</bold></title>
<list list-type="order">
<list-item><p>A la presi&#x00F3;n atmosf&#x00E9;rica, 5 m<sup>3</sup> de aire se calienta debido a la radiaci&#x00F3;n solar y al contacto con el suelo, de modo que su temperatura aumenta desde 300 K a 330 K. Calcula:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>El calor absorbido por el gas.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p><target target-type="page" id="pges_71"/>El aumento de la energ&#x00ED;a interna del aire.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c</italic>)</label> <p>El volumen que ocupa el aire en el estado final.</p></list-item>
<list-item><label><italic>d</italic>)</label> <p>El trabajo realizado sobre el aire.</p></list-item>
<list-item><label><italic>e</italic>)</label> <p>Comprueba que se cumple el primer principio de la termodin&#x00E1;mica.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold> Nos har&#x00E1; falta el n&#x00FA;mero de moles de aire, que podemos calcular con la ecuaci&#x00F3;n de los gases ideales para el estado inicial 1:
<disp-formula id="Eq_c3-73"><mml:math id="M201" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>203</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;mol</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>La capacidad calor&#x00ED;fica a presi&#x00F3;n constante del aire, considerado gas ideal diat&#x00F3;mico, es <italic>C<sub>p</sub></italic> = <italic>C<sub>V</sub></italic> +<italic>nR</italic> = (5/2) <italic>nR</italic>+<italic>nR</italic> = (7/2) <italic>nR</italic>. Con esto, el calor absorbido por el aire a presi&#x00F3;n constante resulta
<disp-formula id="Eq_c3-74"><mml:math id="M202" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>7</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>203</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>330</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>177</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>El cambio de energ&#x00ED;a interna de un gas ideal diat&#x00F3;mico, en cualquier proceso, es
<disp-formula id="Eq_c3-75"><mml:math id="M203" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>203</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>330</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>126</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>c</italic>)</label> <p>El volumen final puede calcularse con la ecuaci&#x00F3;n de los gases ideales. Dado que la presi&#x00F3;n y el n&#x00FA;mero de moles se mantienen constantes en este proceso,
<disp-formula id="Eq_c3-76"><mml:math id="M204" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mfrac><mml:mn>330</mml:mn><mml:mn>300</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>d</italic>)</label> <p>Con el resultado anterior, el trabajo realizado sobre el gas es
<disp-formula id="Eq_c3-77"><mml:math id="M205" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>e</italic>)</label> <p>Con los resultados de los apartados (a) y (d) anteriores,
<disp-formula id="Eq_c3-78"><mml:math id="M206" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>177</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>126</mml:mn><mml:mo>&#xD7;</mml:mo><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Esto coincide con el cambio de energ&#x00ED;a interna calculado en el apartado (b).</p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>En el estado inicial, 0,5 mol de un gas ideal monoat&#x00F3;mico ocupa 5 <italic>`</italic> a una temperatura de 300 K. Luego, el gas triplica su temperatura manteniendo su volumen constante. Acto seguido, el gas duplica su volumen manteniendo su presi&#x00F3;n constante. Calcula:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>El trabajo realizado por el gas en cada proceso y el trabajo total.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>El calor absorbido por el gas en cada proceso y el calor total.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c</italic>)</label> <p>La variaci&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a interna del gas.</p></list-item>
</list>
<p><target target-type="page" id="pges_72"/><bold>Sol.</bold> Necesitaremos la presi&#x00F3;n inicial del gas, que es
<disp-formula id="Eq_c3-79"><mml:math id="M207" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>249</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kPa</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>Durante el primer proceso, a volumen constante, el trabajo es cero porque no hay variaci&#x00F3;n de volumen, de modo que <italic>W</italic><sub>1</sub> = 0. La presi&#x00F3;n tras este primer proceso puede obtenerse de la ecuaci&#x00F3;n de los gases con n&#x00FA;mero de moles y volumen constantes,
<disp-formula id="Eq_c3-80"><mml:math id="M208" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>748</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kPa</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El segundo proceso es a presi&#x00F3;n constante. El trabajo en este proceso, que es tambi&#x00E9;n el trabajo total, resulta
<disp-formula id="Eq_c3-81"><mml:math id="M209" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>W</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>748</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>74</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>El trabajo realizado por el gas es, pues, <italic>W<sub>gas</sub></italic> = &#x2212;<italic>W</italic> &#x22CD; 3,74 kJ.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>Dado que el gas ideal es monoat&#x00F3;mico, el calor en el primer proceso (a volumen constante) est&#x00E1; dado por
<disp-formula id="Eq_c3-82"><mml:math id="M210" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>900</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>74</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Para calcular el calor en el segundo proceso, necesitaremos la temperatura final. Este segundo proceso es a presi&#x00F3;n (y n&#x00FA;mero de moles) constante, de manera que
<disp-formula id="Eq_c3-83"><mml:math id="M211" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1800</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>K</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con esto,
<disp-formula id="Eq_c3-84"><mml:math id="M212" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1800</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>900</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>35</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El calor total absorbido por el gas es
<disp-formula id="Eq_c3-85"><mml:math id="M213" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>c</italic>)</label> <p><target target-type="page" id="pges_73"/>La variaci&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a interna del gas es
<disp-formula id="Eq_c3-86"><mml:math id="M214" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>35</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Tambi&#x00E9;n se puede calcular as&#x00ED;:
<disp-formula id="Eq_c3-87"><mml:math id="M215" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1800</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>35</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Cuando el volumen de un gas ideal es de 50 cm<sup>3</sup>, su presi&#x00F3;n es de 3 atm. Si este mismo gas duplica su volumen a temperatura constante, calcula el trabajo hecho sobre el mismo, el trabajo que absorbe y la variaci&#x00F3;n de su energ&#x00ED;a interna.</p>
<p><bold>Sol.</bold> En un gas ideal, la energ&#x00ED;a interna depende solo de la temperatura. Por eso, en un proceso isot&#x00E9;rmico de un gas ideal, &#x0394;<italic>U</italic> = 0. De aqu&#x00ED;, el calor aplicado y el trabajo realizado sobre el gas est&#x00E1;n relacionados seg&#x00FA;n
<disp-formula id="Eq_c3-88"><mml:math id="M216" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Para determinar el trabajo, hemos de calcular la siguiente integral definida:
<disp-formula id="Eq_c3-89"><mml:math id="M217" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Como el proceso es a temperatura constante, se escribe la presi&#x00F3;n en t&#x00E9;rminos de la temperatura y volumen usando la ecuaci&#x00F3;n de los gases ideales, con lo que
<disp-formula id="Eq_c3-90"><mml:math id="M218" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Volviendo a utilizar la ecuaci&#x00F3;n de los gases ideales, <italic>nRT</italic> = <italic>p</italic><sub>1</sub><italic>V</italic><sub>1</sub>, tenemos
<disp-formula id="Eq_c3-91"><mml:math id="M219" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Y, de aqu&#x00ED;, <italic>Q</italic> = &#x2212;<italic>W</italic> &#x22CD; 10,5 J.</p></list-item>
<list-item><p>Un cilindro provisto de un pist&#x00F3;n contiene 0,5 mol de helio a la presi&#x00F3;n atmosf&#x00E9;rica, 101 kPa. Manteniendo la temperatura en 310 K, el pist&#x00F3;n se mueve hasta que la presi&#x00F3;n del gas alcanza los 80 kPa. Determina el trabajo realizado por el gas durante la expansi&#x00F3;n.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_74"/><bold>Sol.</bold> El trabajo sobre el gas en un proceso isot&#x00E9;rmico es
<disp-formula id="Eq_c3-92"><mml:math id="M220" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>W</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>Para calcularlo, necesitaremos el cociente de vol&#x00FA;menes <italic>V</italic><sub>2</sub><italic>/V</italic><sub>1</sub>. Dado que la temperatura y el n&#x00FA;mero de moles se mantienen constantes durante la expansi&#x00F3;n, de la ley de los gases obtenemos
<disp-formula id="Eq_c3-93"><mml:math id="M221" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Introduciendo esto en la expresi&#x00F3;n del trabajo,
<disp-formula id="Eq_c3-94"><mml:math id="M222" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>W</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>310</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>101</mml:mn><mml:mn>80</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>El trabajo realizado por el gas es, por tanto, <italic>W<sub>gas</sub></italic> = &#x2212;<italic>W</italic> &#x22CD; 300 J.</p></list-item>
<list-item><p>Calcula el calor necesario para duplicar el volumen de 1 mol de gas ideal si mantiene su temperatura en 300 K.</p>
<p><bold>Sol.</bold> En la expansi&#x00F3;n isot&#x00E9;rmica de un gas ideal, &#x0394;<italic>U</italic> = 0. Por tanto,
<disp-formula id="Eq_c3-95"><mml:math id="M223" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Dado que <italic>V</italic><sub>2</sub> = 2 <italic>V</italic><sub>1</sub>, resulta
<disp-formula id="Eq_c3-96"><mml:math id="M224" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1730</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Un mol de gas ideal se mantiene en contacto con un ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico a 400 K. Calcula su volumen sabiendo que ha absorbido 100 J y que su volumen inicial era de 0,005 m<sup>3</sup>.</p>
<p><bold>Sol.</bold> <target target-type="page" id="pges_75"/>Dado que el proceso es isot&#x00E9;rmico y el sistema es un gas ideal, se cumple &#x0394;<italic>U</italic> = 0. De aqu&#x00ED;,
<disp-formula id="Eq_c3-97"><mml:math id="M225" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msubsup><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El calor es un dato, as&#x00ED; que se despeja de la ecuaci&#x00F3;n anterior el volumen final <italic>V</italic><sub>2</sub>
<disp-formula id="Eq_c3-98"><mml:math id="M226" display='block'><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con los datos del problema,
<disp-formula id="Eq_c3-99"><mml:math id="M227" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>05</mml:mn><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>400</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0515</mml:mn><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una mezcla de gases se comprime de forma adiab&#x00E1;tica y cuasiest&#x00E1;tica, desde un volumen inicial de 500 cm<sup>3</sup> hasta un volumen final de 50 cm<sup>3</sup>. Teniendo en cuenta que el coeficiente adiab&#x00E1;tico es <italic>&#x03B3;</italic> = 1,37 y que la temperatura inicial de la mezcla es de 50&#x00B0;C, calcula la temperatura final.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Dado que tenemos datos de temperatura y volumen, podemos escribir la ecuaci&#x00F3;n del proceso adiab&#x00E1;tico como <inline-formula id="Eq_c3-100"><mml:math id="M228" display='inline'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup></mml:math></inline-formula> de modo que
<disp-formula id="Eq_c3-101"><mml:math id="M229" display='block'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>500</mml:mn><mml:mn>50</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>37</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>758</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;K</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Mientras se expanden adiab&#x00E1;tica y cuasiest&#x00E1;ticamente, 10 g de gas de hidr&#x00F3;geno H<sub>2</sub> realizan 10<sup>3</sup> J de trabajo. Calcula la variaci&#x00F3;n de temperatura del gas.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Dado que la masa molar del H<sub>2</sub> es <italic>M<sub>m</sub></italic> = 2 g/mol, el n&#x00FA;mero de moles de este gas en el sistema que se expande es
<disp-formula id="Eq_c3-102"><mml:math id="M230" display='block'><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:msub><mml:mi>M</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;mol</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_76"/>En un proceso adiab&#x00E1;tico, se cumple que <italic>Q</italic> = 0. Por tanto, &#x0394;<italic>U</italic> = <italic>W</italic>. Pero el dato que tenemos es el trabajo que realiza el gas, que es <italic>W<sub>gas</sub></italic> = &#x2212;<italic>W</italic>. Como consecuencia,
<disp-formula id="Eq_c3-103"><mml:math id="M231" display='block'><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>g</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Ahora, dado que se tiene un gas diat&#x00F3;mico como H<sub>2</sub>, llegamos a
<disp-formula id="Eq_c3-104"><mml:math id="M232" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mtext>gas</mml:mtext></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mtext>gas</mml:mtext></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>63</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;K</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>Un gas realiza trabajo y disminuye su temperatura en una expansi&#x00F3;n adiab&#x00E1;tica.</p></list-item>
<list-item><p>Dos moles de ox&#x00ED;geno O<sub>2</sub> se expande adiab&#x00E1;tica y cuasiest&#x00E1;ticamente, desde 300K de temperatura y 1 atm de presi&#x00F3;n, hasta triplicar su volumen. Calcula su presi&#x00F3;n final y el trabajo que realiza.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Para calcular la presi&#x00F3;n final, podemos usar la ecuaci&#x00F3;n del proceso adiab&#x00E1;tico <inline-formula id="Eq_c3-105"><mml:math id="M233" display='inline'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>Y</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>Y</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></inline-formula> dado que el ox&#x00ED;geno es diat&#x00F3;mico:
<disp-formula id="Eq_c3-106"><mml:math id="M234" display='block'><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>101</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kPa</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>21</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kPa</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La temperatura final ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c3-107"><mml:math id="M235" display='block'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>193</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;K</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El trabajo se puede obtener del cambio de energ&#x00ED;a interna, dado que el calor, en un proceso adiab&#x00E1;tico, es cero,
<disp-formula id="Eq_c3-108"><mml:math id="M236" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>U</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>193</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4430</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Por tanto, el trabajo realizado por el gas es
<disp-formula id="Eq_c3-109"><mml:math id="M237" display='block'><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>g</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4430</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_77"/>Se tienen 0,5 moles de gas ideal monoat&#x00F3;mico. Inicialmente, el gas tiene una temperatura <italic>T<sub>i</sub></italic> = 300 K y un volumen inicial desconocido <italic>Vi</italic>. Realiza entonces los siguientes pasos. Primero, sufre un proceso isoc&#x00F3;rico hasta que su temperatura llega hasta 900 K. Seguidamente, realiza una expansi&#x00F3;n isot&#x00E9;rmica hasta que su volumen inicial se duplica. Determina el calor total transferido al gas y el trabajo total realizado sobre el gas.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Calculemos el calor absorbido por el gas y el trabajo que realiza en ambos procesos. El primero es a volumen constante:
<disp-formula id="Eq_c3-110"><mml:math id="M238" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>900</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>74</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mo>&#xA0;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El segundo proceso es isotermo:
<disp-formula id="Eq_c3-111"><mml:math id="M239" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub></mml:msubsup><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>900</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>ln</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>59</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kJ</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>As&#x00ED;, el calor total transferido al gas es
<disp-formula id="Eq_c3-112"><mml:math id="M240" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>33</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kJ</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El trabajo realizado sobre el gas es
<disp-formula id="Eq_c3-113"><mml:math id="M241" display='block'><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>59</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kJ</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Tenemos 100 cm<sup>3</sup> de aire a la presi&#x00F3;n atmosf&#x00E9;rica y a 310 K de temperatura dentro de un recipiente.</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>Lo comprimimos adiab&#x00E1;tica y cuasiest&#x00E1;ticamente hasta reducir su volumen a la mitad. Calcula el cambio de energ&#x00ED;a interna del aire.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>Luego, ponemos el aire comprimido en contacto con un ba&#x00F1;o t&#x00E9;rmico a 310 K, sin cambiar su volumen. Calcula el calor absorbido por el aire y su energ&#x00ED;a interna final.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold> Necesitaremos el n&#x00FA;mero de moles de aire en el sistema, que podemos calcular a partir de los datos del estado inicial,
<disp-formula id="Eq_c3-114"><mml:math id="M242" display='block'><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>310</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>92</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;mol</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p><target target-type="page" id="pges_78"/>La temperatura a la que llega el aire tras la compresi&#x00F3;n adiab&#x00E1;ti- ca, usando que el coeficiente adiab&#x00E1;tico del aire, tomado como gas ideal diat&#x00F3;mico, es <italic>&#x03B3;</italic> = <italic>C<sub>p</sub>/C<sub>V</sub></italic> = 7/5 = 1,4 resulta, usando <inline-formula id="Eq_c3-115"><mml:math id="M243" display='inline'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></inline-formula>
<disp-formula id="Eq_c3-116"><mml:math id="M244" display='block'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>310</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>100</mml:mn><mml:mn>50</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>438</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;K</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El cambio de energ&#x00ED;a interna en la compresi&#x00F3;n es
<disp-formula id="Eq_c3-117"><mml:math id="M245" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mn>12</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>29</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>438</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>310</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>07</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>El segundo proceso es isoc&#x00F3;rico. Dado que el volumen es constante, el trabajo en este proceso es cero, de manera que
<disp-formula id="Eq_c3-118"><mml:math id="M246" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mn>12</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>07</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>Es decir, el gas desprende calor hacia el exterior en este proceso mientras reduce su temperatura a volumen constante.</p>
<p>Debido a los dos procesos anteriores, la energ&#x00ED;a interna del gas <italic>U</italic><sub>3</sub> es la misma que ten&#x00ED;a inicialmente <italic>U</italic><sub>1</sub> (pues la temperatura final es igual a la inicial). As&#x00ED;,
<disp-formula id="Eq_c3-119"><mml:math id="M247" display='block'><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>29</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>310</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>33</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Disponemos de un frigor&#x00ED;fico con un COP de 4 que est&#x00E1; consumiendo 5 W. Esta potencia la est&#x00E1; empleando en enfriar y congelar 100 g de agua a 20&#x00B0;C que hemos colocado en la parte del congelador. Estima el tiempo que tardar&#x00E1; el frigor&#x00ED;fico en congelar el agua a 0&#x00B0;C, teniendo en cuenta que el calor espec&#x00ED;fico del agua es <italic>c</italic> = 4187 J/(kg &#x00B7; K) y que el calor latente de fusi&#x00F3;n es <italic>L<sub>f</sub></italic> = 3,34 &#x00B7; 10<sup>5</sup> J/kg.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El calor necesario para enfriar el agua hasta los 0&#x00B0;C es
<disp-formula id="Eq_c3-120"><mml:math id="M248" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_79"/>donde asumimos que, cuando el agua est&#x00E1; a punto de congelar, est&#x00E1; en &#x201C;equilibrio&#x201D; a 0&#x00B0;C. Esto no es cierto, pues est&#x00E1; dentro de un congelador a menor temperatura, aunque resulta una buena aproximaci&#x00F3;n en general. Adem&#x00E1;s, cuando el agua se congela, absorbe el siguiente calor:
<disp-formula id="Eq_c3-121"><mml:math id="M249" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>donde <italic>m</italic> es la masa de agua y <italic>L<sub>s</sub></italic> el calor de solidificaci&#x00F3;n. En total, el agua absorbe:
<disp-formula id="Eq_c3-122"><mml:math id="M250" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4187</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>34</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>42</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>que al ser negativo implica que es el frigor&#x00ED;fico el que absorbe calor. Si <italic>Q<sub>b</sub></italic> es dicho calor, tenemos
<disp-formula id="Eq_c3-123"><mml:math id="M251" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>42</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>A partir del COP de enfriamiento del frigor&#x00ED;fico, podemos obtener el trabajo que &#x00E9;ste tiene que realizar para hacerlo:
<disp-formula id="Eq_c3-124"><mml:math id="M252" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>O</mml:mi><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mi>W</mml:mi></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>O</mml:mi><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>42</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>kJ</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Si toda la potencia del frigor&#x00ED;fico se emplea en realizar este trabajo, tendremos
<disp-formula id="Eq_c3-125"><mml:math id="M253" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>W</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>W</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una m&#x00E1;quina t&#x00E9;rmica realiza un ciclo de Carnot utilizando 10 moles de gas ideal monoat&#x00F3;mico como sustancia de trabajo. Un ciclo de la m&#x00E1;quina est&#x00E1; formado por cuatro procesos: <italic>A</italic> &#x2192; <italic>B</italic> expansi&#x00F3;n isoterma a temperatura <italic>T</italic><sub>1</sub> hasta duplicar su volumen, <italic>B</italic> &#x2192; <italic>C</italic> expansi&#x00F3;n adiab&#x00E1;tica hasta dublicar su volumen, <italic>C</italic> &#x2192; <italic>D</italic> compresi&#x00F3;n isoterma a la temperatura <italic>T</italic><sub>2</sub> y <italic>D</italic> &#x2192; <italic>A</italic> compresi&#x00F3;n adiabica. En el estado <italic>A</italic>, la presi&#x00F3;n del gas es 101 kPa y ocupa 1 m<sup>3</sup>.</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>(a)</label> <p>Calcula las temperaturas <italic>T</italic><sub>1</sub> y <italic>T</italic><sub>2</sub>.</p></list-item>
<list-item><label>(b)</label> <p>Calcula el rendimiento de la m&#x00E1;quina.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>(a)</label> <p>Usando la ecuaci&#x00F3;n de los gases ideales
<disp-formula id="Eq_c3-126"><mml:math id="M254" display='block'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>101</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1220</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;K</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_80"/>Para calcular <italic>T</italic><sub>2</sub>, consideramos el proceso <italic>B</italic> &#x2192; <italic>C</italic>:
<disp-formula id="Eq_c3-127"><mml:math id="M255" display='block'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup></mml:math></disp-formula></p>
<p>donde <inline-formula id="Eq_c3-128"><mml:math id="M256" display='inline'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>y</mml:mtext><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac></mml:math></inline-formula>. As&#x00ED;,
<disp-formula id="Eq_c3-129"><mml:math id="M257" display='block'><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3B3;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mn>2</mml:mn><mml:mfrac><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>766</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;K</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>(b)</label> <p>Usando los resultados del apartado anterior, el rendimiento de la m&#x00E1;quina de Carnot es
<disp-formula id="Eq_c3-130"><mml:math id="M258" display='block'><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>370</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Una casa est&#x00E1; refrigerada con una m&#x00E1;quina que aproximaremos por una m&#x00E1;quina de Carnot inversa. Determina la potencia consumida por la m&#x00E1;quina si &#x00E9;sta extrae, en una hora, 10<sup>5</sup> J de calor del interior de la casa, a 26&#x00B0;C, estando el exterior a 36&#x00B0;C.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La m&#x00E1;quina de Carnot es el dispositivo (ideal) m&#x00E1;s eficiente para refrigerar o calentar una vivienda. Si el aire acondicionado es una m&#x00E1;quina de Carnot inversa, su COP de enfriamiento se puede calcular con s&#x00F3;lo las temperaturas interior y exterior de la casa:
<disp-formula id="Eq_c3-131"><mml:math id="M259" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>O</mml:mi><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mi>W</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>26</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>36</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>26</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>29</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>A partir de este valor, y con el dato de calor extra&#x00ED;do de la vivienda en una hora, podemos calcular el trabajo que realiza la m&#x00E1;quina de Carnot cada hora,
<disp-formula id="Eq_c3-132"><mml:math id="M260" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>O</mml:mi><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mi>W</mml:mi></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>O</mml:mi><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>29</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3340</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;J</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>hora</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La potencia de la m&#x00E1;quina es
<disp-formula id="Eq_c3-133"><mml:math id="M261" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3340</mml:mn><mml:mfrac><mml:mi>J</mml:mi><mml:mtext>hora</mml:mtext></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>hora</mml:mtext></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>3600</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;s</mml:mtext></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>929</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list>
</sec>
</body>
</book-part>
<book-part id="c4" book-part-type="chapter">
<book-part-meta>
<book-part-id book-part-id-type="publisher-id">URJC</book-part-id>
<title-group>
<label><bold>CAP&#x00CD;TULO 4.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_81"/><bold>ONDAS</bold></title>
</title-group>
</book-part-meta>
<body>
<disp-quote><p>Iniciamos con este tema el estudio de las ondas. Como ejemplo de onda transversal, estudiamos la propagaci&#x00F3;n de una pertur- baci&#x00F3;n por una cuerda tensa. Presentamos la ecuaci&#x00F3;n de ondas y estudiamos en detalle las soluciones arm&#x00F3;nicas. Como ejemplo de onda longitudinal, estudiamos el sonido. En este &#x00FA;ltimo caso, prestamos especial inter&#x00E9;s a tres propiedades: la onda de desplazamiento de las mol&#x00E9;culas, la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica y la onda de variaci&#x00F3;n de la densidad. Finalmente, estudiamos los fen&#x00F3;me- nos de superposici&#x00F3;n e interferencia de ondas arm&#x00F3;nicas.</p></disp-quote>
<sec id="c4-s1">
<label><bold>4.1.</bold></label>
<title><bold>Propagaci&#x00F3;n de una perturbaci&#x00F3;n</bold></title>
<p>Consideremos un medio homog&#x00E9;neo y fij&#x00E9;monos en un punto cualquiera de &#x00E9;ste, que llamaremos <italic>foco</italic>, en el cual realizamos una perturbaci&#x00F3;n de las propiedades del medio. La perturbaci&#x00F3;n se va propagando al resto de los puntos con un retraso que depende de la distancia. Esta <italic>propagaci&#x00F3;n de una perturbaci&#x00F3;n</italic>, en la que no hay transporte neto de materia pero s&#x00ED; de energ&#x00ED;a, es lo que llamamos <italic>onda</italic>.</p>
<p>Un ejemplo de onda es el de la <xref ref-type="fig" rid="c4-fig1">figura 4.1</xref>. Un muelle en posici&#x00F3;n vertical comienza a oscilar y hay una cuerda conectada a &#x00E9;l. La oscilaci&#x00F3;n se propaga por la cuerda hasta que cada punto de ella realiza el mismo tipo de movimiento. Pero los puntos materiales de la cuerda no se han transportado en horizontal: se limitan a oscilar en torno a su posici&#x00F3;n de equilibrio verticalmente.</p>
<fig id="c4-fig1">
<label>Figura 4.1:</label>
<caption><title>Propagaci&#x00F3;n de una onda en una cuerda.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c4-fig1.jpg"/>
</fig>
<p>Todos los puntos de un medio homog&#x00E9;neo e is&#x00F3;tropo a los que la perturba- ci&#x00F3;n transportada por una onda llega en un cierto instante de tiempo tienen el mismo estado o valor de la perturbaci&#x00F3;n. El conjunto o lugar geom&#x00E9;trico de estos <target target-type="page" id="pges_82"/>puntos forma en el espacio una superficie que se llama <italic>frente de onda</italic> (en el caso particular de una cuerda, el frente de ondas es un punto; en el caso particular de una onda sobre la superficie del agua, el frente de onda es una curva). La forma de estos frentes es tambi&#x00E9;n una manera de clasificar las ondas, ya que podemos distinguir entre ondas planas, circulares, cil&#x00ED;ndricas, esf&#x00E9;ricas, etc.</p>
<p>Adem&#x00E1;s, las ondas se pueden tambi&#x00E9;n clasificar atendiendo a la relaci&#x00F3;n entre la direcci&#x00F3;n en que se propaga la energ&#x00ED;a y la direcci&#x00F3;n de vibraci&#x00F3;n de la perturbaci&#x00F3;n. Seg&#x00FA;n esto, las ondas pueden ser <italic>longitudinales</italic>, si la vibraci&#x00F3;n y la propagaci&#x00F3;n son paralelas, o <italic>transversales</italic>, si ambas direcciones son perpendiculares.</p>
<fig id="c4-fig2">
<label>Figura 4.2:</label>
<caption><title>Ejemplo de onda longitudinal en un muelle (arriba) y ejemplo de onda transversal en una cuerda (abajo).</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c4-fig2.jpg"/>
</fig>
<p>Las ondas en las que, al propagarse, los puntos del medio vibran el&#x00E1;sti- camente, se llaman <italic>ondas mec&#x00E1;nicas</italic>, como las ondas en el agua, en una cuerda, el sonido o las ondas s&#x00ED;smicas. Para que una onda mec&#x00E1;nica transversal se propague en un medio, hace falta que &#x00E9;ste soporte esfuerzos cortantes.</p>
<p>Esta es la raz&#x00F3;n por la que en los gases pr&#x00E1;cticamente no se propagan ondas mec&#x00E1;nicas transversales de tama&#x00F1;o macrosc&#x00F3;pico, y en los l&#x00ED;quidos las &#x00FA;nicas de ellas que se propagan son superficiales (usando los esfuerzos debidos a la tensi&#x00F3;n superficial). Las ondas en la superficie del agua del mar, as&#x00ED; como las s&#x00ED;smicas, son tanto longitudinales como transversales.</p>
</sec>
<sec id="c4-s2">
<label><bold>4.2.</bold></label>
<title><bold>Ondas en una cuerda tensa</bold></title>
<p>Consideremos una cuerda tensa en posici&#x00F3;n horizontal en equilibrio. Colocamos el eje <italic>x</italic> a lo largo de la cuerda y el origen en su extremo izquierdo, de manera que <italic>y</italic> ser&#x00E1; la altura de cada punto de la cuerda respecto a su posici&#x00F3;n de equilibrio <italic>y</italic> = 0. Est&#x00E1; claro que <italic>y</italic> es una funci&#x00F3;n que depende del punto <italic>x</italic> y del tiempo <italic>t</italic>, es decir <italic>y</italic> = <italic>y</italic>(<italic>x, t</italic>). La propagaci&#x00F3;n del estado de perturbaci&#x00F3;n <italic>y</italic> a lo largo de la cuerda constituye una onda unidimensional, que tomaremos sin amortiguamiento.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_83"/>Supongamos que, en el instante inicial <italic>t</italic> = 0, generamos una perturbaci&#x00F3;n <italic>y</italic>(<italic>x,</italic> 0) = <italic>f</italic>(<italic>x</italic>) en los puntos de la cuerda. A medida que pasa el tiempo, la perturbaci&#x00F3;n se propaga sin amortiguarse a velocidad constante <italic>v</italic> hacia la derecha, seg&#x00FA;n se ve en la <xref ref-type="fig" rid="c4-fig3">figura 4.3</xref>. El objetivo, conocida <italic>y</italic>(<italic>x,</italic> 0), es dar la funci&#x00F3;n dependiente del tiempo <italic>y</italic>(<italic>x, t</italic>).</p>
<fig id="c4-fig3">
<label>Figura 4.3:</label>
<caption><title>Propagaci&#x00F3;n de la perturbaci&#x00F3;n <italic>f</italic> (<italic>x</italic>) generada inicialmente (l&#x00ED;nea s&#x00F3;lida) hasta el tiempo <italic>t</italic> (l&#x00ED;nea a trazos).</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c4-fig3.jpg"/>
</fig>
<p>Para ello, como vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c4-fig3">figura 4.3</xref>, tomamos dos sistemas de referencia: el original <italic>xy</italic> y uno auxiliar <italic>x</italic>&#x02B9;<italic>y</italic>&#x02B9; tal que su origen se mueve a la misma velocidad <italic>v</italic> que la perturbaci&#x00F3;n. Esto significa que, respecto al sistema de referencia <italic>x</italic>&#x02B9;<italic>y</italic>&#x02B9;, la perturbaci&#x00F3;n no se mueve y siempre tiene la forma <italic>y</italic>&#x02B9; = <italic>f</italic> (<italic>x</italic>&#x02B9;). Pero, como vemos en la figura, las alturas desde ambos sistemas de referencia coinciden, as&#x00ED; que <italic>y</italic>&#x02B9; = <italic>y</italic>, y las distancias horizontales respecto a ambos or&#x00ED;genes est&#x00E1;n relacionadas mediante <italic>x</italic>&#x02B9; = <italic>x</italic> &#x2212; <italic>vt</italic>. En consecuencia, llegamos a una ecuaci&#x00F3;n para la propagaci&#x00F3;n en el sentido del eje <italic>x</italic> positivo, que es</p>
<disp-formula id="Eq_c4-1"><mml:math id="M262" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>siendo <italic>f</italic> (<italic>x</italic>) la perturbaci&#x00F3;n en <italic>t</italic> = 0. De la misma forma, si la onda se propaga en el sentido del eje <italic>x</italic> negativo,</p>
<disp-formula id="Eq_c4-2"><mml:math id="M263" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>sin m&#x00E1;s que cambiar el signo de la velocidad.</p>
<p>Ambas funciones son soluci&#x00F3;n de la <italic>ecuaci&#x00F3;n de ondas unidimensional</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-3"><mml:math id="M264" display='block'><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>y</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>y</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Podemos ahora definir, de forma muy general, una onda como todo fen&#x00F3;meno f&#x00ED;sico que se propaga obedeciendo esta ecuaci&#x00F3;n. La cantidad <italic>v</italic><sup>2</sup> que multiplica al t&#x00E9;rmino de derivada espacial determina la <italic>velocidad de propagaci&#x00F3;n</italic> <target target-type="page" id="pges_84"/>o <italic>velocidad de fase v</italic> de la onda. La velocidad de propagaci&#x00F3;n depende del medio que utilice la onda para viajar. Por ejemplo, en el caso de una <italic>cuerda tensa</italic>, podemos escribir</p>
<disp-formula id="Eq_c4-4"><label>(4.1)</label><mml:math id="M265" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>F</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>F</italic> es la tensi&#x00F3;n de la cuerda y <italic>m/l</italic> es su masa por unidad de longitud.</p>
<boxed-text id="c4-s2-box1">
<p><bold>Ejemplo 4.2.1</bold> <italic>La f&#x00F3;rmula anterior tambi&#x00E9;n la podemos utilizar para calcular la tensi&#x00F3;n F. Por ejemplo, sabemos que los cables principales que soportan el Puente de George Washington en Nueva York tiene una densidad lineal de masa de</italic> 4100 <italic>kg/m y que la velocidad de propagaci&#x00F3;n de las ondas transversales por ellos es de</italic> 250 <italic>m/s. Calculemos la tensi&#x00F3;n a la que est&#x00E1;n sometidos los cables.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Despejando la tensi&#x00F3;n F de la</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-4"><italic>ecuaci&#x00F3;n</italic> (4.1)</xref>, <italic>tenemos</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-5"><mml:math id="M266" display='block'><mml:mi>F</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4100</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>250</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>256</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>N</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
<p>De todas las posibles funciones <italic>f</italic> (<italic>x</italic>) que determinan una onda unidimensional mediante la expresi&#x00F3;n <italic>y</italic>(<italic>x, t</italic>) = <italic>f</italic> (<italic>x</italic> &#x2212; <italic>vt</italic>) (propagaci&#x00F3;n a lo largo del eje <italic>x</italic> positivo) o la an&#x00E1;loga <italic>y</italic>(<italic>x, t</italic>) = <italic>f</italic> (<italic>x</italic> + <italic>vt</italic>) (propagaci&#x00F3;n a lo largo del eje <italic>x</italic> negativo), las m&#x00E1;s importantes son las <italic>funciones arm&#x00F3;nicas</italic>, en las que <italic>f</italic> es un seno o un coseno. Esto es as&#x00ED;, primero, porque expresan el ejemplo f&#x00ED;sico de una cuerda tensa que ha sido perturbada en un extremo mediante un movimiento arm&#x00F3;nico simple, pero sobre todo porque <italic>todas las soluciones de la ecuaci&#x00F3;n de onda se pueden escribir mediante una suma de ondas arm&#x00F3;ni- cas</italic>. Por eso, podemos centrarnos en el estudio de este tipo de movimiento ondulatorio.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_85"/>Una <italic>onda arm&#x00F3;nica</italic> unidimensional es aq&#x00FA;ella tal que, en el estado inicial, se escribe</p>
<disp-formula id="Eq_c4-6"><mml:math id="M267" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Como vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c4-fig4">figura 4.4</xref>, <italic>A</italic> es la <italic>amplitud</italic> de la perturbaci&#x00F3;n (en las mismas unidades que <italic>y</italic>), <italic>&#x03C6;</italic><sub>0</sub> es la <italic>fase inicial en el origen</italic> (en radianes), y <italic>k</italic> es el <italic>n&#x00FA;mero de onda</italic> (en rad/m), que determina el periodo espacial de la perturbaci&#x00F3;n <italic>&#x03BB;</italic> (distancia en metros entre dos m&#x00E1;ximos o dos m&#x00ED;nimos) seg&#x00FA;n</p>
<disp-formula id="Eq_c4-7"><label>(4.2)</label><mml:math id="M268" display='block'><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<fig id="c4-fig4">
<label>Figura 4.4:</label>
<caption><title>Onda arm&#x00F3;nica en una cuerda con amplitud <italic>A</italic> y longitud de onda <italic>&#x03BB;</italic>.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c4-fig4.jpg"/>
</fig>
<p>El periodo espacial <italic>&#x03BB;</italic> se conoce con el nombre de <italic>longitud de onda</italic>.</p>
<p>Si ahora introducimos la propagaci&#x00F3;n de la perturbaci&#x00F3;n a lo largo del eje <italic>x</italic> positivo (por ejemplo), tendremos que cambiar <italic>x</italic> por <italic>x</italic> - <italic>vt</italic>, resultando la onda arm&#x00F3;nica</p>
<disp-formula id="Eq_c4-8"><label>(4.3)</label><mml:math id="M269" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>La cantidad</p>
<disp-formula id="Eq_c4-9"><label>(4.4)</label><mml:math id="M270" display='block'><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>se llama <italic>frecuencia angular</italic> (en rad/s) y proporciona el <italic>periodo</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-10"><label>(4.5)</label><mml:math id="M271" display='block'><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>que es el tiempo que transcurre desde que un punto dado alcanza un m&#x00E1;ximo de la perturbaci&#x00F3;n hasta que el mismo punto alcanza otro m&#x00E1;ximo. La inversa del periodo se llama <italic>frecuencia</italic>,</p>
<disp-formula id="Eq_c4-11"><label>(4.6)</label><mml:math id="M272" display='block'><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>La unidad de frecuencia en el SI es el hercio o hertz, 1 Hz = 1 s<sup>-1</sup>. La frecuencia indica el n&#x00FA;mero de oscilaciones que realiza la perturbaci&#x00F3;n en un punto por cada segundo. Finalmente, conviene recordar que todo el argumento de la funci&#x00F3;n trigonom&#x00E9;trica en la expresi&#x00F3;n de la onda (en este caso, el argumento del seno es <italic>kx</italic> &#x2212; <italic>&#x03C9;t</italic> + <italic>&#x03C6;</italic><sub>0</sub>) se llama <italic>fase</italic> de la onda.</p>
<boxed-text id="c4-s2-box2">
<p><target target-type="page" id="pges_86"/><bold>Ejemplo 4.2.2</bold> <italic>Consideremos una onda arm&#x00F3;nica que se propaga por una cuerda cuya tensi&#x00F3;n es F</italic> = 1 <italic>N y que tiene una masa por unidad de longitud igual a m/l</italic> = 0,01 <italic>kg/m. Determinemos la ecuaci&#x00F3;n de la onda arm&#x00F3;nica sabiendo que su amplitud es A</italic> = 10 <italic>cm y que un punto de la cuerda tarda</italic> 1 <italic>s en completar una oscilaci&#x00F3;n. Adem&#x00E1;s, en el instante inicial, el punto de coordenadas x</italic> = 0 <italic>cm tiene un desplazamiento y</italic> = 10 <italic>cm.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Si prestamos atenci&#x00F3;n a la f&#x00F3;rmula</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-8">(4.3)</xref>, <italic>para determinar la onda arm&#x00F3;nica, debemos conocer la amplitud A, el n&#x00FA;mero de onda k, la frecuencia angular &#x03C9; y la fase &#x03C6;</italic><sub>0</sub> <italic>. Sabemos la amplitud, A</italic> = 10 <italic>cm, pero nos quedan por determinar las otras tres magnitudes. El tiempo que tarda un punto de la cuerda en completar una oscilaci&#x00F3;n es el periodo T</italic> = 1 <italic>s, que lo podemos utilizar para calcular &#x03C9; mediante la f&#x00F3;rmula</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-11">(4.6)</xref><italic>:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-12"><mml:math id="M273" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Para conocer el n&#x00FA;mero de onda, no podemos usar la relaci&#x00F3;n</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-7">(4.2)</xref>, <italic>pues desconocemos la longitud de onda, sino que debemos hacer uso de la ecuaci&#x00F3;n</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-9">(4.4)</xref>, <italic>para lo que necesitamos calcular previamente la velocidad de propagaci&#x00F3;n v mediante la f&#x00F3;rmula</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-4">(4.1)</xref><italic>:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-13"><mml:math id="M274" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>F</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>01</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-14"><mml:math id="M275" display='block'><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Finalmente, la fase &#x03C6;</italic><sub>0</sub> <italic>la podemos obtener a partir de la informaci&#x00F3;n del valor de la perturbaci&#x00F3;n inicial en el origen. Como y</italic>(0, 0) = 10 <italic>cm</italic> = <italic>A, tenemos:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-15"><mml:math id="M276" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Con todo esto,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-16"><mml:math id="M277" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>donde hemos usado en la &#x00FA;ltima igualdad la relaci&#x00F3;n trigonom&#x00E9;trica sin</italic><inline-formula id="Eq_c4-17"><mml:math id="M278" display='inline'><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></inline-formula></p>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c4-s3">
<label><bold>4.3.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_87"/><bold>Ondas de sonido</bold></title>
<p>El sonido est&#x00E1; constituido por <italic>ondas mec&#x00E1;nicas longitudinales</italic> que se originan en focos situados en los medios materiales (s&#x00F3;lidos, l&#x00ED;quidos y gases) y se propagan a trav&#x00E9;s de ellos. Si el foco es puntual, las ondas producidas en medios homog&#x00E9;neos ser&#x00E1;n esf&#x00E9;ricas. Sin embargo, a distancia grande del foco, las ondas esf&#x00E9;ricas se comportan en vol&#x00FA;menes peque&#x00F1;os como <italic>ondas planas</italic>.</p>
<p>En la <xref ref-type="fig" rid="c4-fig5">figura 4.5</xref> tenemos una imagen de una onda de sonido en un instante de tiempo fijo. La fuente de la onda ha sido la vibraci&#x00F3;n del diafragma de un altavoz, que ha provocado pulsos sucesivos en el aire que est&#x00E1; en contacto con &#x00E9;l. La onda de sonido consta de zonas alternas de baja densidad y alta densidad, que vemos como zonas claras y oscuras. Estas zonas viajan hacia la derecha en la figura, alej&#x00E1;ndose del foco. Sin embargo, el aire como un todo no se propaga: las posiciones (medias) de las mol&#x00E9;culas simplemente oscilan hacia adelante y hacia atr&#x00E1;s. La fuerza el&#x00E1;stica que provoca la oscilaci&#x00F3;n proviene de la presi&#x00F3;n del aire, que trata de mantener la densidad uniforme, oponi&#x00E9;ndose a la deformaci&#x00F3;n que supone una zona de alta o baja densidad.</p>
<fig id="c4-fig5">
<label>Figura 4.5:</label>
<caption><title>Representaci&#x00F3;n de una onda de sonido plana. Los distintos tonos indican distintos valores de la amplitud y la flecha la direcci&#x00F3;n de propaga- ci&#x00F3;n.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c4-fig5.jpg"/>
</fig>
<p>En una onda de sonido, por tanto, hay tres cantidades que oscilan: la densidad del medio, su presi&#x00F3;n y la posici&#x00F3;n de las part&#x00ED;culas del medio. La onda de densidad y la onda de presi&#x00F3;n est&#x00E1;n en fase, pero ambas est&#x00E1;n desfasadas <italic>&#x03C0;/</italic>2 rad respecto de la onda de desplazamiento. Las variaciones t&#x00ED;picas de estas propiedades en las ondas de sonido son muy peque&#x00F1;as: en el aire, aunque la onda de sonido sea muy intensa, los desplazamientos medios de las mol&#x00E9;culas son del orden de una d&#x00E9;cima de mil&#x00ED;metro, y las sobrepresiones son del orden del 1 % de la presi&#x00F3;n normal.</p>
<p>No todas las ondas mec&#x00E1;nicas longitudinales son audibles, es decir, no todas excitan el nervio auditivo humano. La zona audible va desde una frecuencia de 20 Hz hasta una frecuencia de 20000 Hz, y las ondas en esta zona se <target target-type="page" id="pges_88"/>denominan <italic>ondas sonoras</italic>. Fuera de estos l&#x00ED;mites, las ondas el&#x00E1;sticas longitudinales se siguen llamando sonido aunque no sean audibles por el hombre. Si la frecuencia es inferior a 20 Hz, tenemos <italic>infrasonidos</italic> y, si es superior a 20000 Hz, tenemos <italic>ultrasonidos</italic>.</p>
<p>La variaci&#x00F3;n de la presi&#x00F3;n respecto a la que corresponde al medio sin perturbar se denomina <italic>presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica</italic>. Si la presi&#x00F3;n en un punto del medio es <italic>p</italic> y la presi&#x00F3;n del medio no perturbado es <italic>p</italic><sub>0</sub>, la presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica en ese punto es &#x0394;<italic>p</italic> = <italic>p</italic> &#x2212; <italic>p</italic><sub>0</sub>. De manera an&#x00E1;loga, la <italic>variaci&#x00F3;n de densidad</italic> respecto a la densidad sin perturbar ser&#x00E1; &#x0394;<italic>&#x03C1;</italic> = <italic>&#x03C1;</italic> &#x2212; <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub>. Por &#x00FA;ltimo, llamaremos &#x0394;<italic>x</italic> al <italic>desplazamiento</italic> medio de las mol&#x00E9;culas del medio respecto a su punto de equilibrio.</p>
<p>La propagaci&#x00F3;n de una <italic>onda de sonido en un fluido</italic> depende de la densidad del fluido sin perturbar, <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub>, y de su <italic>m&#x00F3;dulo de compresibilidad &#x03BA;</italic>. Supongamos un material de volumen <italic>V</italic> sometido a una presi&#x00F3;n uniforme en su superficie. Debido a esta presi&#x00F3;n, el material disminuye su volumen conservando su forma. La disminuci&#x00F3;n relativa de volumen del material (&#x2212;&#x0394;<italic>V /V</italic>) por unidad de variaci&#x00F3;n de presi&#x00F3;n &#x0394;<italic>p</italic> se llama coeficiente de compresibili dad, y su inversa es el m&#x00F3;dulo de compresibilidad</p>
<disp-formula id="Eq_c4-18"><mml:math id="M279" display='block'><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>que se mide en pascales en el SI. Esta cantidad determina lo compresible (<italic>&#x03BA;</italic> peque&#x00F1;os) o incompresible (<italic>&#x03BA;</italic> grandes) que es un material y, por tanto, c&#x00F3;mo se comporta frente a perturbaciones el&#x00E1;sticas.</p>
<p>La velocidad con la que se propaga una onda mec&#x00E1;nica arm&#x00F3;nica plana en un fluido es</p>
<disp-formula id="Eq_c4-19"><label>(4.7)</label><mml:math id="M280" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>y se llama <italic>velocidad del sonido en el fluido</italic>.</p>
<p>Cuando el sonido se propaga por un gas podemos suponer que los procesos inducidos son <italic>adiab&#x00E1;ticos</italic>. Adem&#x00E1;s, en ese caso, el m&#x00F3;dulo de compresibilidad del gas crece linealmente con la temperatura. Como consecuencia, si <italic>v</italic><sub>0</sub> es la velocidad del sonido en el gas a una temperatura <italic>T</italic><sub>0</sub> (medida en Kelvin), la velocidad del sonido en el mismo gas a una temperatura <italic>T</italic> es</p>
<disp-formula id="Eq_c4-20"><label>(4.8)</label><mml:math id="M281" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>T</mml:mi><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<boxed-text id="c4-s3-box1">
<p><target target-type="page" id="pges_89"/><bold>Ejemplo 4.3.1</bold> <italic>Con la f&#x00F3;rmula</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-20">(4.8)</xref> <italic>podemos hacernos una idea de la influencia de la temperatura en la propagaci&#x00F3;n de una onda. Supongamos, por ejemplo, que una onda sonora tarda</italic> 3 <italic>s en propagarse a trav&#x00E9;s del aire entre dos puntos. El aire est&#x00E1; a</italic> 20&#x00B0;<italic>C y la velocidad del sonido para dicha temperatura es de</italic> 340 <italic>m/s. Veamos cu&#x00E1;nto tardar&#x00ED;a el sonido en viajar entre esos mismos dos puntos si el aire estuviera a</italic> 0&#x00B0;<italic>C.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Conviene, en primer lugar, calcular la distancia entre estos dos puntos. Si d es dicha distancia, v es la velocidad del sonido a</italic> 20&#x00B0;<italic>C y t</italic> = 3 <italic>s, tenemos:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-21"><mml:math id="M282" display='block'><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>340</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1020</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>El nuevo tiempo t</italic><sup>0</sup> <italic>a</italic> 0&#x00B0;<italic>C es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-22"><mml:math id="M283" display='block'><mml:msup><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>d</mml:mi><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>donde v</italic>&#x02B9; <italic>es la velocidad del sonido a</italic> 0&#x00B0;<italic>C:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-23"><mml:math id="M284" display='block'><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>v</mml:mi><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msup><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>340</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>273</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>328</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-24"><mml:math id="M285" display='block'><mml:msup><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1020</mml:mn><mml:mn>328</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>11</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Puede parecer, a simple vista, que la deferencia de tiempos no es muy significativa. Sin embargo, puede ser relevante cuando se dise&#x00F1;an edificios o espacios con unas propiedades ac&#x00FA;sticas espec&#x00ED;ficas.</italic></p>
</boxed-text>
<p>Si la onda de desplazamiento de un sonido en un fluido es una <italic>onda arm&#x00F3;nica plana</italic> como</p>
<disp-formula id="Eq_c4-25"><label>(4.9)</label><mml:math id="M286" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>con <italic>amplitud de desplazamiento A</italic>, n&#x00FA;mero de onda <italic>k</italic> y frecuencia angular <italic>&#x03C9;</italic> = <italic>kv</italic>, entonces la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica se puede obtener a partir de ella mediante</p>
<disp-formula id="Eq_c4-26"><target target-type="page" id="pges_90"/><label>(4.10)</label><mml:math id="M287" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<p>Analizando los argumentos, vemos que la onda ac&#x00FA;stica est&#x00E1; retrasada respecto a la de desplazamiento en <italic>&#x03C0;/</italic>2 rad, tal como hab&#x00ED;amos comentado antes. La presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica m&#x00E1;xima o <italic>amplitud de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica</italic> resulta</p>
<disp-formula id="Eq_c4-27"><mml:math id="M288" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>De la misma forma, la onda de variaci&#x00F3;n de densidad se calcula haciendo</p>
<disp-formula id="Eq_c4-28"><label>(4.11)</label><mml:math id="M289" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<p>que est&#x00E1; en fase con la presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica y tiene una amplitud dada por <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub><italic>Ak</italic>. Como la variaci&#x00F3;n de densidad es &#x0394;<italic>&#x03C1;</italic> = <italic>&#x03C1;</italic> &#x2212; <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub>, podemos despejar <italic>&#x03C1;</italic> y encontrar los valores m&#x00E1;ximo y m&#x00ED;nimo de la densidad del fluido cuando es atravesado por una onda arm&#x00F3;nica plana de sonido, que estar&#x00E1;n dados por</p>
<disp-formula id="Eq_c4-29"><mml:math id="M290" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<p>Pasemos ahora a la <italic>propagaci&#x00F3;n del sonido en materiales s&#x00F3;lidos</italic>. Las ecuaciones que siguen las ondas de sonido en una <italic>varilla s&#x00F3;lida</italic> son completamente similares a las del caso de los fluidos, pero cambiando la velocidad del sonido por</p>
<disp-formula id="Eq_c4-30"><label>(4.12)</label><mml:math id="M291" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>E</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>E</italic> es el <italic>m&#x00F3;dulo de elasticidad</italic> o <italic>m&#x00F3;dulo de Young</italic>, que representa la fuerza longitudinal por unidad de secci&#x00F3;n que hay que aplicar a la varilla para producir en ella un alargamiento igual a la longitud inicial de la misma (su unidad en el SI es 1 Pa).</p>
<boxed-text id="c4-s3-box2">
<p><bold><target target-type="page" id="pges_91"/>Ejemplo 4.3.2</bold> <italic>Como hemos visto, a partir de la onda de desplazamiento, el m&#x00F3;dulo de compresibilidad y la densidad del aire sin perturbar, podemos obtener la onda de presi&#x00F3;n y densidad. Tambi&#x00E9;n es cierto lo anterior si partimos de cualquier onda. Por ejemplo, consideremos la onda sonora de variaci&#x00F3;n de densidad en el aire dada por</italic> &#x0394;<italic>&#x03C1;</italic>(<italic>x, t</italic>) = 3,5 &#x00B7; 10<sup>-4</sup> <italic>kg/m</italic><sup>3</sup> &#x00B7; sin(2<italic>&#x03C0;x</italic> &#x2212; 680<italic>&#x03C0;t</italic>) <italic>y determinemos las onda sonoras de desplazamiento y presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica. Para obtener la onda de desplazamiento necesitaremos un dato adicional, por ejemplo, la densidad sin perturbar &#x03C1;</italic><sub>0</sub> = 1,28 <italic>kg/m</italic><sup>3</sup>.</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Consideremos primero la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica. La amplitud de la onda de densidad es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-31"><mml:math id="M292" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi></mml:math></disp-formula>
<p><italic>y la de la presi&#x00F3;n</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-32"><mml:math id="M293" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>donde &#x03BA; viene dada por</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-33"><mml:math id="M294" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-34"><mml:math id="M295" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>680</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:math></disp-formula>
<p><italic>y la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica resulta</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-35"><mml:math id="M296" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;sin</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>680</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>680</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Observemos que, para calcular</italic> &#x0394;<italic>p<sub>max</sub> a partir de</italic> &#x0394;<italic>&#x03C1;<sub>max</sub>, s&#x00F3;lo necesitamos &#x03BA;/&#x03C1;</italic><sub>0</sub> <italic>que se puede calcular a partir de v</italic> = <italic>&#x03C9;/k. Esto no es as&#x00ED; para la onda de desplazamiento, para la cual necesitamos &#x03BA; &#x00F3; &#x03C1;</italic><sub>0</sub> <italic>(pues v</italic> = <italic>&#x03C9;/k es conocida). Usando &#x03C1;</italic><sub>0</sub>, <italic>la amplitud A viene dada por</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-36"><mml:math id="M297" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>A</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>k</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>35</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;, la onda de desplazamiento resulta</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-37"><mml:math id="M298" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>680</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>35</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>680</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Hemos tenido en cuenta que la fase de la onda de desplazamiento es &#x03C0;/</italic>2 <italic>mayor que la de densidad.</italic></p>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c4-s4">
<label><bold>4.4.</bold></label>
<title><bold>Superposici&#x00F3;n e interferencia</bold></title>
<p><target target-type="page" id="pges_92"/>Veamos lo que sucede cuando dos ondas coinciden durante un tiempo en la misma regi&#x00F3;n del espacio. Por ejemplo, cuando la m&#x00FA;sica llega a nuestros o&#x00ED;dos desde varios sitios, cuando dos ondas de agua chocan, etc. En estos casos se cumple el <italic>principio de superposici&#x00F3;n lineal</italic>, que dice que cuando dos ondas coinciden simult&#x00E1;neamente en el mismo punto, la onda resultante es la <italic>suma algebraica</italic> de las ondas individuales. La superposici&#x00F3;n de ondas arm&#x00F3;nicas suele llamarse <italic>interferencia</italic>. El principio de superposici&#x00F3;n se muestra gr&#x00E1;ficamente en la <xref ref-type="fig" rid="c4-fig6">figura 4.6</xref>.</p>
<fig id="c4-fig6">
<label>Figura 4.6:</label>
<caption><title>Proceso de interferencia de dos ondas.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c4-fig6.jpg"/>
</fig>
<p>Un caso sencillo es la superposici&#x00F3;n de dos ondas arm&#x00F3;nicas de la misma amplitud y frecuencia en una cuerda con cierto desfase entre ellas, que vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c4-fig7">figura 4.7</xref>.</p>
<fig id="c4-fig7">
<label>Figura 4.7:</label>
<caption><title><target target-type="page" id="pges_93"/>Superposici&#x00F3;n de dos ondas arm&#x00F3;nicas. Arriba se representan las dos ondas por separado y abajo la onda resultante de la superposici&#x00F3;n.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c4-fig7.jpg"/>
</fig>
<p>La expresi&#x00F3;n matem&#x00E1;tica de estas dos ondas es</p>
<disp-formula id="Eq_c4-38"><mml:math id="M299" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<p>La onda resultante es la suma <italic>y</italic> = <italic>y</italic><sub>1</sub> + <italic>y</italic><sub>2</sub>. Usando la relaci&#x00F3;n trigonom&#x00E9;trica sin<italic>a</italic> + sin<italic>b</italic> = 2 cos [(<italic>a</italic> &#x2212; <italic>b</italic>)/2] sin [(<italic>a</italic> + <italic>b</italic>)/2], resulta</p>
<disp-formula id="Eq_c4-39"><label>(4.13)</label><mml:math id="M300" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Por tanto, la onda resultante es otra onda arm&#x00F3;nica con la misma frecuencia, desfasada en <italic>&#x03C6;</italic><sub>0</sub>/2 respecto de las dos ondas originales, y cuya amplitud es</p>
<disp-formula id="Eq_c4-40"><mml:math id="M301" display='block'><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
<p>Si <italic>&#x03C6;</italic><sub>0</sub> = 2<italic>n&#x03C0;</italic>, con <italic>n</italic> = 0, 1, 2<italic>,&#x2026;</italic>, entonces la amplitud total alcanzar&#x00E1; su valor m&#x00E1;ximo <italic>A</italic><sub>tot</sub> = &#x00B1;2<italic>A</italic>, y la interferencia se llamar&#x00E1; <italic>constructiva</italic>. Por su parte, si <italic>&#x03C6;</italic><sub>0</sub> = (2<italic>n</italic> + 1)<italic>&#x03C0;</italic>, con <italic>n</italic> = 0, 1, 2<italic>,&#x2026;</italic>, entonces la amplitud total alcanzar&#x00E1; su valor m&#x00ED;nimo <italic>A</italic><sub>tot</sub> = 0, y la interferencia se llamar&#x00E1; <italic>destructiva</italic>.</p>
<boxed-text id="c4-s4-box1">
<p><target target-type="page" id="pges_94"/><bold>Ejemplo 4.4.1</bold> <italic>Consideremos la superposici&#x00F3;n de dos ondas ondas ar- m&#x00F3;nicas con la misma frecuencia, longitud de onda y amplitud A</italic> = 1 <italic>cm, que se mueven en el mismo sentido, pero que con una diferencia de fase de &#x03C0;/</italic>2 <italic>rad. Determinemos la amplitud de la onda resultante.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Las dos ondas arm&#x00F3;nicas a lo largo de la cuerda pueden escribirse como</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-41"><mml:math id="M302" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Usando la f&#x00F3;rmula trigonom&#x00E9;trica</italic> sin <italic>a</italic> + sin <italic>b</italic> = 2 sin (<italic>a</italic> + <italic>b</italic>)/2 cos (<italic>a</italic> - <italic>b</italic>)/2, <italic>la interferencia de ambas ondas es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-42"><mml:math id="M303" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>La amplitud de interferencia es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c4-43"><mml:math id="M304" display='block'><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0141</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c4-s5">
<label><bold>4.5.</bold></label>
<title><bold>Tabla resumen</bold></title>
<table-wrap id="c4-tab1">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p>F&#x00F3;rmula/magnitud</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Definici&#x00F3;n</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c4-44"><mml:math id="M305" display='inline'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>F</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Velocidad de propagaci&#x00F3;n de la onda en la cuerda</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-4">(4.1)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>F</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Tensi&#x00F3;n de la cuerda</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>m</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Masa de la cuerda</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>&#x2113;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Longitud de la cuerda</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><target target-type="page" id="pges_95"/><italic>y</italic>(<italic>x, t</italic>) = <italic>A</italic> sin (<italic>kx</italic> - <italic>&#x03C9;t</italic> + <italic>&#x03C6;</italic><sub>0</sub>)</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Onda arm&#x00F3;nica que se propaga hacia la derecha</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-8">(4.3)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>y</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Perturbaci&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>x</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Coordenada espacial</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>t</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Coordenada temporal</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>A</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Amplitud</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>k</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>N&#x00FA;mero de ondas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>&#x03C9;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Frecuencia angular</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>&#x03C6;</italic><sub>0</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Fase inicial</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c4-45"><mml:math id="M306" display='inline'><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Longitud de onda</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-7">(4.2)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c4-46"><mml:math id="M307" display='inline'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Velocidad de propagaci&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-9">(4.4)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c4-47"><mml:math id="M308" display='inline'><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Periodo de la onda</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-10">(4.5)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c4-48"><mml:math id="M309" display='inline'><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Frecuencia de la onda</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-11">(4.6)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c4-49"><mml:math id="M310" display='inline'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Velocidad del sonido en un fluido</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-19">(4.7)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>&#x03BA;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>M&#x00F3;dulo de compresibilidad</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Densidad del fluido sin perturbar</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c4-50"><mml:math id="M311" display='inline'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>E</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Velocidad del sonido en s&#x00F3;lidos</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-30">(4.12)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>E</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>M&#x00F3;dulo de Young</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c4-51"><mml:math id="M312" display='inline'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>T</mml:mi><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Velocidad como funci&#x00F3;n de la temperatura</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-20">(4.8)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>v</italic><sub>0</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Velocidad a la temperatura <italic>T</italic><sub>0</sub> (en Kelvin)</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>T</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Temperatura (en Kelvin)</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>&#x0394;<italic>x</italic>(<italic>x, t</italic>) = <italic>A</italic> sin (<italic>kx</italic> &#x2212; <italic>&#x03C9;t</italic> + <italic>&#x03C6;</italic><sub>0</sub>)</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Onda de desplazamiento</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-25">(4.9)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><target target-type="page" id="pges_96"/><inline-formula id="Eq_c4-52"><mml:math id="M313" display='inline'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-26">(4.10)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c4-53"><mml:math id="M314" display='inline'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Onda de densidad</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-28">(4.11)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c4-54"><mml:math id="M315" display='inline'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Interferencia de dos ondas arm&#x00F3;nicas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c4-39">(4.13)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>y</italic><sub>1</sub> = <italic>A</italic> sin (<italic>kx</italic> &#x2212; <italic>&#x03C9;t</italic>)</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>y</italic><sub>2</sub> = <italic>A</italic> sin (<italic>kx</italic> &#x2212; <italic>&#x03C9;t</italic> + <italic>&#x03C6;</italic><sub>0</sub>)</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
</sec>
<sec id="c4-s6">
<label><bold>4.6.</bold></label>
<title><bold>Problemas resueltos</bold></title>
<list list-type="order">
<list-item><p>Un teatro cerrado tiene una longitud de 200 m. Desde el escenario se emite sonido que se dirige hacia la pared opuesta. Teniendo en cuenta que la velocidad del sonido es de 340 m/s, calcula el tiempo que tardamos en escuchar el eco de un sonido emitido desde el escenario.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La distancia que ha de recorrer el sonido hasta la pared posterior desde el escenario y de vuelta a nosotros es
<disp-formula id="Eq_c4-55"><mml:math id="M316" display='block'><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>400</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El tiempo que tarda el sonido en recorrer esa distancia es
<disp-formula id="Eq_c4-56"><mml:math id="M317" display='block'><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>400</mml:mn><mml:mn>340</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>18</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una onda arm&#x00F3;nica transversal se desplaza a lo largo de una cuerda. La onda tiene amplitud de 1 cm, una longitud de onda de 5 cm y una frecuencia de 10 Hz. Adem&#x00E1;s, se sabe que en el instante inicial el desplazamiento del punto en origen de coordenadas (<italic>x</italic> = 0) es de 0,5 cm. Calcula la velocidad de propagaci&#x00F3;n de la onda y obt&#x00E9;n la funci&#x00F3;n de onda en la cuerda.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Para calcular la velocidad de propagaci&#x00F3;n, hacemos:
<disp-formula id="Eq_c4-57"><mml:math id="M318" display='block'><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>05</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Para la funci&#x00F3;n de onda, necesitamos el n&#x00FA;mero de onda y la frecuencia <target target-type="page" id="pges_97"/>angular,
<disp-formula id="Eq_c4-58"><mml:math id="M319" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>05</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con lo anterior y el dato de la amplitud, la onda arm&#x00F3;nica es
<disp-formula id="Eq_c4-59"><mml:math id="M320" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;cm</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula></p>
<p>Para calcular la fase inicial en el origen, tenemos la siguiente condici&#x00F3;n:
<disp-formula id="Eq_c4-60"><mml:math id="M321" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;cm</mml:mtext><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;cm</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Finalmente,
<disp-formula id="Eq_c4-61"><mml:math id="M322" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;cm</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una onda transversal arm&#x00F3;nica se propaga inicialmente por una cuerda tensa con una velocidad de 5 m/s. Teniendo en cuenta que la amplitud es 0,5 cm y el n&#x00FA;mero de onda de 20 <italic>&#x03C0;</italic> rad/m, determina la funci&#x00F3;n de onda y la velocidad de vibraci&#x00F3;n de los puntos de la <target target-type="page" id="pges_98"/>cuerda.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La onda tiene una forma inicial arm&#x00F3;nica, dada por
<disp-formula id="Eq_c4-62"><mml:math id="M323" display='block'><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Hemos tomado nula la fase en el origen porque no nos dan datos de la perturbaci&#x00F3;n en un punto y un tiempo dados, as&#x00ED; que podemos tomar <italic>&#x03C6;</italic><sub>0</sub> = 0 eligiendo el momento en que empieza a contar el tiempo. La frecuencia angular de la onda es
<disp-formula id="Eq_c4-63"><mml:math id="M324" display='block'><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con esto, la funci&#x00F3;n de onda que se propaga hacia el eje <italic>x</italic> positivo resulta
<disp-formula id="Eq_c4-64"><mml:math id="M325" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>La velocidad de vibraci&#x00F3;n es aquella con la que oscila cada punto de la cuerda:
<disp-formula id="Eq_c4-65"><mml:math id="M326" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Considera una onda arm&#x00F3;nica con periodo 2 ms y velocidad de propagaci&#x00F3;n 400 m/s. Calcula:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>La separaci&#x00F3;n espacial entre dos puntos que, en el mismo instante de tiempo, tengan una diferencia de fase de 30&#x00B0;.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>La diferencia de fase entre dos puntos separados por, en el mismo instante de tiempo, est&#x00E9;n separados media longitud de onda.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c</italic>)</label> <p>La diferencia de fase de un mismo punto en dos instantes de tiempo separados 0,5 ms.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold> El ejercicio involucra la fase de una onda arm&#x00F3;nica, de modo que lo primero que hay que hacer es determinarla. En nuestro caso, tenemos una frecuencia angular
<disp-formula id="Eq_c4-66"><mml:math id="M327" display='block'><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
y un n&#x00FA;mero de onda
<disp-formula id="Eq_c4-67"><mml:math id="M328" display='block'><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>400</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
Por tanto, la onda arm&#x00F3;nica es
<disp-formula id="Eq_c4-68"><mml:math id="M329" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La fase de la onda arm&#x00F3;nica es la funci&#x00F3;n que determina el &#x00E1;ngulo cuyo seno o coseno aparece en <italic>y</italic>(<italic>x, t</italic>), es decir,
<disp-formula id="Eq_c4-69"><mml:math id="M330" display='block'><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mo>&#x2223;</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p><target target-type="page" id="pges_99"/>La diferencia de fase entre dos puntos <italic>x</italic><sub>1</sub> y <italic>x</italic><sub>2</sub> en el mismo instante de tiempo <italic>t</italic><sub>1</sub> = <italic>t</italic><sub>2</sub> = <italic>t</italic> se escribe
<disp-formula id="Eq_c4-70"><mml:math id="M331" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>As&#x00ED;, si la diferencia de fase es de 30&#x00B0;, o sea,
<disp-formula id="Eq_c4-71"><mml:math id="M332" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>&#x2218;</mml:mo></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>360</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>entonces
<disp-formula id="Eq_c4-72"><mml:math id="M333" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>15</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>67</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;cm</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>Si la distancia entre dos puntos con <italic>t</italic><sub>1</sub> = <italic>t</italic><sub>2</sub> = <italic>t</italic> es
<disp-formula id="Eq_c4-73"><mml:math id="M334" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>su diferencia de fase es, de acuerdo con la ecuaci&#x00F3;n deducida anteriormente
<disp-formula id="Eq_c4-74"><mml:math id="M335" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El resultado ilustra que la longitud de onda es el periodo espacial de una onda arm&#x00F3;nica.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c</italic>)</label> <p>Si tenemos un mismo punto <italic>x</italic><sub>1</sub> = <italic>x</italic><sub>2</sub> = <italic>x</italic> en dos instantes de tiempo <italic>t</italic><sub>1</sub> y <italic>t</italic><sub>2</sub> tales que
<disp-formula id="Eq_c4-75"><mml:math id="M336" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;s</mml:mtext><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>entonces la diferencia de fase es
<disp-formula id="Eq_c4-76"><mml:math id="M337" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;&#x394;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;&#x394;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_100"/>Una onda arm&#x00F3;nica se propaga por una cuerda de 30 m de longitud, 3 kg de peso y una tensi&#x00F3;n de 100 N. Calcula:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>(a)</label> <p>La velocidad de propagaci&#x00F3;n de la onda.</p></list-item>
<list-item><label>(b)</label> <p>Si la distancia entre dos puntos con amplitud m&#x00E1;xima es de 1 m, calcula la longitud de onda y la frecuencia.</p></list-item>
<list-item><label>(c)</label> <p>Determina la amplitud de la onda sabiendo que la altura de la cuerda es de 1 cm cuando su fase vale <inline-formula id="Eq_c4-77"><mml:math id="M338" display='inline'><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac></mml:math></inline-formula>.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>(a)</label> <p>La velocidad de la onda es
<disp-formula id="Eq_c4-78"><mml:math id="M339" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>F</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mn>100</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>1000</mml:mn></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>(b)</label> <p>La longitud de onda <italic>&#x03BB;</italic> es la distancia que nos dan
<disp-formula id="Eq_c4-79"><mml:math id="M340" display='block'><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>m</mml:mtext></mml:math></disp-formula></p>
<p>y la frecuencia <italic>f</italic> la sacamos de <italic>&#x03BB;</italic> y <italic>v</italic>:
<disp-formula id="Eq_c4-80"><mml:math id="M341" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>1000</mml:mn></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Hz</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>(c)</label> <p>Tenemos
<disp-formula id="Eq_c4-81"><mml:math id="M342" display='block'><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>por lo que la amplitud <italic>A</italic> vale
<disp-formula id="Eq_c4-82"><mml:math id="M343" display='block'><mml:mi>A</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;cm</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_101"/>Considera la funci&#x00F3;n de onda &#x0394;<italic>x</italic>(<italic>x, t</italic>) = 1 <italic>&#x00B5;</italic>m &#x00B7; sin (0,5 <italic>x</italic> &#x2212; <italic>&#x03C9; t</italic>) que describe el desplazamiento de las mol&#x00E9;culas de una onda sonora arm&#x00F3;nica con velocidad de propagaci&#x00F3;n 340 m/s. Calcula la velocidad m&#x00E1;xima de vibraci&#x00F3;n de las mol&#x00E9;culas.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La frecuencia angular de la onda es
<disp-formula id="Eq_c4-83"><mml:math id="M344" display='block'><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>340</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>170</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La funci&#x00F3;n de onda de desplazamiento es, por tanto,
<disp-formula id="Eq_c4-84"><mml:math id="M345" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>170</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La velocidad de vibraci&#x00F3;n es
<disp-formula id="Eq_c4-85"><mml:math id="M346" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>170</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>170</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>17</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>mm</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>170</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>La velocidad m&#x00E1;xima de vibraci&#x00F3;n es la amplitud de la velocidad de vibraci&#x00F3;n (obviando el signo negativo),
<disp-formula id="Eq_c4-86"><mml:math id="M347" display='block'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>17</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>mm</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>De manera alternativa, se puede calcular la velocidad m&#x00E1;xima de vi- braci&#x00F3;n recordando la f&#x00F3;rmula de teor&#x00ED;a
<disp-formula id="Eq_c4-87"><mml:math id="M348" display='block'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>170</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>17</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>mm</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Las ondas de sonido son ondas longitudinales. Por tanto, las mol&#x00E9;culas del aire vibran al pasar la onda en la misma direcci&#x00F3;n en la que la onda se propaga que, en el ejercicio, es el eje <italic>x</italic>.</p></list-item>
<list-item><p>La funci&#x00F3;n de onda sonora de desplazamiento a lo largo del eje <italic>x</italic> de las mol&#x00E9;culas del aire viene dada por &#x0394;<italic>x</italic>(<italic>x, t</italic>) = 5 <italic>&#x00B5;</italic>m&#x00B7;sin (0,1 <italic>x</italic> &#x2212; 60 <italic>t</italic> + <italic>&#x03C0;/</italic>5). Teniendo en cuenta que densidad del aire sin perturbar es <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub> = 1,3 kg/m<sup>3</sup>, determina la funci&#x00F3;n de onda de variaci&#x00F3;n de densidad y los valores m&#x00E1;ximo y m&#x00ED;nimo de la densidad en el aire.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La funci&#x00F3;n de onda de variaci&#x00F3;n de densidad se puede calcular a partir de la de desplazamiento mediante
<disp-formula id="Eq_c4-88"><target target-type="page" id="pges_102"/><mml:math id="M349" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>60</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#xD7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>60</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>La amplitud de la onda de variaci&#x00F3;n de densidad es
<disp-formula id="Eq_c4-89"><mml:math id="M350" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#xD7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El valor m&#x00E1;ximo de la densidad del aire se obtiene de esta amplitud y del valor de la densidad del aire sin perturbar:
<disp-formula id="Eq_c4-90"><mml:math id="M351" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#xD7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3000065</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Para el valor m&#x00ED;nimo, de manera an&#x00E1;loga,
<disp-formula id="Eq_c4-91"><mml:math id="M352" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#xD7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>29999935</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>En condiciones en las que el aire tiene una densidad sin perturbar <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub> = 1,28 kg/m<sup>3</sup> y una presi&#x00F3;n sin perturbar <italic>p</italic><sub>0</sub> = 101325 Pa, se propaga una onda arm&#x00F3;nica de desplazamiento de ecuaci&#x00F3;n &#x0394;<italic>x</italic>(<italic>x, t</italic>) = 0,5mm &#x00B7; sin (0,3 <italic>x</italic> &#x2212; 80 <italic>t</italic>). Determina la ecuaci&#x00F3;n de la onda de presi&#x00F3;n y, a partir de ella, los valores m&#x00E1;ximo y m&#x00ED;nimo de la presi&#x00F3;n del aire, as&#x00ED; como la presi&#x00F3;n en <italic>x</italic> = 10 cm, <italic>t</italic> = 10 s.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Necesitaremos el m&#x00F3;dulo de compresibilidad del aire, que podemos calcular, usando que <italic>&#x03C9;</italic> = <italic>kv</italic>, a partir de su relaci&#x00F3;n con la velocidad del sonido:
<disp-formula id="Eq_c4-92"><mml:math id="M353" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>80</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#xD7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La funci&#x00F3;n de onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica resulta
<disp-formula id="Eq_c4-93"><mml:math id="M354" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mfrac><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>80</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>80</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>La amplitud de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica resulta &#x0394;<italic>p<sub>max</sub></italic> ' 13,7 Pa. Los valores m&#x00E1;ximo y m&#x00ED;nimo de la presi&#x00F3;n del aire a consecuencia de la onda ser&#x00E1;n
<disp-formula id="Eq_c4-94"><target target-type="page" id="pges_103"/><mml:math id="M355" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>101325</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>101338</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>101325</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>101311</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>La presi&#x00F3;n en el punto <italic>x</italic> = 10 cm en el instante <italic>t</italic> = 10 s es
<disp-formula id="Eq_c4-95"><mml:math id="M356" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>p</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;cm</mml:mtext><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>101325</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>80</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1013330</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una onda sonora arm&#x00F3;nica plana se propaga por el aire, de densidad sin perturbar igual a 1,28 kg/m<sup>3</sup>. La onda tiene una frecuencia de 500 Hz y una velocidad de 340 m/s. Adem&#x00E1;s, sabemos que la amplitud de presi&#x00F3;n de la onda ac&#x00FA;stica es de 50 Pa. Escribe la funci&#x00F3;n de onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica y, a partir de ella, la onda de variaci&#x00F3;n de densidad.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La frecuencia angular de la onda es
<disp-formula id="Eq_c4-96"><mml:math id="M357" display='block'><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext></mml:math></disp-formula></p>
<p>y su n&#x00FA;mero de onda
<disp-formula id="Eq_c4-97"><mml:math id="M358" display='block'><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>340</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>50</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>17</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con esos datos y el de amplitud de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica, la funci&#x00F3;n de onda de la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica se puede escribir
<disp-formula id="Eq_c4-98"><mml:math id="M359" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>50</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>17</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Por una parte, las funciones de onda de variaci&#x00F3;n de densidad y de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica se relacionan con la onda de desplazamiento mediante las expresiones
<disp-formula id="Eq_c4-99"><mml:math id="M360" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mfrac><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Dividiendo la primera por la segunda, se llega a
<disp-formula id="Eq_c4-100"><mml:math id="M361" display='block'><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_104"/>Por otra parte, el m&#x00F3;dulo de compresibilidad se relaciona con la velocidad del sonido mediante
<disp-formula id="Eq_c4-101"><mml:math id="M362" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Usando estos dos resultados de forma conjunta,
<disp-formula id="Eq_c4-102"><mml:math id="M363" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>As&#x00ED;, con los datos y resultados anteriores,
<disp-formula id="Eq_c4-103"><mml:math id="M364" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mn>340</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>50</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>17</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>33</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>50</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>17</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Halla la funci&#x00F3;n de onda de desplazamiento a partir de la siguiente fun- ci&#x00F3;n de onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica &#x0394;<italic>p</italic>(<italic>x, t</italic>) = 15 Pa &#x00B7; sin (2<italic>&#x03C0; x</italic> &#x2212; 1500<italic>&#x03C0; t</italic>). Ten en cuenta que la densidad del aire sin perturbar es <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub> = 1,28 kg/m<sup>3</sup>. <bold>Sol.</bold> Necesitaremos el m&#x00F3;dulo de compresibilidad del aire:
<disp-formula id="Eq_c4-104"><mml:math id="M365" display='block'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>1500</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>De la relaci&#x00F3;n entre la funci&#x00F3;n de onda de desplazamiento y la de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica en una onda de sonido arm&#x00F3;nica, llegamos a
<disp-formula id="Eq_c4-105"><mml:math id="M366" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mfrac><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con los datos del ejercicio,
<disp-formula id="Eq_c4-106"><mml:math id="M367" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1500</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1500</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>18</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1500</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_105"/>En un punto <italic>P</italic> incide sonido procedente de dos fuentes sonoras que oscilan en fase con la misma amplitud <italic>A</italic> = 0,2 mm y frecuencia <italic>f</italic> = 60 Hz. Teniendo en cuenta que el punto <italic>P</italic> est&#x00E1; a 3 m de una fuente y 3,3 m de la otra, calcula la diferencia de fase de las ondas, supuestas arm&#x00F3;nicas, procedentes de cada fuente en el punto <italic>P</italic>, as&#x00ED; como la amplitud total de desplazamiento en <italic>P</italic>.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Las funciones de onda de desplazamiento de cada una de las ondas en el punto <italic>P</italic> son:
<disp-formula id="Eq_c4-107"><mml:math id="M368" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>donde hemos supuesto que la fase inicial en el origen de ambas es cero y hemos usado variables espaciales para cada onda, pues tienen or&#x00ED;genes distintos. As&#x00ED;, la diferencia de fase entre las ondas en <italic>P</italic> es
<disp-formula id="Eq_c4-108"><mml:math id="M369" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula></p>
<p>Necesitamos el n&#x00FA;mero de onda, que resulta
<disp-formula id="Eq_c4-109"><mml:math id="M370" display='block'><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con esto,
<disp-formula id="Eq_c4-110"><mml:math id="M371" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>60</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>340</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>333</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;rad</mml:mtext><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>19</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:msup><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2218;</mml:mo></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>La interferencia de las ondas en <italic>P</italic> es la suma de ambas ondas en dicho punto:
<disp-formula id="Eq_c4-111"><mml:math id="M372" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_106"/>Usando el resultado sobre la diferencia de fase, la amplitud total en <italic>P</italic> resulta
<disp-formula id="Eq_c4-112"><mml:math id="M373" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>v</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>mm</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:msup><mml:mn>53</mml:mn><mml:mo>&#x2218;</mml:mo></mml:msup><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>394</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>mm</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Desde un punto <italic>P</italic> se escucha m&#x00FA;sica de dos altavoces separados una cierta distancia. Hacemos que por ambos altavoces se generen sendas ondas arm&#x00F3;nica de desplazamiento, de igual amplitud <italic>A</italic> y longitud de onda <italic>&#x03BB;</italic>. Teniendo en cuenta que la distancia del primer altavoz a <italic>P</italic> supera a la distancia del segunda altavoz a <italic>P</italic> en <italic>&#x03BB;/</italic>2, calcula la amplitud total en <italic>P</italic> cuando:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>Los altavoces est&#x00E1;n en fase.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>Los altavoces tienen un desfase de <italic>&#x03C0;</italic> rad.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>Si los altavoces est&#x00E1;n en fase, las ondas sonoras de desplazamiento en <italic>P</italic> son
<disp-formula id="Eq_c4-113"><mml:math id="M374" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>donde <italic>x</italic><sub>2</sub> = <italic>x</italic><sub>1</sub> + <italic>&#x03BB;/</italic>2 y hemos elegido la fase inicial en la posici&#x00F3;n de cada altavoz como cero. La interferencia en <italic>P</italic> es
<disp-formula id="Eq_c4-114"><mml:math id="M375" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_107"/>La amplitud total en <italic>P</italic> es, dado que <italic>x</italic><sub>2</sub> &#x2212; <italic>x</italic><sub>1</sub> = <italic>&#x03BB;/</italic>2,
<disp-formula id="Eq_c4-115"><mml:math id="M376" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>tot</mml:mtext></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>Si los altavoces est&#x00E1;n desfasados en <italic>&#x03C0;</italic> rad,
<disp-formula id="Eq_c4-116"><mml:math id="M377" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>y la interferencia es
<disp-formula id="Eq_c4-117"><mml:math id="M378" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>Teniendo en cuenta que <italic>x</italic><sub>2</sub> &#x2212; <italic>x</italic><sub>1</sub> = <italic>&#x03BB;/</italic>2, la amplitud total en <italic>P</italic> es
<disp-formula id="Eq_c4-118"><mml:math id="M379" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Sabemos que en el punto medio entre dos altavoces interfieren sendas ondas sonoras de forma constructiva. Adem&#x00E1;s, ambas ondas son arm&#x00F3;nicas con la misma longitud de onda <italic>&#x03BB;</italic> = 1 m. Calcula la distancia m&#x00E1;s pr&#x00F3;xima a un punto donde se produzca una interferencia destructiva.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Supongamos que los altavoces est&#x00E1;n a distancia <italic>d</italic> entre s&#x00ED;. Las ondas de desplazamiento desde cada altavoz son
<disp-formula id="Eq_c4-119"><mml:math id="M380" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_108"/>donde hemos tomado el eje <italic>X</italic> sobre la recta que une los dos altavoces, siendo el origen uno de ellos (el de sub&#x00ED;ndice 1) y hemos tenido en cuenta que las ondas tienen sentidos de propagaci&#x00F3;n contrarios. La interferencia resulta
<disp-formula id="Eq_c4-120"><mml:math id="M381" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>por lo que la amplitud de interferencia es
<disp-formula id="Eq_c4-121"><mml:math id="M382" display='block'><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>|</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Si la interferencia es constructiva a media distancia entre los altavoces, es decir, con <italic>x</italic> = <italic>d/</italic>2, se ha de tener
<disp-formula id="Eq_c4-122"><mml:math id="M383" display='block'><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>tot</mml:mtext></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi></mml:math></disp-formula></p>
<p>Esto se obtiene si
<disp-formula id="Eq_c4-123"><mml:math id="M384" display='block'><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#xB1;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>donde <italic>n</italic> es un n&#x00FA;mero entero.</p>
<p>Si nos acercamos al primer altavoz una distancia &#x0394;<italic>x</italic>, tendremos <italic>x</italic> = <italic>d/</italic>2 &#x2212; &#x0394;<italic>x</italic>. La amplitud de interferencia en ese punto es
<disp-formula id="Eq_c4-124"><mml:math id="M385" display='block'><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Para que la interferencia sea destructiva,
<disp-formula id="Eq_c4-125"><mml:math id="M386" display='block'><mml:msub><mml:mi>A</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_109"/>Dado que ten&#x00ED;amos que <italic>kd</italic> = (2<italic>n</italic> + 1)<italic>&#x03C0;</italic>, la ecuaci&#x00F3;n anterior resulta
<disp-formula id="Eq_c4-126"><mml:math id="M387" display='block'><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3BB;</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>El resultado ser&#x00ED;a el mismo si nos hubi&#x00E9;ramos acercado al otro altavoz. As&#x00ED;, la distancia del centro de los altavoces a los dos puntos m&#x00E1;s cercanos donde se produce interferencia destructiva es 0,25 m.</p></list-item>
</list>
</sec>
</body>
</book-part>
<book-part id="c5" book-part-type="chapter">
<book-part-meta>
<book-part-id book-part-id-type="publisher-id">URJC</book-part-id>
<title-group>
<label><bold>CAP&#x00CD;TULO 5.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_110"/><target target-type="page" id="pges_111"/><bold>AC&#x00DA;STICA</bold></title>
</title-group>
</book-part-meta>
<body>
<disp-quote><p>Con este tema completamos nuestro estudio de las ondas. En primer lugar, definimos la intensidad y proporcionamos expresiones para ella en los casos de ondas arm&#x00F3;nicas y esf&#x00E9;ricas. En segundo lugar, introducimos el concepto de impedancia ac&#x00FA;stica, lo que nos permite enunciar las leyes de transmisi&#x00F3;n y reflexi&#x00F3;n de una onda sonora al cambiar de medio. Finalmente, estudiamos el nivel sonoro y la sensaci&#x00F3;n auditiva.</p></disp-quote>
<sec id="c5-s1">
<label><bold>5.1.</bold></label>
<title><bold>Intensidad de una onda de sonido arm&#x00F3;ni- ca</bold></title>
<p>En una onda mec&#x00E1;nica (como las ondas de sonido) no hay flujo neto de materia; lo que se propaga es el estado del movimiento y, por tanto, la energ&#x00ED;a. Para estudiar el flujo de energ&#x00ED;a se define la <italic>intensidad I</italic> de la onda como la cantidad de energ&#x00ED;a que pasa, en la unidad de tiempo, por la unidad de superficie perpendicular a la direcci&#x00F3;n de propagaci&#x00F3;n de la onda. La unidad de intensidad de la onda en el SI es 1 W/m<sup>2</sup>.</p>
<p>Supongamos que el medio es la zona cil&#x00ED;ndrica de la <xref ref-type="fig" rid="c5-fig1">figura 5.1</xref>. Consideremos cu&#x00E1;nta energ&#x00ED;a de las part&#x00ED;culas del medio ha atravesado la superficie circular pintada a la derecha, de &#x00E1;rea <italic>S</italic>, en un intervalo de tiempo &#x0394;<italic>t</italic>. En ese tiempo, s&#x00F3;lo la perturbaci&#x00F3;n de las part&#x00ED;culas situadas a una distancia menor que <italic>v</italic> &#x0394;<italic>t</italic> ha podido llegar a la superficie de la derecha, donde <italic>v</italic> es la velocidad de fase de la onda. El n&#x00FA;mero de estas part&#x00ED;culas es igual al n&#x00FA;mero <italic>n</italic> de part&#x00ED;culas por unidad de volumen del medio multiplicado por el volumen entre las superficies circulares pintadas en la figura, esto es,</p>
<fig id="c5-fig1">
<label>Figura 5.1:</label>
<caption><title>Medio cil&#x00ED;ndrico por el que se propaga una onda con velocidad <italic>v</italic>.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c5-fig1.jpg"/>
</fig>
<disp-formula id="Eq_c5-1"><mml:math id="M388" display='block'><mml:mi>N</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Si cada una de estas part&#x00ED;culas tiene una energ&#x00ED;a <italic>Epart</italic> que puede ser transportada, la energ&#x00ED;a total que atraviesa la superficie circular de la derecha es</p>
<disp-formula id="Eq_c5-2"><mml:math id="M389" display='block'><mml:mi>E</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_112"/>La intensidad de la onda es esta energ&#x00ED;a dividida por el &#x00E1;rea <italic>S</italic> de la superficie circular y por el intervalo de tiempo &#x0394;<italic>t</italic> en que hemos calculado el flujo de energ&#x00ED;a, es decir,</p>
<disp-formula id="Eq_c5-3"><mml:math id="M390" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Para continuar, supongamos que estamos en el caso de una <italic>onda arm&#x00F3;nica</italic>. Cada part&#x00ED;cula realiza un movimiento arm&#x00F3;nico simple de amplitud <italic>A</italic> y su energ&#x00ED;a es</p>
<disp-formula id="Eq_c5-4"><mml:math id="M391" display='block'><mml:msub><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Con esto, la intensidad resulta</p>
<disp-formula id="Eq_c5-5"><mml:math id="M392" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Como <italic>n</italic> es el n&#x00FA;mero de part&#x00ED;culas del medio por unidad de volumen y <italic>m</italic> es la masa de cada part&#x00ED;cula, el producto <italic>nm</italic> es igual a la densidad de masa <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub> del medio sin perturbar (en ausencia de sonido). Llegamos as&#x00ED; al resultado</p>
<disp-formula id="Eq_c5-6"><label>(5.1)</label><mml:math id="M393" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<boxed-text id="c5-s1-box1">
<p><bold>Ejemplo 5.1.1</bold> <italic>Calculemos la intensidad sonora cerca de un altavoz, admitiendo que el sonido producido lo podemos aproximar por una onda arm&#x00F3;nica. Las mol&#x00E9;culas oscilan con una amplitud de</italic> 10<sup>-2</sup> <italic>mm y una frecuencia de</italic> 1 <italic>kHz. Tomemos la densidad del aire sin perturbar &#x03C1;</italic><sub>0</sub> = 1,3 <italic>kg/m</italic><sup>3</sup> <italic>y la velocidad del sonido v</italic> = 340 <italic>m/s.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Para usar la f&#x00F3;rmula</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-6">(5.1)</xref> <italic>de la intensidad, calculemos primero la frecuencia angular:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-7"><mml:math id="M394" display='block'><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-8"><mml:math id="M395" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2000</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>340</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>872</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mi>m</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
<p><target target-type="page" id="pges_113"/>En la pr&#x00E1;ctica, es muy com&#x00FA;n que exista un foco de perturbaci&#x00F3;n a partir del cual la onda se propaga en todas las direcciones. Si el medio es is&#x00F3;tropo, los frentes de onda son entonces superficies esf&#x00E9;ricas con centro en el foco, y las ondas generadas se llaman <italic>ondas esf&#x00E9;ricas</italic>. En ausencia de amortiguamiento, cada frente de onda recibe la misma energ&#x00ED;a y, por tanto, tambi&#x00E9;n la misma <italic>potencia P</italic>, que es la energ&#x00ED;a recibida por unidad de tiempo,</p>
<disp-formula id="Eq_c5-9"><mml:math id="M396" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Dado que la intensidad de la onda es la energ&#x00ED;a recibida en cada frente por unidad de tiempo y por unidad de superficie, es tambi&#x00E9;n la potencia por unidad de superficie,</p>
<disp-formula id="Eq_c5-10"><mml:math id="M397" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Como la potencia <italic>P</italic> es igual en todos los frentes de onda (si no hay amortiguamiento), resulta que la intensidad en un frente a distancia <italic>r</italic> del foco</p>
<disp-formula id="Eq_c5-11"><label>(5.2)</label><mml:math id="M398" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>de manera que va decreciendo con la distancia al cuadrado en las ondas esf&#x00E9;ricas. Hemos visto antes que la intensidad era proporcional al cuadrado de la amplitud <italic>A</italic> de la onda, as&#x00ED; que esto implica que la propia amplitud en una onda esf&#x00E9;rica ha de decrecer con la distancia al foco en la forma <italic>A</italic>(<italic>r</italic>) = constante<italic>/r</italic>.</p>
<boxed-text id="c5-s1-box2">
<p><bold>Ejemplo 5.1.2</bold> <italic>La f&#x00F3;rmula</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-11">(5.2)</xref> <italic>la podemos usar tambi&#x00E9;n para calcular la potencia de una onda esf&#x00E9;rica, conocida la intensidad a una distancia conocida del foco. Supongamos, por ejemplo, un foco puntual emitiendo ondas sonoras de modo que, a</italic> 10 <italic>m de distancia, la intensidad del sonido es de</italic> 2&#x00B7; 10<sup>-3</sup> <italic>W/m</italic><sup>2</sup><italic>. Calculemos la potencia P que emite el foco, as&#x00ED; como la intensidad a</italic> 20 <italic>m del foco.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Usando el resultado</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-11">(5.2)</xref> <italic>con los datos proporcionados:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-12"><mml:math id="M399" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>51</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_114"/><italic>Con este valor conocido de P podemos calcular la intensidad en cualquier otro punto del espacio, aunque no es necesario calcular de forma expl&#x00ED;cita su valor. Para un punto que est&#x00E1; a r</italic><sub>2</sub> = 20 <italic>m del foco, la intensidad es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-13"><mml:math id="M400" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mn>20</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mfrac><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mi>m</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>En la segunda igualdad hemos usado que <inline-formula id="Eq_c5-14"><mml:math id="M401" display='inline'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:math></inline-formula>. De forma alternativa, podr&#x00ED;amos haber sustituido el valor de P, ya calculado, y el de r</italic><sub>2</sub> <italic>tras la primera igualdad.</italic></p>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c5-s2">
<label><bold>5.2.</bold></label>
<title><bold>Impedancia ac&#x00FA;stica y transmisi&#x00F3;n del sonido</bold></title>
<p>Hemos visto que la <italic>intensidad</italic> de las ondas sonoras arm&#x00F3;nicas est&#x00E1; dada por</p>
<disp-formula id="Eq_c5-15"><mml:math id="M402" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>A</italic> es la amplitud de la onda de desplazamiento. Para un fluido, donde la velocidad del sonido es <inline-formula id="Eq_c5-16"><mml:math id="M403" display='inline'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:msqrt></mml:math></inline-formula>, esto se puede escribir como</p>
<disp-formula id="Eq_c5-17"><mml:math id="M404" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msqrt><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi></mml:msqrt><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>y para una varilla s&#x00F3;lida, <inline-formula id="Eq_c5-18"><mml:math id="M405" display='inline'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mi>E</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:msqrt></mml:math></inline-formula>, tenemos</p>
<disp-formula id="Eq_c5-19"><mml:math id="M406" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>E</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msqrt><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>E</mml:mi></mml:msqrt><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>El sonido, como todo movimiento oscilatorio, es absorbido por el medio, que transforma la energ&#x00ED;a perdida por la onda en energ&#x00ED;a interna a trav&#x00E9;s de calor, disminuyendo la intensidad sonora. En general, la absorci&#x00F3;n crece con la frecuencia y decrece con la densidad del medio. As&#x00ED;, los gases absorben el sonido m&#x00E1;s que los l&#x00ED;quidos, y &#x00E9;stos m&#x00E1;s que los s&#x00F3;lidos. Vamos a ignorar en lo que sigue esta absorci&#x00F3;n.</p>
<p>Veamos c&#x00F3;mo escribir la intensidad del sonido de otra forma, m&#x00E1;s compacta y &#x00FA;til para analizar el comportamiento del sonido al cambiar de medio. Para ello, nos centramos en la propagaci&#x00F3;n en un medio fluido, aunque el resultado ser&#x00E1; <target target-type="page" id="pges_115"/>v&#x00E1;lido tambi&#x00E9;n para s&#x00F3;lidos. Vimos en el tema anterior que una onda sonora arm&#x00F3;nica plana de desplazamiento se escrib&#x00ED;a como</p>
<disp-formula id="Eq_c5-20"><mml:math id="M407" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;sin&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>La velocidad de vibraci&#x00F3;n de las part&#x00ED;culas del medio debido a esta onda es</p>
<disp-formula id="Eq_c5-21"><mml:math id="M408" display='block'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x2202;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;cos&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>cuya amplitud es</p>
<disp-formula id="Eq_c5-22"><mml:math id="M409" display='block'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Por otro lado, como la velocidad del sonido en el fluido es <inline-formula id="Eq_c5-23"><mml:math id="M410" display='inline'><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:msqrt></mml:math></inline-formula>, podemos despejar <italic>&#x03BA;</italic> y obtener</p>
<disp-formula id="Eq_c5-24"><mml:math id="M411" display='block'><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Tambi&#x00E9;n vimos en el tema anterior que la amplitud de la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica estaba dada por</p>
<disp-formula id="Eq_c5-25"><mml:math id="M412" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Con las expresiones anteriores para <italic>&#x03BA;</italic> y <italic>v<sub>vib,max</sub></italic>, llegamos a</p>
<disp-formula id="Eq_c5-26"><mml:math id="M413" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Al producto <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub><italic>v</italic> se le llama <italic>impedancia ac&#x00FA;stica</italic> del medio <italic>Z</italic> = <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub><italic>v</italic>, y su unidad SI es 1 kg/(m<sup>2</sup> &#x00B7; s). Usando la impedancia, la expresi&#x00F3;n de la amplitud de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica se escribe</p>
<disp-formula id="Eq_c5-27"><mml:math id="M414" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Esto es muy similar a la f&#x00F3;rmula de la ley de Ohm<xref ref-type="fn" rid="c5-fn1"><sup>1</sup></xref> de los circuitos el&#x00E9;ctricos: &#x0394;<italic>p<sub>max</sub></italic> juega el papel de diferencia de potencial, <italic>v<sub>vib,max</sub></italic> hace de corriente el&#x00E9;ctrica, y <italic>Z</italic> ser&#x00ED;a la resistencia. Adem&#x00E1;s, la impedancia <italic>Z</italic> incluye toda la informaci&#x00F3;n del medio, mientras que la propiedades de la onda est&#x00E1;n incluida en <italic>v<sub>vib,max</sub></italic>.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_116"/>Finalmente, con las amplitudes de velocidad de vibraci&#x00F3;n y presi&#x00F3;n ac&#x00FA;sti- ca y la impedancia, podemos dar la intensidad de las ondas sonoras planas</p>
<disp-formula id="Eq_c5-28"><label>(5.3)</label><mml:math id="M415" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mi>Z</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>Z</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<boxed-text id="c5-s2-box1">
<p><bold>Ejemplo 5.2.1</bold> <italic>Podemos volver a resolver la cuesti&#x00F3;n planteada en el <xref ref-type="box" rid="c5-s1-box1">ejemplo 5.1.1</xref>, pero ahora usando la f&#x00F3;rmula</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-28">(5.3)</xref> <italic>para la intensidad sonora.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Por una parte, la densidad del aire sin perturbar y la velocidad del sonido en el aire nos permiten calcular la impedancia:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-29"><mml:math id="M416" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>340</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>442</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mi>m</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Por otra parte, a partir de la amplitud de la onda de desplazamiento y de la frecuencia de la onda, calculamos la velocidad de vibraci&#x00F3;n m&#x00E1;xima:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-30"><mml:math id="M417" display='block'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>02</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0628</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Finalmente, usando la</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-28"><italic>ecuaci&#x00F3;n</italic> (5.3)</xref>, <italic>la intensidad sonora resulta</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-31"><mml:math id="M418" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>Z</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mn>442</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0628</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>872</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mi>m</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
<p>La impedancia ac&#x00FA;stica juega un papel muy importante en la <italic>reflexi&#x00F3;n y transmisi&#x00F3;n del sonido</italic> entre dos medios. Imaginemos que una onda de sonido llega a la superficie de separaci&#x00F3;n entre dos medios diferentes (el aire y el agua o el aire y una pared). Parte de la energ&#x00ED;a de la onda que incide en la superficie se refleja hacia el medio desde el que vino y otra parte se transmite a trav&#x00E9;s de la superficie y pasa al segundo medio.</p>
<p>Para que haya una buena transmisi&#x00F3;n es necesario que las impedancias de los medios contiguos sean parecidas, mientras que cuando son muy diferentes la mayor parte de la energ&#x00ED;a es devuelta por reflexi&#x00F3;n. De hecho, el <italic>factor de transmisi&#x00F3;n</italic>, es decir, la intensidad de la onda transmitida <italic>I<sub>t</sub></italic> del medio 1 al medio 2 dividida por la intensidad de la onda incidente <italic>I<sub>i</sub></italic>, se puede escribir como</p>
<disp-formula id="Eq_c5-32"><label>(5.4)</label><mml:math id="M419" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>r</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_117"/>siendo <italic>r</italic> = <italic>Z</italic><sub>2</sub><italic>/Z</italic><sub>1</sub> el cociente de impedancias. Por ejemplo, cuando una onda sonora procedente del aire entra en el agua, <italic>r</italic> = 3630 y el factor de transmi- si&#x00F3;n resulta <italic>It/Ii</italic> &#x22CD; 0,001, por lo que s&#x00F3;lo del orden del 0,1 % de la energ&#x00ED;a incidente procedente del aire entra en el agua. El otro 99,9 % es reflejado de nuevo hacia el aire, lo que viene expresado mediante el <italic>factor de reflexi&#x00F3;n</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-33"><label>(5.5)</label><mml:math id="M420" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>En la siguiente tabla se muestran algunos valores de la impedancia ac&#x00FA;stica.</p>
<table-wrap id="c5-tab1">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p>Material</p></th>
<th valign="top" align="right"><p><italic>Z</italic> (kg/(m<sup>2</sup> &#x00B7; s))</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Acero</p></td>
<td valign="top" align="right"><p>4,6&#x00B7; 10<sup>7</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Hormig&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="right"><p>7&#x00B7;10<sup>6</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Ladrillo</p></td>
<td valign="top" align="right"><p>5&#x00B7;10<sup>6</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Agua (20&#x00B0;C)</p></td>
<td valign="top" align="right"><p>1,5 &#x00B7; 10<sup>6</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Madera</p></td>
<td valign="top" align="right"><p>4&#x00B7;10<sup>5</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Aire (20&#x00B0;C)</p></td>
<td valign="top" align="right"><p>408</p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<boxed-text id="c5-s2-box2">
<p><bold>Ejemplo 5.2.2</bold> <italic>Calculemos la intensidad sonora que se transmite a la pared de una vivienda, con impedancia de</italic> 10<sup>6</sup> <italic>kg/</italic>(<italic>m</italic><sup>2</sup> &#x00B7; <italic>s</italic>), <italic>en la que hay m&#x00FA;sica con una intensidad de</italic> 5 &#x00B7; 10<sup>-3</sup> <italic>W/m</italic><sup>2</sup><italic>. Para ello, tomemos la im- pedancia del aire como</italic> 400 <italic>kg/</italic>(<italic>m</italic><sup>2</sup> &#x00B7; <italic>s</italic>).</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>El cociente de impedancias ac&#x00FA;sticas de la pared y el aire es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-34"><mml:math id="M421" display='block'><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mn>400</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2500</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;, la intensidad que se transmite a trav&#x00E9;s de la superficie de la pared es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-35"><mml:math id="M422" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>r</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2500</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2500</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/></mml:mtd><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>99</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mi>m</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c5-s3">
<label><bold>5.3.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_118"/><bold>Nivel sonoro y sensaci&#x00F3;n auditiva</bold></title>
<p>Para crear una escala que mida el nivel de intensidad del sonido es necesario tomar un valor que sirva de referencia. Este valor es</p>
<disp-formula id="Eq_c5-36"><label>(5.6)</label><mml:math id="M423" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>que corresponde al umbral m&#x00ED;nimo audible de una persona media para un sonido de 1000 Hz. Para esa misma persona, el umbral m&#x00E1;ximo audible a esa frecuencia es de 1 W/m<sup>2</sup>. As&#x00ED;, si queremos establecer una escala de sonidos audibles para una persona basada en el cociente <italic>I /I<sub>o</sub></italic>, esta escala variar&#x00ED;a entre 1 y 10<sup>12</sup>. No es pr&#x00E1;ctico usar representaciones gr&#x00E1;ficas de escalas tan enormes.</p>
<p>Para tener una escala m&#x00E1;s tratable, se considera una variaci&#x00F3;n menor mediante el uso de logaritmos en base 10. Se define el <italic>nivel sonoro</italic> o <italic>nivel de intensidad del sonido L</italic> como</p>
<disp-formula id="Eq_c5-37"><label>(5.7)</label><mml:math id="M424" display='block'><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>cuya unidad es el <italic>decibelio</italic> (dB), y que var&#x00ED;a para los sonidos audibles entre 0 y 120 dB. En el caso de ondas sonoras arm&#x00F3;nicas, esta expresi&#x00F3;n puede escribirse f&#x00E1;cilmente tambi&#x00E9;n en funci&#x00F3;n de la amplitud de desplazamiento o de la amplitud de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica si es necesario.</p>
<boxed-text id="c5-s3-box1">
<p><bold>Ejemplo 5.3.1</bold> <italic>Reconsideremos el <xref ref-type="box" rid="c5-s1-box2">ejemplo 5.1.2</xref> y calculemos el nivel sonoro a</italic> 10 <italic>m y a</italic> 20 <italic>m del foco puntual.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>A</italic> 10 <italic>m del foco la intensidad de la onda es de I</italic><sub>1</sub> = 2 &#x00B7; 10<sup>-3</sup> <italic>W/m</italic><sup>2</sup>, <italic>por lo que el nivel sonoro es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-38"><mml:math id="M425" display='block'><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>log</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>93</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Para obtener L<sub>2</sub>, el nivel sonoro a 20 m, podemos proceder como antes utilizando la intensidad a esta distancia I</italic><sub>2</sub>. <italic>Sin embargo, lo haremos de otra forma. Como I</italic><sub>1</sub> <italic>e I</italic><sub>2</sub> <italic>tienen la misma potencia asociada P, se cumple</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-39"><target target-type="page" id="pges_119"/><mml:math id="M426" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;, utilizando las propiedades de los logaritmos:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c5-40"><mml:math id="M427" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msubsup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>87</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
<p>A diferencia de la intensidad f&#x00ED;sica del sonido dada por <italic>L</italic>, la sensaci&#x00F3;n fisiol&#x00F3;gica que nos produce una onda sonora es subjetiva. Llamamos <italic>intensidad fisiol&#x00F3;gica F</italic> a la sensaci&#x00F3;n que nos permite decir si un sonido es m&#x00E1;s o menos fuerte que otro.</p>
<p>La intensidad fisiol&#x00F3;gica depende, claro est&#x00E1;, de la intensidad f&#x00ED;sica, pero tambi&#x00E9;n de la frecuencia del sonido percibido. El m&#x00ED;nimo de intensidad sonora capaz de producir sensaci&#x00F3;n auditiva se denomina <italic>umbral m&#x00ED;nimo de audi- ci&#x00F3;n</italic>, es funci&#x00F3;n de la frecuencia y su valor m&#x00ED;nimo aparece para 4000 Hz, frecuencia a la cual el o&#x00ED;do presenta sensibilidad m&#x00E1;xima. Aumentando la intensidad sonora se llega a producir una sensaci&#x00F3;n auditiva dolorosa, y se denomina <italic>umbral m&#x00E1;ximo de audici&#x00F3;n</italic> o <italic>umbral de sensaci&#x00F3;n dolorosa</italic> a la m&#x00ED;nima intensidad capaz de producirla, que es tambi&#x00E9;n funci&#x00F3;n de la frecuencia.</p>
<p>En la <xref ref-type="fig" rid="c5-fig2">figura 5.2</xref> se muestran las <italic>curvas de Fletcher y Munson</italic>, en las que todos los puntos de la misma curva se perciben con la misma sensaci&#x00F3;n auditiva, por lo que todos los puntos de la misma l&#x00ED;nea azul de la figura tienen el mismo valor de la intensidad fisiol&#x00F3;gica aunque tengan valor diferente de <italic>L</italic>.</p>
<fig id="c5-fig2">
<label>Figura 5.2:</label>
<caption><title>Curvas de Fletcher y Munson.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c5-fig2.jpg"/>
</fig>
<p>La unidad de sensaci&#x00F3;n fisiol&#x00F3;gica se denomina <italic>fonio</italic> y el nivel de sensaci&#x00F3;n auditiva se establece mediante la expresi&#x00F3;n</p>
<disp-formula id="Eq_c5-41"><label>(5.8)</label><mml:math id="M428" display='block'><mml:mi>F</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>K</mml:mi><mml:mi>log</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_120"/>Para una frecuencia de 1000 Hz, el valor de la constante en esa expresi&#x00F3;n es <italic>K</italic> = 10, de manera que, a esa frecuencia, el n&#x00FA;mero de fonios y el de decibelios coinciden. Para otras frecuencias, el valor de <italic>K</italic> se puede extraer aproximadamente de las curvas de Fletcher y Munson. Por ejemplo, un sonido con <italic>L</italic> = 20 dB tiene <italic>F</italic> = 20 fonios a una frecuencia de 1000 Hz, pero un sonido de <italic>L</italic> = 20 dB tiene aproximadamente <italic>F</italic> = 10 fonios a una frecuencia de 300 Hz, por lo que la sensaci&#x00F3;n sonora es menor en el segundo caso aunque la intensidad f&#x00ED;sica del sonido sea la misma en ambos.</p>
</sec>
<sec id="c5-s4">
<label><bold>5.4.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_121"/><bold>Tabla resumen</bold></title>
<table-wrap id="c5-tab2">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p>F&#x00F3;rmula/magnitud</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Definici&#x00F3;n</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c5-42"><mml:math id="M429" display='inline'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>v</mml:mi></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Intensidad de una onda de sonido arm&#x00F3;nica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-6">(5.1)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>P</italic><sub>0</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Densidad de masa del medio sin perturbar</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>w</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Frecuencia angular de la onda</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>A</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Amplitud de la onda</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>v</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Velocidad de la onda</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c5-43"><mml:math id="M430" display='inline'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Intensidad de una onda esf&#x00E9;rica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-11">(5.2)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>P</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Potencia emitida por el foco</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>r</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Distancia al foco</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c5-44"><mml:math id="M431" display='inline'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>Z</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Intensidad de una onda de sonido arm&#x00F3;nica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-28">(5.3)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Z</italic> = <italic>p</italic><sub>0</sub><italic>v</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Impedancia ac&#x00FA;stica</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>v<sub>vib,max</sub></italic> = <italic>Aw</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Velocidad m&#x00E1;xima de vibraci&#x00F3;n de las part&#x00ED;culas del medio</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c5-45"><mml:math id="M432" display='inline'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>r</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ley de transmisi&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-32">(5.4)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>I<sub>t</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Intensidad de la onda transmitida</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>I<sub>i</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Intensidad de la onda incidente</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>r</italic> = <italic>Z</italic><sub>2</sub><italic>/Z</italic><sub>1</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Cociente de impedancias</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c5-46"><mml:math id="M433" display='inline'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ley de reflexi&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-33">(5.5)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><target target-type="page" id="pges_122"/><inline-formula id="Eq_c5-47"><mml:math id="M434" display='inline'><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Nivel sonoro</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-37">(5.7)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>I<sub>o</sub></italic> = 10<sup>-12</sup> W/m<sup>2</sup></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Umbral sonoro (m&#x00ED;nimo)</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-36">(5.6)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c5-48"><mml:math id="M435" display='inline'><mml:mi>F</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>K</mml:mi><mml:mi>log</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Nivel de sensaci&#x00F3;n auditiva</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c5-41">(5.8)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>K</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Constante dada por las curvas de Fletcher y Munson</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
</sec>
<sec id="c5-s5">
<label><bold>5.5.</bold></label>
<title><bold>Problemas resueltos</bold></title>
<list list-type="order">
<list-item><p>Una onda sonora arm&#x00F3;nica se propaga por un fluido con una impedancia ac&#x00FA;stica de 350 kg/(m<sup>2</sup> &#x00B7; s). Calcula la amplitud de la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica sabiendo que la amplitud de la onda de desplazamiento es 3 &#x00B7; 10<sup>-5</sup> m y que la frecuencia es de 1 kHz.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Dado que tenemos la impedancia ac&#x00FA;stica, conviene usar la f&#x00F3;rmula
<disp-formula id="Eq_c5-49"><label>(5.9)</label><mml:math id="M436" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>que nos relaciona la amplitud de la onda de presi&#x00F3;n con la velocidad de vibraci&#x00F3;n m&#x00E1;xima de las mol&#x00E9;culas del fluido. Necesitamos esta &#x00FA;ltima cantidad, que podemos obtener as&#x00ED;:
<disp-formula id="Eq_c5-50"><mml:math id="M437" display='block'><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>188</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Poniendo este resultado en la primera de nuestras ecuaciones, tenemos
<disp-formula id="Eq_c5-51"><mml:math id="M438" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>350</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>188</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>66</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una onda sonora se propaga en un fluido con una impedancia ac&#x00FA;stica de 500 kg/ (m<sup>2</sup> &#x00B7; s). La velocidad de la onda en este medio es de 360 m/s y la amplitud de la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica es de 43 Pa. Calcula</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p><target target-type="page" id="pges_123"/>La densidad <italic>&#x03C1;</italic><sub>0</sub>, del fluido sin perturbar.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>La velocidad m&#x00E1;xima de vibraci&#x00F3;n de las mol&#x00E9;culas del fluido, <italic>v<sub>vib,max</sub></italic>.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>La densidad del fluido sin perturbar se puede obtener a partir de la impedancia ac&#x00FA;stica y la velocidad de la onda:
<disp-formula id="Eq_c5-52"><mml:math id="M439" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>500</mml:mn><mml:mn>360</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>39</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>La velocidad m&#x00E1;xima de vibraci&#x00F3;n resulta
<disp-formula id="Eq_c5-53"><mml:math id="M440" display='block'><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mi>Z</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>43</mml:mn><mml:mn>500</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>086</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Una onda sonora arm&#x00F3;nica se propaga a lo largo de una varilla produciendo una velocidad m&#x00E1;xima de vibraci&#x00F3;n de las part&#x00ED;culas de la varilla de 5 mm/s y una intensidad sonora de 150 W/m<sup>2</sup>. Teniendo en cuenta que la varilla tiene una secci&#x00F3;n circular de radio 10 mm, calcula:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>La amplitud de la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>La impedancia ac&#x00FA;stica.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c</italic>)</label> <p>La potencia sonora.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>Usando la relaci&#x00F3;n entre intensidad del sonido, amplitud de velocidad de vibraci&#x00F3;n y amplitud de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica, tenemos
<disp-formula id="Eq_c5-54"><mml:math id="M441" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p><target target-type="page" id="pges_124"/>Para la impedancia ac&#x00FA;stica, tenemos
<disp-formula id="Eq_c5-55"><mml:math id="M442" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/></mml:mtd><mml:mtd><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>7</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>c</italic>)</label> <p>La potencia se calcula por su relaci&#x00F3;n con la intensidad:
<disp-formula id="Eq_c5-56"><mml:math id="M443" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>01</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>71</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Admitamos que un altavoz emite una onda sonora arm&#x00F3;nica con una frecuencia de 4 kHz, lo que produce una vibraci&#x00F3;n de las mol&#x00E9;culas del aire de amplitud 10 <italic>&#x00B5;m</italic>. Teniendo en cuenta que la densidad del aire sin perturbar es 1,29 kg/m<sup>3</sup>, la velocidad del sonido en el aire es <italic>v</italic> = 340 m/s y que la membrana vibrante del altavoz tiene un &#x00E1;rea de 100 cm<sup>2</sup>, calcula</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>La impedancia ac&#x00FA;stica del aire.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>La amplitud de la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c</italic>)</label> <p>La intensidad sonora.</p></list-item>
<list-item><label><italic>d</italic>)</label> <p>La potencia del sonido.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>La impedancia ac&#x00FA;stica del aire es
<disp-formula id="Eq_c5-57"><mml:math id="M444" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>29</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>340</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>439</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>La amplitud de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica est&#x00E1; ralacionada con la de desplazamiento mediante
<disp-formula id="Eq_c5-58"><mml:math id="M445" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3BA;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>A</mml:mi><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>29</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>340</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>112</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>c</italic>)</label> <p>La intensidad del sonido puede calcularse con la expresi&#x00F3;n
<disp-formula id="Eq_c5-59"><mml:math id="M446" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mi>Z</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>112</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>439</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>28</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>d</italic>)</label> <p><target target-type="page" id="pges_125"/>Utilizando la relaci&#x00F3;n entre la potencia del sonido y el &#x00E1;rea del diafragma,
<disp-formula id="Eq_c5-60"><mml:math id="M447" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>28</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>285</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Una fuente de 5 W de potencia genera una onda sonora arm&#x00F3;nica que se propaga a 5000 m/s por una barra de 10 cm<sup>2</sup> de secci&#x00F3;n. Teniendo en cuenta que la barra tiene una densidad de 2500 kg/m<sup>3</sup>, calcula la amplitud de la onda de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La intensidad de la onda puede calcularse a partir de la potencia y el &#x00E1;rea de la barra:
<disp-formula id="Eq_c5-61"><mml:math id="M448" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La impedancia ac&#x00FA;stica de la barra vale
<disp-formula id="Eq_c5-62"><mml:math id="M449" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2500</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5000</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>7</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;kg</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mtext>s</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Usando la relaci&#x00F3;n entre intensidad de la onda y amplitud de presi&#x00F3;n ac&#x00FA;stica, tenemos
<disp-formula id="Eq_c5-63"><mml:math id="M450" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mi>Z</mml:mi></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/></mml:mtd><mml:mtd><mml:mtext>&#x394;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>p</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>Z</mml:mi></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>7</mml:mn></mml:msup></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>54</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Pa</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una onda sonora de intensidad <italic>I<sub>i</sub></italic> se propaga por una varilla, con impedancia <italic>Z</italic><sub>1</sub> y densidad <italic>&#x03C1;</italic><sub>1</sub>, hasta que incide en la frontera de separaci&#x00F3;n con otra varilla, de igual grosor pero impedancia <italic>Z</italic><sub>2</sub> y densidad <italic>&#x03C1;</italic><sub>2</sub>. En este momento, la mitad de la intensidad de la onda se transmite y la otra mitad se refleja. Teniendo en cuenta que la velocidad del sonido en la primera varilla es el doble de la velocidad del sonido en la segunda, calcula los cocientes <italic>Z</italic><sub>2</sub>/<italic>Z</italic><sub>1</sub> y <italic>&#x03C1;</italic><sub>2</sub>/<italic>&#x03C1;</italic><sub>1</sub>.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El cociente entre la intensidad de sonido reflejada y la incidente en la superficie de separaci&#x00F3;n de dos medios es
<disp-formula id="Eq_c5-64"><mml:math id="M451" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_126"/>donde <italic>r</italic> = <italic>Z</italic><sub>2</sub>/<italic>Z</italic><sub>1</sub> es el cociente de impedancias ac&#x00FA;sticas. En nuestro caso, <italic>I<sub>r</sub></italic>/<italic><sub>Ii</sub></italic> = 1/2, por lo que
<disp-formula id="Eq_c5-65"><mml:math id="M452" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#xB1;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>&#xB1;</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt><mml:mo>&#xB1;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt><mml:mo>&#x2213;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>con
<disp-formula id="Eq_c5-66"><mml:math id="M453" display='block'><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>83</mml:mn><mml:mo>;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>172</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Obtenemos dos valores posibles del cociente de impedancias. Ambos son f&#x00ED;sicamente posibles. A partir de la definici&#x00F3;n de impedancia ac&#x00FA;stica, tenemos
<disp-formula id="Eq_c5-67"><mml:math id="M454" display='block'><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>v</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Como tenemos dos posibles valores de <italic>r</italic>, tambi&#x00E9;n tenemos sendos valores del cociente de densidades:
<disp-formula id="Eq_c5-68"><mml:math id="M455" display='block'><mml:mtable columnspacing="1em" columnalign="left left left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>83</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x2192;</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>11</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>;</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>172</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x2192;</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>343</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Durante la demolici&#x00F3;n de un edificio, se produce una detonaci&#x00F3;n controlada. Un observador a una distancia de 300 m de la explosi&#x00F3;n capta una intensidad de 0,10 W/m<sup>2</sup>. Determina:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>(a)</label> <p>El nivel sonoro que capta un segundo observador a 50 m de la explosi&#x00F3;n.</p></list-item>
<list-item><label>(b)</label> <p>La distancia a la explosi&#x00F3;n a la que debe colocarse el segundo observador para captar 10 dB m&#x00E1;s que el primero.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>(a)</label> <p>La potencia <italic>P</italic> del sonido viene dado por
<disp-formula id="Eq_c5-69"><mml:math id="M456" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>300</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>300</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_127"/>donde <italic>d</italic><sub>1</sub> = 300 m e <italic>I</italic><sub>300</sub> = 0,10 W/m<sup>2</sup>. El nivel sonoro <italic>L</italic><sub>50</sub> a 50 m ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c5-70"><mml:math id="M457" display='block'><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>50</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;log</mml:mtext></mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>50</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>donde <italic>I<sub>o</sub></italic> = 10<sup>-12</sup> W/m<sup>2</sup> es la intensidad umbral e
<disp-formula id="Eq_c5-71"><mml:math id="M458" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>50</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>con <italic>d</italic><sub>2</sub> = 50 m. As&#x00ED;, usando la expresi&#x00F3;n de <italic>P</italic> anterior,
<disp-formula id="Eq_c5-72"><mml:math id="M459" display='block'><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>50</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;log</mml:mtext></mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>300</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msubsup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;log</mml:mtext></mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mfrac><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>300</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mn>50</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>126</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>dB</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>(b)</label> <p>Si <italic>d</italic><sub>3</sub> es la distancia pedida, debe ser
<disp-formula id="Eq_c5-73"><mml:math id="M460" display='block'><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:msub><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>300</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;log</mml:mtext></mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>300</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Usando la relaci&#x00F3;n entre <italic>I</italic> y <italic>P</italic>:
<disp-formula id="Eq_c5-74"><mml:math id="M461" display='block'><mml:mn>10</mml:mn><mml:msub><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext></mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>300</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msubsup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>300</mml:mn><mml:msqrt><mml:mn>10</mml:mn></mml:msqrt></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>94</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Dos focos puntuales tienen, cada uno, una potencia de 1 mW. Si los focos emiten desde el mismo punto sendas ondas en fase, calcula el nivel sonoro a una distancia de 10 m.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La intensidad del sonido a 10 m debida s&#x00F3;lo a un foco es
<disp-formula id="Eq_c5-75"><mml:math id="M462" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>96</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Si dos focos emiten desde el mismo lugar, con la misma potencia y en fase, la intensidad del sonido a 10 m es
<disp-formula id="Eq_c5-76"><mml:math id="M463" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>59</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_128"/>El nivel sonoro es
<disp-formula id="Eq_c5-77"><mml:math id="M464" display='block'><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>log</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>59</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>62</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;dB</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la potencia con la que habla una persona, supuesta fuente de sonido puntual, a otra a 2 <italic>m</italic> de distancia. Para ello, ten en cuenta que la segunda persona percibe un nivel sonoro de 59 dB.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Primero, calculemos la intensidad <italic>I</italic> a partir del nivel sonoro <italic>L</italic>:
<disp-formula id="Eq_c5-78"><mml:math id="M465" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>L</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>I</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>59</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>94</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>Ahora podemos obtener la potencia de la intensidad, asumiendo una emisi&#x00F3;n de fuente puntual:
<disp-formula id="Eq_c5-79"><mml:math id="M466" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>94</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>99</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Se sabe que una fuente puntual produce 10 dB de nivel sonoro a 25 m.</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>&#x00BF;Cu&#x00E1;l es el nivel sonoro a 10 m de la fuente?</p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>&#x00BF;A qu&#x00E9; distancia el nivel sonoro es el menor audible?</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a</italic>)</label> <p>Calculemos primero la intensidad a 25 m:
<disp-formula id="Eq_c5-80"><mml:math id="M467" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>25</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>25</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/></mml:mtd><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>25</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>25</mml:mn></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>11</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con esto, la potencia del sonido resulta
<disp-formula id="Eq_c5-81"><mml:math id="M468" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>25</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>25</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>25</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>11</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p><target target-type="page" id="pges_129"/>Por tanto, la intensidad a 10 m es
<disp-formula id="Eq_c5-82"><mml:math id="M469" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>10</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>25</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>11</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>y, finalmente, podemos calcular el nivel sonoro
<disp-formula id="Eq_c5-83"><mml:math id="M470" display='block'><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>10</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>10</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>log</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>11</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>18</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;dB</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b</italic>)</label> <p>El sonido deja de percibirse por una persona media cuando la intensidad es <italic>I</italic> = <italic>I<sub>o</sub></italic> = 10<sup>-12</sup> W/m<sup>2</sup>. La distancia del foco <italic>d</italic> a la que esto ocurre viene dada por
<disp-formula id="Eq_c5-84"><mml:math id="M471" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>25</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>79</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>A un metro de una m&#x00E1;quina, supuesta fuente de sonido puntual, percibimos un nivel sonoro de 60 dB. &#x00BF;Cu&#x00E1;nto debemos alejarnos para que el nivel se reduzca a 30 dB?</p>
<p><bold>Sol.</bold> Esto se puede resolver mediante un m&#x00E9;todo similar al ejercicio anterior, pero vamos a hacerlo de otra manera, algo m&#x00E1;s r&#x00E1;pida. La diferencia entre el nivel sonoro a 1 m y el nivel sonoro a la distancia <italic>d</italic>, donde se perciben 30 dB, es
<disp-formula id="Eq_c5-85"><mml:math id="M472" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>60</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;dB</mml:mtext><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;dB</mml:mtext><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;dB</mml:mtext></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>Por otro lado, usando que la fuente es puntual,
<disp-formula id="Eq_c5-86"><mml:math id="M473" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Poniendo todo en la misma ecuaci&#x00F3;n, llegamos a
<disp-formula id="Eq_c5-87"><mml:math id="M474" display='block'><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>31</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Como ya estamos a 1 m de la m&#x00E1;quina, tendremos que alejarnos 30, 6 m.</p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_130"/>El nivel de intensidad sonora cerca de un avi&#x00F3;n es de 90 dB. Aproximando el ruido del avi&#x00F3;n por una onda la onda ac&#x00FA;stica arm&#x00F3;nica de frecuencia de 4 kHz, calcula el desplazamiento m&#x00E1;ximo de las mol&#x00E9;culas del aire. Toma la densidad del aire sin perturbar como 1,3 kg/m<sup>3</sup> y la velocidad del sonido como 340 m/s.</p>
<p><bold>Sol.</bold> A partir del nivel de intensidad sonora, podemos calcular <italic>I</italic>:
<disp-formula id="Eq_c5-88"><mml:math id="M475" display='block'><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>90</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;W</mml:mtext><mml:mo>/</mml:mo><mml:msup><mml:mtext>m</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Con esto, la amplitud de desplazamiento <italic>A</italic> de la onda arm&#x00F3;nica resulta
<disp-formula id="Eq_c5-89"><mml:math id="M476" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>I</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>v</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>A</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>v</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4000</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>340</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>46</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;m</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la p&#x00E9;rdida de nivel sonoro cuando una onda se transmite de un medio a otro con el doble de impedancia.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El dato que nos da el ejercicio es que hay dos medios en contacto cuyas impedancias ac&#x00FA;sticas cumplen
<disp-formula id="Eq_c5-90"><mml:math id="M477" display='block'><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>1</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Por tanto, la relaci&#x00F3;n entre la intensidad incidente en el medio 1 y la transmitida al medio 2 es
<disp-formula id="Eq_c5-91"><mml:math id="M478" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>r</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>8</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>9</mml:mn></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>9</mml:mn><mml:mn>8</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>La p&#x00E9;rdida de nivel sonoro en la transmisi&#x00F3;n es
<disp-formula id="Eq_c5-92"><target target-type="page" id="pges_131"/><mml:math id="M479" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>9</mml:mn><mml:mn>8</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>512</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;dB</mml:mtext><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>El sonido producido en la habitaci&#x00F3;n de una casa, con 50 dB de nivel sonoro, penetra una de sus paredes y es percibido en la habitaci&#x00F3;n contigua con un nivel de 35 dB. &#x00BF;Q&#x00FA;e porcentaje de la intensidad absorbe la pared?</p>
<p><bold>Sol.</bold> La p&#x00E9;rdida de nivel sonoro es
<disp-formula id="Eq_c5-93"><mml:math id="M480" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="left left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>35</mml:mn><mml:mtext>dB</mml:mtext><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;dB&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;dB&#x00A0;</mml:mtext></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>.</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p>
<p>Despejando <italic>I</italic><sub>2</sub>/<italic>I</italic><sub>1</sub>, tenemos
<disp-formula id="Eq_c5-94"><mml:math id="M481" display='block'><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;log&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0316</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>16</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>%</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p>
<p>Por tanto, el porcentaje absorbido por la pared es de 96,8 %.</p></list-item>
</list>
</sec>
</body>
<back>
<fn-group>
<fn id="c5-fn1"><label><sup>1</sup></label> <p>Como veremos en captulos siguientes, la ley de Ohm establece una relacion lineal entre la diferencia de potencial <italic>V</italic> entre los extremos de una resistencia de valor <italic>R</italic> y la intensidad <italic>I</italic> que la atraviesa: <italic>V</italic> = <italic>RI</italic>.</p></fn>
</fn-group>
</back>
</book-part>
<book-part id="c6" book-part-type="chapter">
<book-part-meta>
<book-part-id book-part-id-type="publisher-id">URJC</book-part-id>
<title-group>
<label><bold>CAP&#x00CD;TULO 6.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_132"/><target target-type="page" id="pges_133"/><bold>CARGA Y CORRIENTE EL&#x00C9;CTRICA</bold></title>
</title-group>
</book-part-meta>
<body>
<disp-quote>
<p>En este tema estudiamos el campo electrost&#x00E1;tico y algunas magnitudes y leyes relacionadas. En la primera parte, describimos la interacci&#x00F3;n electrost&#x00E1;tica entre part&#x00ED;culas cargadas y caracterizamos el comportamiento conductor y diel&#x00E9;ctrico de los materiales. Tras definir el campo el&#x00E9;ctrico, consideramos su expresi&#x00F3;n para el caso de un condensador plano. A partir de la energ&#x00ED;a potencial electrost&#x00E1;tica, definimos el potencial el&#x00E9;ctrico y deducimos una expresi&#x00F3;n para obtenerlo a partir del campo el&#x00E9;ctrico. Esto nos permite, m&#x00E1;s tarde, deducir una expresi&#x00F3;n para la capacidad del condensador plano. Esta primera parte termina con un estudio de la asociaci&#x00F3;n de condensadores. En la segunda parte del tema estudiamos la intensidad de corriente, la resistencia el&#x00E9;ctrica en materiales &#x00F3;hmicos (su dependencia con la longitud, secci&#x00F3;n del conductor y la temperatura), las fuentes de fuerza electromotriz y las potencias suministradas por las fuentes y disipadas por las resistencias.</p>
</disp-quote>
<sec id="c6-s1">
<label>6.1.</label>
<title><bold>Carga el&#x00E9;ctrica</bold></title>
<p>Los cuerpos poseen una propiedad llamada <italic>carga el&#x00E9;ctrica</italic>, que es una magnitud escalar que puede tomar valores positivos o negativos. La unidad SI de carga es el <italic>culombio</italic> (C). Tambi&#x00E9;n hay cuerpos que poseen la misma cantidad de carga positiva y negativa; nos referimos a ellos como el&#x00E9;ctricamente <italic>neutros</italic>. Experimentalmente se han observado las siguientes propiedades de la carga el&#x00E9;ctrica:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p><italic>Interacci&#x00F3;n entre cargas</italic>. Las cargas del mismo signo se repelen y las cargas de signo opuesto se atraen. La intensidad de estas interacciones decrece con la distancia entre las cargas.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p><italic>Conservaci&#x00F3;n de la carga</italic>. La carga el&#x00E9;ctrica es una propiedad de los cuerpos materiales. Sin soporte material no hay carga y el movimiento de la carga est&#x00E1; ligado al movimiento del soporte material. A menudo, los cuerpos cargados entran en contacto y la carga se transfiere de un cuerpo a otro. En todos los casos se cumple que la carga neta se conserva.</p></list-item>
</list>
<p>En los n&#x00FA;cleos de los &#x00E1;tomos que forman la materia ordinaria hay protones y neutrones. Los neutrones carecen de carga el&#x00E9;ctrica pero los protones poseen una carga positiva <italic>q<sub>p</sub></italic> = +<italic>e</italic> = 1,6 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;19</sup> C. En torno al n&#x00FA;cleo existe cierto n&#x00FA;mero <target target-type="page" id="pges_134"/>de electrones, cada uno con una carga negativa <italic>q<sub>e</sub></italic> = &#x2212;<italic>e</italic> = &#x2212;1,6 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;19</sup> C. Dado que la carga de un electr&#x00F3;n es de igual magnitud pero de signo opuesto a la de un prot&#x00F3;n, un &#x00E1;tomo que posea tantos protones como electrones ser&#x00E1; neutro. Pero el n&#x00FA;mero de electrones de un &#x00E1;tomo puede variar, bien porque los pierda, en cuyo caso el &#x00E1;tomo se convierte en un <italic>ion positivo</italic> o <italic>cati&#x00F3;n</italic>, o porque los gane, y el &#x00E1;tomo se convierte en un <italic>ion negativo</italic> o <italic>ani&#x00F3;n</italic>. En ambos casos, la carga neta de un &#x00E1;tomo ser&#x00E1; siempre igual a un n&#x00FA;mero entero de veces la carga fundamental <italic>e</italic> = 1,6 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;19</sup> C.</p>
<p>Para tener una noci&#x00F3;n sobre lo grande o peque&#x00F1;a que es cierta cantidad de carga, son &#x00FA;tiles los siguientes valores t&#x00ED;picos:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Al frotar un cuerpo con otro, la carga generada en cada uno de ellos es del orden de nanoculombios (10<sup>&#x2212;9</sup> C).</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>En ciertos dispositivos el&#x00E9;ctricos llamados <italic>condensadores</italic>, las cargas t&#x00ED;picas en sus placas van desde los picoculombios (10<sup>&#x2212;12</sup> C) hasta los culombios.</p></list-item>
</list>
<sec id="c6-s1-s1">
<title><bold>Conductores y diel&#x00E9;ctricos</bold></title>
<p>Se llama <italic>conductividad el&#x00E9;ctrica</italic> de un material a la habilidad que tiene para permitir el movimiento de carga el&#x00E9;ctrica en su interior. Los materiales <italic>conductores</italic> poseen una gran cantidad de <italic>electrones libres</italic> y tales electrones se mueven f&#x00E1;cilmente en respuesta a cualquier interacci&#x00F3;n el&#x00E9;ctrica del material. A su vez, los materiales <italic>aislantes</italic> o <italic>diel&#x00E9;ctricos</italic> casi no disponen de electrones libres, por lo que las interacciones el&#x00E9;ctricas sobre el material no generan movimiento neto de carga en su interior.</p>
<p>El diferente comportamiento de conductores y diel&#x00E9;ctricos es consecuencia de la <italic>F&#x00ED;sica Cu&#x00E1;ntica</italic>. En los &#x00E1;tomos, los electrones se mueven alrededor del n&#x00FA;cleo, que est&#x00E1; cargado positivamente, situados en diferentes <italic>capas</italic> u <italic>orbitales</italic>. Los electrones de las capas m&#x00E1;s alejadas del n&#x00FA;cleo est&#x00E1;n d&#x00E9;bilmente enlazados a &#x00E9;l, y es el detalle de este tipo de enlace el que determina las propiedades conductoras del material.</p>
<p>En los <italic>metales</italic>, los electrones de las capas m&#x00E1;s externas est&#x00E1;n tan d&#x00E9;bilmente enlazados a los n&#x00FA;cleos que constituyen un mar llamado <italic>banda de conducci&#x00F3;n</italic> y se desplazan casi libremente a trav&#x00E9;s del metal, por lo que se les llama <italic>electrones libres</italic>. La existencia de muchos electrones libres en los metales explica que &#x00E9;stos sean excelentes conductores.</p>
<p>Por el contrario, los electrones de los materiales diel&#x00E9;ctricos participan activamente en el <italic>enlace at&#x00F3;mico</italic> i&#x00F3;nico o covalente, de manera que est&#x00E1;n fuertemente ligados a sus &#x00E1;tomos o mol&#x00E9;culas. Se requiere mucha energ&#x00ED;a <target target-type="page" id="pges_135"/>para liberar electrones que puedan moverse por el interior del material, de modo que su conductividad es muy baja.</p>
<p>En realidad, no existen materiales totalmente conductores ni totalmente aislantes, sino una gama casi completa de comportamientos intermedios. De cualquier modo, la conductividad de un metal puede ser mil millones de veces mayor que la de un aislante como el vidrio. Por ello, asumiremos casi siempre que un buen aislante tiene conductividad nula.</p>
<p>Supongamos que, mediante fricci&#x00F3;n o contacto, hemos depositado cierta carga en un cuerpo inicialmente neutro. Si el material en que hemos depositado carga es un aislante, la carga normalmente se queda ligada al punto de contacto. Es posible entonces tener una distribuci&#x00F3;n de carga no uniforme, es decir, que var&#x00ED;a de un punto a otro. En cambio, si el material es un buen conductor, el exceso de carga depositado en &#x00E9;l tiende a dispersarse para minimizar la repulsi&#x00F3;n electrost&#x00E1;tica. Cuando las cargas dejan de moverse, se dice que se ha alcanzado el <italic>equilibrio electrost&#x00E1;tico</italic> y el exceso de carga se habr&#x00E1; situado en la superficie del conductor.</p>
</sec>
</sec>
<sec id="c6-s2">
<label>6.2.</label>
<title><bold>Campo el&#x00E9;ctrico</bold></title>
<p>Consideremos cierta carga <italic>Q</italic>, que puede ser una carga puntual, un conjunto de cargas puntuales o un cuerpo cargado. Se llama <italic>campo el&#x00E9;ctrico</italic> creado por <italic>Q</italic> a un campo vectorial <bold>E</bold> que expresa, en cada punto, la perturbaci&#x00F3;n de las propiedades del espacio debida a la existencia de la carga <italic>Q</italic> (que, por ello, se llama <italic>fuente del campo el&#x00E9;ctrico</italic>). Para encontrar el valor de <bold>E</bold> en un punto cualquiera del espacio, se coloca en ese punto una carga puntual <italic>q</italic> de peque&#x00F1;o valor (para que no modifique la localizaci&#x00F3;n y/o distribuci&#x00F3;n de <italic>Q</italic>), llamada <italic>carga de prueba</italic>. La carga de prueba experimentar&#x00E1; entonces una fuerza el&#x00E9;ctrica <bold>F</bold><italic>e</italic> que expresa la interacci&#x00F3;n con la carga fuente <italic>Q</italic>. El campo el&#x00E9;ctrico creado por <italic>Q</italic> en el punto donde se ha situado la carga de prueba <italic>q</italic> se define como</p>
<disp-formula id="Eq_c6-1"><mml:math id="M482" display='block'><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">F</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mi>q</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>La unidad SI de campo el&#x00E9;ctrico es 1 N/C. Se usa tambi&#x00E9;n otra unidad equivalente, que es 1 V/m. El <italic>voltio</italic> (V) se define, por tanto, de manera que 1V= 1(N&#x00B7;m)/C.</p>
<sec id="c6-s2-s1">
<title><bold>Campo el&#x00E9;ctrico de un condensador plano</bold></title>
<p>Un caso particularmente sencillo, pero importante, de campo el&#x00E9;ctrico es el creado por un condensador plano. Un <italic>condensador plano</italic> est&#x00E1; formado por dos placas met&#x00E1;licas planas y paralelas, como vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c6-fig1">figura 6.1</xref>. Una de <target target-type="page" id="pges_136"/>ellas tiene una carga positiva +<italic>Q</italic> distribuida uniformemente en su superficie, de &#x00E1;rea <italic>A</italic>. La otra tiene distribuida uniformemente en su superficie, tambi&#x00E9;n de &#x00E1;rea <italic>A</italic>, una carga de igual magnitud pero negativa &#x2212;<italic>Q</italic>. La distancia entre ambas superficies es <italic>d</italic>.</p>
<p>Si la placa o <italic>armadura positiva</italic> del condensador plano tiene una superficie de &#x00E1;rea <italic>A</italic> y en ella hay una carga <italic>Q</italic> distribuida uniformemente, su <italic>densidad superficial de carga</italic> es</p>
<disp-formula id="Eq_c6-2"><mml:math id="M483" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>pos</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>Del mismo modo, la densidad superficial de carga de la <italic>armadura negativa</italic> del condensador es</p>
<disp-formula id="Eq_c6-3"><mml:math id="M484" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>neg</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>A</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<fig id="c6-fig1">
<label>Figura 6.1:</label>
<caption><title>Condensador plano de &#x00E1;rea <italic>A</italic> y distancia entre placas <italic>d</italic>. La placa izquierda tiene carga <italic>Q</italic> y la derecha &#x2212;<italic>Q</italic>.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig1.jpg"/>
</fig>
<p>De este modo, <italic>&#x03C3;</italic><sub>neg</sub> = &#x2212;<italic>&#x03C3;</italic><sub>pos</sub>.</p>
<p>El campo el&#x00E9;ctrico creado por el condensador <italic>en la regi&#x00F3;n situada entre sus placas o armaduras</italic> se puede aproximar por</p>
<disp-formula id="Eq_c6-4"><label>(6.1)</label><mml:math id="M485" display='block'><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>pos</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">u</mml:mi><mml:mo>&#xB1;</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">u</mml:mi><mml:mo>&#xB1;</mml:mo></mml:msub></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_137"/>En esta expresi&#x00F3;n,</p>
<disp-formula id="Eq_c6-5"><mml:math id="M486" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:msup><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>/</mml:mo><mml:mstyle><mml:mo stretchy="true">(</mml:mo><mml:mrow><mml:msup><mml:mi mathvariant="normal">m</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">N</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="true">)</mml:mo></mml:mstyle></mml:math></disp-formula>
<p>es la <italic>permitividad del vac&#x00ED;o</italic> (hemos supuesto que la regi&#x00F3;n entre las placas contiene vac&#x00ED;o o aire; si estuviera rellena de otro material, habr&#x00ED;a que poner su permitividad en la f&#x00F3;rmula del campo el&#x00E9;ctrico). A su vez, el vector unitario <bold>u</bold>&#x00B1; apunta <italic>desde la armadura positiva del condensador hasta su armadura negativa perpendicularmente a ambas superficies</italic>. Por tanto, el campo el&#x00E9;ctrico creado por un condensador plano entre sus placas es <italic>uniforme</italic> (no depende de la posici&#x00F3;n siempre que estemos entre las placas del condensador) y va desde la placa positiva a la negativa. Es esta sencillez lo que hace que el condensador plano sea tan usado en m&#x00FA;ltiples aplicaciones en las que se requiere un campo uniforme y apreciable en una regi&#x00F3;n limitada del espacio (entre las placas) pero que sea mucho menor, o pr&#x00E1;cticamente inexistente, fuera de esa regi&#x00F3;n.</p>
<boxed-text id="c6-s2-box1">
<p><bold>Ejemplo 6.2.1</bold> <italic>Calculemos el campo el&#x00E9;ctrico entre las placas de un condensador plano sabiendo que las placas son cuadradas de</italic> 1 <italic>cm de lado y que la carga de la placa positiva vale</italic> 10<sup>&#x2212;15</sup> <italic>C.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Supongamos que las placas son paralelas al plano Y Z y que la placa positiva tiene una coordenada x menor que la negativa. As&#x00ED;, el vector unitario</italic> <bold><italic>u</italic></bold><sub>&#x00B1;</sub> <italic>coincide con</italic> <bold><italic>i</italic></bold><italic>. Adem&#x00E1;s, como A</italic> = 1 <italic>cm</italic><sup>2</sup> <italic>y Q</italic> = 10<sup>&#x2212;15</sup> <italic>C, el campo el&#x00E9;ctrico resulta</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-6"><mml:math id="M487" display='block'><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold-italic">u</mml:mi><mml:mo>&#xB1;</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,13</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c6-s3">
<label>6.3.</label>
<title><bold>Potencial el&#x00E9;ctrico</bold></title>
<p>Como hemos visto al definir el campo el&#x00E9;ctrico, si una carga puntual <italic>q</italic> est&#x00E1; sometida a un campo el&#x00E9;ctrico <bold>E</bold> (que puede estar creado por otras cargas distintas de <italic>q</italic>, por un condensador plano o por otro cuerpo cargado), la <italic>fuerza el&#x00E9;ctrica</italic> <bold>F</bold><sub><italic>e</italic></sub> experimentada por <italic>q</italic> tiene la forma</p>
<disp-formula id="Eq_c6-7"><mml:math id="M488" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">F</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>q</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Si <italic>q</italic> tuviera masa <italic>m</italic> y la fuerza el&#x00E9;ctrica fuese la &#x00FA;nica que actuara sobre ella, por la segunda ley de Newton la aceleraci&#x00F3;n de <italic>q</italic> estar&#x00ED;a dada por</p>
<disp-formula id="Eq_c6-8"><mml:math id="M489" display='block'><mml:mi mathvariant="bold">a</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>q</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:mfrac><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_138"/>Esto implica que una carga positiva, sometida &#x00FA;nicamente a una fuerza el&#x00E9;ctrica, se acelera en el sentido del campo el&#x00E9;ctrico aplicado y una carga negativa se acelera en sentido opuesto al campo el&#x00E9;ctrico aplicado.</p>
<p>Adem&#x00E1;s de poderse estudiar la din&#x00E1;mica de una carga sometida a un campo el&#x00E9;ctrico a trav&#x00E9;s de la segunda ley de Newton, pueden usarse tambi&#x00E9;n m&#x00E9;todos basados en las nociones de trabajo y energ&#x00ED;a. La fuerza el&#x00E9;ctrica producida por un <italic>campo electrost&#x00E1;tico</italic> (es decir, cualquier campo el&#x00E9;ctrico creado por cargas en reposo) es una <italic>fuerza conservativa</italic>. Es importante notar que esto no ser&#x00ED;a cierto en general si el campo el&#x00E9;ctrico no fuera conservativo (como el que aparece en el interior de una fuente de fuerza electromotriz, que veremos m&#x00E1;s adelante), pero nos centraremos en el caso conservativo para simplificar las cosas.</p>
<p>Toda fuerza conservativa lleva asociada una <italic>energ&#x00ED;a potencial</italic>. La energ&#x00ED;a potencial asociada a la fuerza electrost&#x00E1;tica se llama <italic>energ&#x00ED;a potencial electrost&#x00E1;tica</italic>, y la escribiremos como <italic>U<sub>e</sub></italic>. La energ&#x00ED;a potencial electrost&#x00E1;tica de una carga puntual <italic>q</italic> sometida a un campo electrost&#x00E1;tico <bold>E</bold> se puede escribir como</p>
<disp-formula id="Eq_c6-9"><mml:math id="M490" display='block'><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>q</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mtext>.&#xA0;</mml:mtext></mml:math></disp-formula>
<p>En esta relaci&#x00F3;n, <italic>V</italic> se llama <italic>potencial el&#x00E9;ctrico</italic> y es una funci&#x00F3;n escalar que depende s&#x00F3;lo de la forma del campo conservativo <bold>E</bold> al que est&#x00E1; sometida <italic>q</italic>. La unidad de potencial el&#x00E9;ctrico en el SI es 1 V = 1 J/C.</p>
<p>Si la carga puntual <italic>q</italic> se mueve entre un punto inicial <italic>A</italic> y un punto final <italic>B</italic> bajo la acci&#x00F3;n de la fuerza electrost&#x00E1;tica <bold>F</bold><sub><italic>e</italic></sub> = <italic>q</italic> <bold>E</bold>, el <italic>trabajo</italic> que realiza esta fuerza en ese movimiento, por la definici&#x00F3;n de energ&#x00ED;a potencial, es</p>
<disp-formula id="Eq_c6-10"><mml:math id="M491" display='block'><mml:mtable columnspacing="1em" columnalign="left center left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>W</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>&#x200A;</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">F</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#xA0;final&#xA0;</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#xA0;inicial&#xA0;</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>q</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>q</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>V<sub>A</sub></italic> y <italic>V<sub>B</sub></italic> son los valores del potencial el&#x00E9;ctrico en <italic>A</italic> y <italic>B</italic>, respectivamente. La cantidad</p>
<disp-formula id="Eq_c6-11"><mml:math id="M492" display='block'><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#xA0;final&#xA0;</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mtext>&#xA0;inicial&#xA0;</mml:mtext><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:math></disp-formula>
<p>se llama <italic>diferencia de potencial</italic> y su unidad en el SI es tambi&#x00E9;n 1 V.</p>
<p>Si una carga puntual <italic>q</italic> se mueve entre los puntos <italic>A</italic> y <italic>B</italic> sometida &#x00FA;nicamente a la fuerza electrost&#x00E1;tica, por la <italic>conservaci&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a mec&#x00E1;nica</italic> se tendr&#x00E1;</p>
<disp-formula id="Eq_c6-12"><target target-type="page" id="pges_139"/><mml:math id="M493" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>q</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>m</mml:mi><mml:msubsup><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>q</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>v<sub>A</sub></italic> y <italic>v<sub>B</sub></italic> son las velocidades de la carga <italic>q</italic> en <italic>A</italic> y <italic>B</italic>, respectivamente. Esta expresi&#x00F3;n nos permite, por ejemplo, conocer el valor de la diferencia de potencial necesaria para acelerar o frenar part&#x00ED;culas cargadas.</p>
<sec id="c6-s3-s1">
<title><bold>Relaci&#x00F3;n entre campo el&#x00E9;ctrico y potencial el&#x00E9;ctrico</bold></title>
<p>Hemos comentado que el potencial el&#x00E9;ctrico <italic>V</italic> es una funci&#x00F3;n escalar que est&#x00E1; dada por el campo el&#x00E9;ctrico conservativo <bold>E</bold> creado por la misma distribuci&#x00F3;n de carga que <italic>V</italic>. La f&#x00F3;rmula matem&#x00E1;tica de esta relaci&#x00F3;n es</p>
<disp-formula id="Eq_c6-13"><mml:math id="M494" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Dentro de la integral indefinida, se tiene el <italic>producto escalar</italic> de los vectores campo el&#x00E9;ctrico <bold>E</bold> y <italic>desplazamiento infinitesimal d</italic><bold>r</bold> = <italic>dx</italic> <bold>i</bold> + <italic>dy</italic> <bold>j</bold> + <italic>dz</italic> <bold>k</bold>. En esta expresi&#x00F3;n queda una constante de integraci&#x00F3;n por determinar. Esta constante se puede fijar asignando un <italic>origen de potencial</italic>.</p>
<p>De la misma manera, la diferencia de potencial entre dos puntos se relaciona con el campo el&#x00E9;ctrico mediante la integral definida</p>
<disp-formula id="Eq_c6-14"><mml:math id="M495" display='block'><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>A</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>&#x200A;</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<boxed-text id="c6-s3-box1">
<p><bold>Ejemplo 6.3.1</bold> <italic>Sabiendo que el campo el&#x00E9;ctrico en una regi&#x00F3;n del espacio es</italic> <bold><italic>E</italic></bold> = 3 <italic>kV/m</italic> <bold><italic>i</italic></bold> + 5 <italic>kV/m</italic> <bold><italic>j</italic></bold><italic>, calculemos la diferencia de potencial entre el punto A</italic>(1 <italic>cm,</italic> &#x02212;2 <italic>cm,</italic> 3 <italic>cm</italic>) <italic>y el origen de coordenadas O.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>La diferencia de potencial la obtenemos mediante la siguiente expresi&#x000F3;n</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-15"><mml:math id="M496" display='block'><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>O</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>O</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>&#x200A;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Calculemos primero el producto escalar del integrando:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-16"><mml:math id="M497" display='block'><mml:mi mathvariant="bold-italic">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold-italic">r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="bold-italic">j</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="bold-italic">i</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="bold-italic">j</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>z</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="bold-italic">k</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>donde debemos recordar que la unidad de</italic> <bold><italic>E</italic></bold> <italic>es kV/m. As&#x00ED;,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-17"><mml:math id="M498" display='block'><mml:mtable columnspacing="1em" columnalign="right center left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>1</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>&#x200A;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>&#x200A;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>[</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mi>x</mml:mi><mml:msubsup><mml:mo>]</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>1</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>[</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mi>y</mml:mi><mml:msubsup><mml:mo>]</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mn>7</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>k</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>70</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c6-s3-s2">
<title><target target-type="page" id="pges_140"/><bold>Diferencia de potencial entre las placas de un condensador plano</bold></title>
<p>Para calcular la diferencia de potencial en el condensador plano, elegimos el sistema de referencia de manera que la placa positiva est&#x00E9; en <italic>x</italic> = 0 y la negativa est&#x00E9; en <italic>x</italic> = <italic>d</italic>. El campo el&#x00E9;ctrico en este sistema de referencia, como vimos en un apartado anterior, se puede escribir</p>
<disp-formula id="Eq_c6-18"><mml:math id="M499" display='block'><mml:mi mathvariant="normal">E</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">u</mml:mi><mml:mo>&#xB1;</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi mathvariant="normal">i</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Aqu&#x00ED;, <italic>Q</italic> es la carga de la armadura positiva del condensador (la negativa tiene carga &#x2212;<italic>Q</italic>) y <italic>A</italic> es el &#x00E1;rea de la superficie de ambas armaduras.</p>
<p>La diferencia de potencial entre la placa positiva (en <italic>x</italic> = 0) y la placa negativa (en <italic>x</italic> = <italic>d</italic>) de este condensador plano estar&#x00E1; entonces dada por</p>
<disp-formula id="Eq_c6-19"><mml:math id="M500" display='block'><mml:mi>&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>&#x200A;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>&#x200A;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">i</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>El producto escalar dentro de la integral es</p>
<disp-formula id="Eq_c6-20"><mml:math id="M501" display='block'><mml:mi mathvariant="bold">i</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">i</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">dx</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">i</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">dy</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">j</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">dz</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">k</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">dx</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Poniendo esto en la expresi&#x00F3;n de la diferencia de potencial, se obtiene</p>
<disp-formula id="Eq_c6-21"><mml:math id="M502" display='block'><mml:mi>&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>&#x200A;</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">dx</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi mathvariant="italic">Qd</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>El resultado final tambi&#x00E9;n se puede escribir como</p>
<disp-formula id="Eq_c6-22"><mml:math id="M503" display='block'><mml:mi>&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>E</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Una aplicaci&#x00F3;n de los condensadores es el <italic>desfibrilador</italic>, cuyas placas se cargan con diferencias de potencial elevadas. Al ponerlas sobre el cuerpo de una persona, el condensador que forman ambas placas se descarga a trav&#x00E9;s del interior del paciente en un cort&#x00ED;simo intervalo de tiempo, generando intensas se&#x00F1;ales el&#x00E9;ctricas para reactivar el latido cardiaco.</p>
</sec>
<sec id="c6-s3-s3">
<title><bold>Conductores en equilibrio electrost&#x00E1;tico</bold></title>
<p>Un material conductor contiene un gran n&#x00FA;mero de electrones libres que se mueven obedeciendo campos el&#x00E9;ctricos externos o internos. Decimos que el conductor se encuentra en <italic>equilibrio electrost&#x00E1;tico</italic> si no hay desplazamiento de cargas en su interior. En situaci&#x00F3;n de equilibrio electrost&#x00E1;tico, cualquier material conductor satisface las siguientes propiedades:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p><target target-type="page" id="pges_141"/>Si un conductor tiene un exceso de carga en su interior, esta carga se mueve r&#x00E1;pidamente intentando reducir la fuerza el&#x00E9;ctrica. Cuando se alcanza el equilibrio electrost&#x00E1;tico, todo el exceso de carga se situ&#x00E1; en la superficie del conductor (en general, se distribuye inhomog&#x00E9;neamente en ella como veremos desp&#x00FA;es) y el interior queda completamente neutro, como se ve en la <xref ref-type="fig" rid="c6-fig2">figura 6.2</xref>.
<fig id="c6-fig2">
<label>Figura 6.2:</label>
<caption><title>Distribuci&#x00F3;n de carga en un conductor. Las cargas depositada inicialmente en el interior del conductor (izquierda) se mueven hacia la superficie (derecha).</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig2.jpg"/>
</fig></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>El campo el&#x00E9;ctrico en el interior de un conductor en equilibrio es nulo. El campo el&#x00E9;ctrico <bold>E</bold><italic><sub>s</sub></italic> en la superficie de un conductor en equilibrio es perpendicular a ella y tiene un valor
<disp-formula id="Eq_c6-23"><mml:math id="M504" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
siendo <bold>n</bold> el vector unitario normal a la superficie del conductor (que apunta hacia fuera de &#x00E9;ste) en cada punto y <italic>&#x03C3;</italic> la densidad superficial de carga en ese mismo punto (en realidad, en una superficie infinitesimal alrededor del punto). Dado que la distribuci&#x00F3;n de carga no es, en general, homog&#x00E9;nea, el campo en la superficie de un conductor tiene valores diferentes en cada punto, pero en todos obedece la expresi&#x00F3;n anterior.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Si se situ&#x00E1; un conductor en el seno de un campo el&#x00E9;ctrico externo, como en la siguiente figura, las cargas inducidas por el campo externo en la superficie del conductor crean un campo que anula el externo en el interior del material. Esta propiedad se llama <italic>efecto de apantallamiento</italic> y el conductor que lo crea se dice que actu&#x00E1; como una <italic>jaula de Faraday</italic>.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Dado que en el interior de un material conductor en equilibrio el campo el&#x00E9;ctrico es nulo, resulta que el potencial electrost&#x00E1;tico es el mismo en todos los puntos del interior y tiene un &#x00FA;nico valor llamado <italic>potencial del conductor V<sub>c</sub></italic>.</p></list-item>
</list>
<p>Se ha mencionado que el exceso de carga se situ&#x00E1; de manera inhomog&#x00E9;nea en la superficie de un material conductor en equilibrio electrost&#x00E1;tico. En realidad, tanto la densidad de carga como el campo el&#x00E9;ctrico en equilibrio son mayores en las zonas en que las que el radio de curvatura de la superficie del <target target-type="page" id="pges_142"/>conductor es menor. Si el conductor tiene una punta, la densidad de carga y el campo el&#x00E9;ctrico pueden ser muy grandes en ella, incluso aunque el potencial no lo sea. Si el campo el&#x00E9;ctrico en una punta de un conductor supera un valor cr&#x00ED;tico, llamado <italic>resistencia diel&#x00E9;ctrica</italic> del medio a su alrededor (para el aire, este valor es del orden de <italic>E<sub>max</sub></italic> = 3 &#x00B7; 10<sup>6</sup> V/m), se produce la ionizaci&#x00F3;n del medio diel&#x00E9;ctrico, liber&#x00E1;ndose electrones en una fracci&#x00F3;n de los &#x00E1;tomos o mol&#x00E9;culas del medio. Este efecto se llama <italic>ruptura diel&#x00E9;ctrica</italic> y aparece, por ejemplo, en los rayos de una tormenta.</p>
<fig id="c6-fig3">
<label>Figura 6.3:</label>
<caption><title>Distribuci&#x00F3;n de carga en un conductor en el seno de un campo el&#x00E9;ctrico.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig3.jpg"/>
</fig>
</sec>
</sec>
<sec id="c6-s4">
<label>6.4.</label>
<title><bold>Capacidad y condensadores</bold></title>
<p>Si depositamos una carga <italic>Q</italic> en un conductor aislado, se distribuye en la superficie del conductor y todos los puntos del conductor adquieren un potencial <italic>V<sub>c</sub></italic> respecto al nivel cero (aquel en que no hay carga). Se define la <italic>capacidad</italic> el&#x00E9;ctrica del conductor como el cociente entre la carga de su superficie y el potencial respecto al nivel cero, esto es,</p>
<disp-formula id="Eq_c6-24"><mml:math id="M505" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>c</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>La unidad SI de capacidad es el <italic>faradio</italic> (F), tal que 1 F = 1 C/V. La capacidad de un conductor mide la cantidad de carga que puede almacenar.</p>
<p>Un <italic>condensador</italic> es un dispositivo que permite almacenar carga. Est&#x00E1; formado por dos conductores con la misma geometr&#x00ED;a situados muy cerca uno del otro pero sin tocarse, llamados placas o armaduras. En la <xref ref-type="fig" rid="c6-fig4">figura 6.4</xref> se puede ver un esquema de (a) un condensador plano, (b) un condensador cil&#x00ED;ndrico y (c) un condensador esf&#x00E9;rico.</p>
<fig id="c6-fig4">
<label>Figura 6.4:</label>
<caption><title><target target-type="page" id="pges_143"/>Esquema de (a) un condensador plano, (b) un condensador cil&#x00ED;ndrico y (c) un condensador esf&#x00E9;rico.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig4.jpg"/>
</fig>
<p>Uno de los conductores del condensador se carga con una carga <italic>Q</italic> y el otro con una carga &#x2212;<italic>Q</italic>. En el equilibrio electrost&#x00E1;tico, la armadura de carga positiva adquiere un potencial <italic>V</italic><sub>+</sub>, que excede al potencial <italic>V</italic><sub>&#x02212;</sub> de la armadura de carga negativa en una cantidad &#x0394;<italic>V</italic> = <italic>V</italic><sub>+</sub> &#x2212; <italic>V</italic><sub>&#x02212;</sub>. Se define la <italic>capacidad</italic> de un condensador como el cociente entre la carga <italic>Q</italic> situada en la armadura positiva y la diferencia de potencial &#x0394;<italic>V</italic> entre la armadura positiva y la negativa,</p>
<disp-formula id="Eq_c6-25"><mml:math id="M506" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>La cantidad <italic>C</italic> depende de los detalles de fabricaci&#x00F3;n del condensador, y mide su posibilidad de almacenamiento de carga.</p>
<sec id="c6-s4-s1">
<title><bold>Capacidad de un condensador plano sin diel&#x00E9;ctrico entre sus placas</bold></title>
<p>Para calcular la capacidad de un condensador, se obtiene el campo el&#x00E9;ctrico que crea la distribuci&#x00F3;n de carga en el equilibrio para puntos situados en la regi&#x00F3;n entre las armaduras. A partir del campo, se determina la diferencia de potencial &#x0394;<italic>V</italic> entre la armadura positiva y la negativa. Finalmente, se calcula la capacidad <italic>C</italic> del condensador mediante el cociente <italic>C</italic> = <italic>Q</italic>/&#x0394;<italic>V</italic>.</p>
<p>Para un condensador plano, como hemos visto en apartados anteriores de este tema, el campo el&#x00E9;ctrico es <italic>E</italic> = <italic>&#x03C3;</italic>/<italic>&#x03B5;</italic><sub>0</sub> = <italic>Q</italic>/(<italic>&#x03B5;</italic><sub>0</sub><italic>A</italic>), siendo <italic>A</italic> el &#x00E1;rea de las armaduras, y la diferencia de potencial entre las armaduras es &#x0394;<italic>V</italic> = <italic>Ed</italic> = <italic>Qd</italic>/(<italic>&#x03B5;</italic><sub>0</sub><italic>S</italic>), siendo <italic>d</italic> la distancia entre las placas. Por tanto, la capacidad de un condensador plano es</p>
<disp-formula id="Eq_c6-26"><mml:math id="M507" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>es decir, depende de factores geom&#x00E9;tricos (<italic>A</italic> y <italic>d</italic>) y del material que se coloca entre las placas (en el caso estudiado, el vac&#x00ED;o, por lo cual aparece en la f&#x00F3;rmula la permitividad del vac&#x00ED;o <italic>&#x03B5;</italic><sub>0</sub>).</p>
<boxed-text id="c6-s4-box1">
<p><target target-type="page" id="pges_144"/><bold>Ejemplo 6.4.1</bold> <italic>Consideremos de nuevo el <xref ref-type="boxed-text" rid="c6-s2-box1">ejemplo 6.2.1</xref> y calculemos la capacidad del condensador con la informaci&#x00F3;n adicional de que las placas est&#x00E1;n separadas d</italic> = 1 <italic>mm.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Podemos calcular la capacidad de dos maneras. Por una parte, usando el valor de Q y la expresi&#x00F3;n del campo el&#x00E9;ctrico obtenida en el <xref ref-type="boxed-text" rid="c6-s2-box1">ejemplo 6.2.1</xref> tenemos</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-27"><mml:math id="M508" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>1,13</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Por otra parte, tambi&#x00E9;n podemos calcular la capacidad con la siguiente f&#x00F3;rmula</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-28"><mml:math id="M509" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c6-s4-s2">
<title><bold>Capacidad de un condensador plano con diel&#x00E9;ctrico entre sus placas</bold></title>
<p>Adem&#x00E1;s del vac&#x00ED;o o del aire, se pueden insertar otros materiales entre las placas de un condensador, modificando as&#x00ED; su capacidad. Cuando se introduce en un condensador un material diel&#x00E9;ctrico, como muestra la <xref ref-type="fig" rid="c6-fig5">figura 6.5</xref>, el campo el&#x00E9;ctrico <italic>E</italic> se reduce respecto al del vac&#x00ED;o <italic>E</italic><sub>0</sub> seg&#x00FA;n la expresi&#x00F3;n <italic>E</italic> = <italic>E</italic><sub>0</sub>/<italic>&#x03B5;<sub>r</sub></italic>, siendo <italic>&#x03B5;<sub>r</sub></italic> una cantidad adimensional, siempre igual o mayor que 1, llamada <italic>permitividad relativa</italic> del material que se ha introducido entre las placas del condensador. A partir de ella, se define la constante</p>
<disp-formula id="Eq_c6-29"><mml:math id="M510" display='block'><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>que se llama <italic>permitividad</italic> (absoluta) del material y tiene las mismas unidades que <italic>&#x03B5;</italic><sub>0</sub>.</p>
<fig id="c6-fig5">
<label>Figura 6.5:</label>
<caption><title>Esquema de un condensador con un diel&#x00E9;ctrico entre sus placas.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig5.jpg"/>
</fig>
<p><target target-type="page" id="pges_145"/>Debido a que el campo el&#x00E9;ctrico entre las placas de un condensador se reduce al colocar un diel&#x00E9;ctrico, la diferencia de potencial &#x0394;<italic>V</italic> se reduce con el mismo factor. Esto implica que la capacidad del condensador <italic>C</italic> cuando se introduce un diel&#x00E9;ctrico aumenta con respecto a la capacidad del mismo condensador cuando entre las placas hay vac&#x00ED;o <italic>C</italic><sub>0</sub> seg&#x00FA;n</p>
<disp-formula id="Eq_c6-30"><mml:math id="M511" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>La capacidad de un condensador plano con un diel&#x00E9;ctrico ocupando todo el espacio entre sus placas es</p>
<disp-formula id="Eq_c6-31"><label>(6.2)</label><mml:math id="M512" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>&#x03B5;</italic> es la permitividad del material. El hecho de que la capacidad aumente al insertar un diel&#x00E9;ctrico es la raz&#x00F3;n por la cual se suelen fabricar los condensadores con diferentes materiales diel&#x00E9;ctricos entre sus armaduras.</p>
<boxed-text id="c6-s4-box2">
<p><bold>Ejemplo 6.4.2</bold> <italic>Continuando con el <xref ref-type="boxed-text" rid="c6-s4-box1">ejemplo 6.4.1</xref>, obtengamos la nueva capacidad del condensador si entre las placas introducimos un diel&#x00E9;ctrico de permitividad relativa &#x03B5;<sub>r</sub></italic> = 2.</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Como la capacidad C</italic><sub>0</sub> <italic>obtenida en el <xref ref-type="boxed-text" rid="c6-s4-box1">ejemplo 6.4.1</xref> es conocida, podemos calcular la nueva capacidad como</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-32"><mml:math id="M513" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1,77</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>De forma alternativa, podemos calcular C directamente</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-33"><mml:math id="M514" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1,77</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c6-s4-s3">
<title><bold>Asociaciones de condensadores</bold></title>
<p>A veces es conveniente asociar varios condensadores, cuyo conjunto se comporta como un &#x00FA;nico <italic>condensador equivalente</italic> a efectos del resto del circuito o dispositivo en el que est&#x00E9;n integrados. Las principales maneras de conectar varios condensadores mediante cables conductores se pueden observar en las figuras que hay a continuaci&#x00F3;n.</p>
<p>En una <italic>asociaci&#x00F3;n en paralelo</italic>, conectamos el circuito a una diferencia de potencial &#x0394;<italic>V</italic>, de tal manera que es la misma para cada condensador, es decir, <target target-type="page" id="pges_146"/>&#x0394;<italic>V</italic><sub>1</sub> = &#x0394;<italic>V</italic><sub>2</sub> = &#x0394;<italic>V</italic>. La carga total almacenada por la asociaci&#x00F3;n es <italic>Q<sub>T</sub></italic> = <italic>Q</italic><sub>1</sub> + <italic>Q</italic><sub>2</sub>, donde <italic>Q</italic><sub>1</sub> = <italic>C</italic><sub>1</sub>&#x0394;<italic>V</italic> y <italic>Q</italic><sub>2</sub> = <italic>C</italic><sub>2</sub>&#x0394;<italic>V</italic>. As&#x00ED;, <italic>Q<sub>T</sub></italic> = (<italic>C</italic><sub>1</sub> + <italic>C</italic><sub>2</sub>)&#x0394;<italic>V</italic> = <italic>C<sub>T</sub></italic>&#x0394;<italic>V</italic>, y la capacidad equivalente de una asociaci&#x00F3;n en paralelo de dos condensadores de capacidades <italic>C</italic><sub>1</sub> y <italic>C</italic><sub>2</sub> es <italic>C<sub>T</sub></italic> = <italic>C</italic><sub>1</sub> + <italic>C</italic><sub>2</sub>.</p>
<fig id="c6-fig6">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig6.jpg"/>
</fig>
<p>En una <italic>asociaci&#x00F3;n en serie</italic>, la capacidad equivalente resulta dada por <inline-formula id="Eq_c6-34"><mml:math id="M515" display='inline'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:math></inline-formula>. En este caso, la carga en cada condensador es la misma, <italic>Q</italic> = <italic>Q</italic><sub>1</sub> = <italic>Q</italic><sub>2</sub>, siendo <inline-formula id="Eq_c6-35"><mml:math id="M516" display='inline'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#xA0;y&#xA0;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:math></inline-formula> las cargas almacenadas por cada uno de los condensadores. La diferencia de potencial entre los extremos de la asociaci&#x00F3;n de condensadores en serie es <inline-formula id="Eq_c6-36"><mml:math id="M517" display='inline'><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:math></inline-formula>.</p>
<boxed-text id="c6-s4-box3">
<p><bold>Ejemplo 6.4.3</bold> <italic>Tomemos dos condensadores de la misma capacidad C y obtengamos la capacidad equivalente cuando los asociamos en paralelo y en serie.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Si la asociaci&#x00F3;n es en paralelo, entonces</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-37"><mml:math id="M518" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>la capacidad resultante se duplica. Mientras que si la asociaci&#x00F3;n es en serie</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-38"><mml:math id="M519" display='block'><mml:msubsup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>la capacidad total se reduce a la mitad.</italic></p>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c6-s4-s4">
<title><bold>Energ&#x00ED;a el&#x00E9;ctrica almacenada por un condensador</bold></title>
<p>Un condensador almacena carga cuando se establece una diferencia de potencial entre sus placas. La diferencia de potencial entre estas placas la establece <target target-type="page" id="pges_147"/>alg&#x00FA;n dispositivo que act&#x00FA;e como fuente de trabajo, como una bater&#x00ED;a. La bater&#x00ED;a hace trabajo para depositar carga en una armadura del condensador, extray&#x00E9;ndola de la otra armadura.</p>
<p>Cuando una bater&#x00ED;a est&#x00E1; cargando un condensador, ha de ser capaz de ir llevando carga positiva desde la placa negativa hasta la placa positiva venciendo la repulsi&#x00F3;n electrost&#x00E1;tica. El trabajo que realiza la bater&#x00ED;a <italic>Wbat</italic> es igual y de signo opuesto al trabajo (negativo) realizado por la fuerza electrost&#x00E1;tica en ese proceso. Este trabajo se almacena como energ&#x00ED;a potencial electrost&#x00E1;tica <italic>U<sub>e</sub></italic> = <italic>W<sub>bat</sub></italic> de las cargas sobre las armaduras del condensador. Resulta</p>
<disp-formula id="Eq_c6-39"><label>(6.3)</label><mml:math id="M520" display='block'><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>Q</italic> es la carga de la placa positiva del condensador y &#x0394;<italic>V</italic> es la diferencia de potencial entre las placas.</p>
<p>Hay otra manera de interpretar el resultado anterior. En el proceso de carga, se crea un campo el&#x00E9;ctrico entre las placas del condensador, de manera que el trabajo realizado para cargar el condensador es tambi&#x00E9;n el trabajo necesario para crear este campo el&#x00E9;ctrico. La energ&#x00ED;a almacenada en el condensador se puede considerar <italic>energ&#x00ED;a del campo el&#x00E9;ctrico</italic> que ha sido creado gracias al trabajo de la bater&#x00ED;a conectada al condensador para cargarlo.</p>
<boxed-text id="c6-s4-box4">
<p><bold>Ejemplo 6.4.4</bold> <italic>Continuando con el <xref ref-type="boxed-text" rid="c6-s4-box3">ejemplo 6.4.3</xref>, calculemos la energ&#x00ED;a almacenada en la asociaci&#x00F3;n de condensadores, suponiendo que inicialmente los dos condensadores tienen las mismas carga Q</italic><sub>0</sub> <italic>y diferencia de potencia</italic> &#x0394;<italic>V</italic><sub>0</sub>.</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Hagamos el c&#x00E1;lculo de dos maneras distintas, en primer lugar usando las propiedades de una asociaci&#x00F3;n de condensadores y luego usando la conservaci&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a. Cuando asociamos dos condensadores en paralelo, la nueva carga Q es la suma de la de los condensadores por separado, como ya vimos. As&#x00ED;, en este caso, Q</italic> = 2<italic>Q</italic><sub>0</sub> <italic>. Por otra parte, como vimos en el <xref ref-type="boxed-text" rid="c6-s4-box3">ejemplo 6.4.3</xref>, la capacidad total es C<sub>T</sub></italic> = 2<italic>C</italic><sub>0</sub><italic>, donde C</italic><sub>0</sub> <italic>es la capacidad de los condensadores por separado. Por ello, la energ&#x00ED;a de la asociaci&#x00F3;n en paralelo es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-40"><mml:math id="M521" display='block'><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:msub></mml:math></disp-formula>
<p><italic>donde U</italic><sub><italic>e</italic>0</sub> <italic>es la energ&#x00ED;a de cada condensador antes de asociarse. <target target-type="page" id="pges_148"/>An&#x00E1;logamente, en la asociaci&#x00F3;n en serie es</italic> <inline-formula id="Eq_c6-41"><mml:math id="M522" display='inline'><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:math></inline-formula>, <italic>por lo que la energ&#x000ED;a es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-42"><mml:math id="M523" display='block'><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Al id&#x00E9;nticos resultados llegamos si tenemos en cuenta que la energ&#x00ED;a se conserva. Antes de la asociaci&#x00F3;n, cada condensador ten&#x00ED;a una energ&#x00ED;a U</italic><sub><italic>e</italic>0</sub> <italic>, por lo que el conjunto ten&#x00ED;a una energ&#x00ED;a</italic> 2<italic>U</italic><sub><italic>e</italic>0</sub>. <italic>Al asociarlos, no perdemos energ&#x00ED;a, as&#x00ED; que la energ&#x00ED;a de la asociaci&#x00F3;n sigue siendo</italic> 2<italic>U<sub>e</sub></italic><sub>0</sub>.</p>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c6-s5">
<label>6.5.</label>
<title><bold>Corriente el&#x00E9;ctrica</bold></title>
<p>En este tema hemos estudiado c&#x00F3;mo se crean un campo el&#x00E9;ctrico y un potencial el&#x00E9;ctrico a partir de la existencia de carga en una regi&#x00F3;n del espacio. El movimiento colectivo o flujo de muchas peque&#x00F1;as cargas situadas en una regi&#x00F3;n en la que hay un campo el&#x00E9;ctrico es el fundamento de la corriente el&#x00E9;ctrica.</p>
<p>Llamamos <italic>corriente el&#x00E9;ctrica</italic> al flujo &#x201C;ordenado&#x201D; de carga el&#x00E9;ctrica. De todas las posibles maneras capaces de generar este flujo, nos centraremos en la <italic>corriente de conducci&#x00F3;n</italic>, que es el flujo ordenado de carga el&#x00E9;ctrica por el interior de materiales <italic>conductores</italic>.</p>
<p>Necesitamos alguna magnitud bien definida para estudiar la corriente. Consideraremos la <italic>intensidad de corriente el&#x00E9;ctrica I</italic>, que es la cantidad de carga <italic>positiva</italic> que atraviesa una <italic>secci&#x00F3;n transversal</italic> de un material conductor en la unidad de tiempo, es decir</p>
<disp-formula id="Eq_c6-43"><mml:math id="M524" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>En esta expresi&#x00F3;n, &#x0394;<italic>q</italic> es la carga positiva que atraviesa la secci&#x00F3;n transversal del material conductor en el intervalo de tiempo &#x0394;<italic>t</italic>. La unidad de intensidad de corriente el&#x00E9;ctrica en el SI es el <italic>amperio</italic> (A), de tal modo que 1 A = 1 C/s.</p>
<p>Supongamos el caso m&#x00E1;s com&#x00FA;n en el que la corriente atraviesa un <italic>cable</italic> o <italic>filamento</italic> conductor de secci&#x00F3;n de &#x00E1;rea uniforme. En la <xref ref-type="fig" rid="c6-fig7">figura 6.6</xref>, tenemos un trozo de cable de secci&#x00F3;n uniforme <italic>S</italic> y longitud <italic>L</italic>, con extremos en los puntos <italic>A</italic> y <italic>B</italic>.</p>
<fig id="c6-fig7">
<label>Figura 6.6:</label>
<caption><title><target target-type="page" id="pges_149"/>Trozo de conductor entre los puntos <italic>A</italic> y <italic>B</italic>, de secci&#x00F3;n <italic>S</italic> y longitud <italic>L</italic> por el que circula una corriente <italic>I</italic>.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig7.jpg"/>
</fig>
<p>Para que aprezca corriente en el cable, es necesario aplicar en su interior un campo el&#x00E9;ctrico <bold>E</bold> (en el ejemplo, el campo va desde <italic>A</italic> hacia <italic>B</italic> y suponemos, por simplicidad, que es un campo uniforme). Este campo crea una diferencia de potencial entre el punto inicial y el punto final del cable, dada por</p>
<disp-formula id="Eq_c6-44"><mml:math id="M525" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>E</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>En esta ecuaci&#x00F3;n, <italic>V</italic> es positivo, ya que <italic>el potencial decrece en el sentido del campo</italic>, de manera que <italic>VA &#x003E; VB</italic> porque <bold>E</bold> va desde <italic>A</italic> hasta <italic>B</italic>. Es com&#x00FA;n denominar, por ello, a la cantidad positiva <italic>V</italic> = <italic>V<sub>A</sub></italic> &#x2212; <italic>V<sub>B</sub></italic> como <italic>ca&#x00ED;da de potencial</italic>, <italic>ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n</italic> o <italic>voltaje</italic> entre los extremos del trozo de cable conductor que estamos estudiando.</p>
<p>Los electrones libres del material conductor se mueven en sentido opuesto al campo el&#x00E9;ctrico aplicado <bold>E</bold>, es decir, desde <italic>B</italic> hacia <italic>A</italic>. En su camino, atraviesan la secci&#x00F3;n del conductor <italic>S</italic> dibujada en la <xref ref-type="fig" rid="c6-fig7">figura 6.6</xref>. La cantidad de carga, en valor absoluto, que atraviesa la secci&#x00F3;n <italic>S</italic> en la unidad de tiempo constituye la intensidad de corriente el&#x00E9;ctrica <italic>I</italic> en el cable. Pero hemos dicho antes que &#x00E9;sta se refiere a la carga positiva. Es f&#x00E1;cil ver que, si los electrones libres se mueven hacia <italic>A</italic>, f&#x00ED;sicamente es como si carga positiva se moviera hacia <italic>B</italic>. Por tanto, <italic>I</italic> tiene sentido opuesto al movimiento de los electrones libres y el mismo sentido que el campo el&#x00E9;ctrico aplicado, es decir, <italic>la corriente el&#x00E9;ctrica se produce en el sentido en que decrece el potencial</italic>. Esta convenci&#x00F3;n hist&#x00F3;rica para definir el sentido de la corriente el&#x00E9;ctrica, en relaci&#x00F3;n opuesta al movimiento real de los electrones, se llama <italic>sentido convencional del flujo</italic>.</p>
<p>Un aspecto importante de la corriente el&#x00E9;ctrica es c&#x00F3;mo mantenerla en el tiempo. Para ello, no podemos llegar al equilibrio electrost&#x00E1;tico en el que las cargas est&#x00E1;n en reposo, de modo que necesitaremos dos cosas:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p><target target-type="page" id="pges_150"/>Que el camino recorrido por los electrones libres no tenga principio ni fin, es decir, hace falta un camino ininterrumpido por el que fluya la corriente. Tal camino se llama <italic>circuito el&#x00E9;ctrico</italic>.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Que el campo el&#x00E9;ctrico aplicado no se anule. Esto implica tener en el circuito una fuente de campo el&#x00E9;ctrico que lo mantenga. Tal dispositivo, del que hablaremos m&#x00E1;s adelante en este mismo tema, se llama <italic>fuente de fuerza electromotriz</italic>.</p></list-item>
</list>
</sec>
<sec id="c6-s6">
<label>6.6.</label>
<title><bold>Resistencia</bold></title>
<p>En el apartado anterior, hemos visto que la intensidad de corriente el&#x00E9;ctrica <italic>I</italic> en un cable conductor est&#x00E1; constituida por un gran n&#x00FA;mero de electrones libres que se mueven en sentido opuesto a un campo el&#x00E9;ctrico aplicado. En realidad, el movimiento de cada electr&#x00F3;n libre es una composici&#x00F3;n de dos tipos de movimiento:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>La aceleraci&#x00F3;n impuesta por el campo el&#x00E9;ctrico, dada por
<disp-formula id="Eq_c6-45"><mml:math id="M526" display='block'><mml:mi mathvariant="bold">a</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:mfrac><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">.</mml:mo></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>El <italic>movimiento t&#x00E9;rmico</italic> de los electrones incluso en ausencia de campo el&#x00E9;ctrico, debido a la energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica que poseen, relacionada con la <italic>temperatura</italic> del material. Este movimiento t&#x00E9;rmico es desordenado y muy r&#x00E1;pido, pero no conlleva un flujo colectivo de electrones en una direcci&#x00F3;n fija, por lo que no est&#x00E1; asociada, por s&#x00ED; mismo, con una corriente el&#x00E9;ctrica.</p></list-item>
</list>
<p>El movimiento t&#x00E9;rmico de los electrones libres de un material conductor contin&#x000FA;a cuando ya se ha establecido una corriente el&#x00E9;ctrica en su interior, e implica que &#x00E9;stos chocan m&#x00FA;ltiples veces con los iones positivos del material. En estos choques, los electrones pierden energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica y <italic>el material aumenta su energ&#x00ED;a interna</italic>, es decir, aumenta su temperatura.</p>
<p>A nivel macrosc&#x00F3;pico, por tanto, el flujo de corriente el&#x00E9;ctrica por el interior de un material conductor est&#x00E1; limitado por la p&#x00E9;rdida de energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica de los electrones libres y genera un calentamiento del material. Tal efecto se puede describir por medio de una cantidad que se llama <italic>resistencia el&#x00E9;ctrica</italic> del material. Si un conductor est&#x00E1; sometido a una ca&#x00ED;da de potencial <italic>V</italic> entre sus extremos y circula por &#x00E9;l, en el sentido en que cae el potencial, una intensidad de corriente <italic>I</italic>, su resistencia se define como</p>
<disp-formula id="Eq_c6-46"><mml:math id="M527" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_151"/>La unidad de resistencia en el SI es el <italic>ohmio</italic> (&#x2126;), definido de tal manera que 1&#x2126; = 1 V/A.</p>
<p>Cuando el valor de <italic>R</italic> en un material es constante e independiente de la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n <italic>V</italic> aplicada en &#x00E9;l, se dice que el material es <italic>&#x00F3;hmico</italic> y que en &#x00E9;l se cumple siempre la <italic>ley de Ohm</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-47"><label>(6.4)</label><mml:math id="M528" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mtext>(siendo&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>R</mml:mi><mml:mtext>&#xA0;una constante).</mml:mtext></mml:math></disp-formula>
<p>Materiales de este tipo son las <italic>resistencias</italic> o <italic>resistores</italic> que se usan en los circuitos el&#x00E9;ctricos para limitar la corriente.</p>
<sec id="c6-s6-s1">
<title><bold>Resistividad y conductividad</bold></title>
<p>La resistencia <italic>R</italic> de un cable conductor depende b&#x00E1;sicamente de dos cosas: el material del que est&#x00E1; hecho (y las propiedades de este material) y la forma y tama&#x00F1;o del cable. Es posible separar ambas dependencias en el caso de un cable conductor de secci&#x00F3;n uniforme <italic>S</italic> y longitud <italic>&#x02113;</italic>. En este caso, se cumple</p>
<disp-formula id="Eq_c6-48"><label>(6.5)</label><mml:math id="M529" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>La cantidad <italic>&#x03C1;e</italic> s&#x00F3;lo depende del material y se llama <italic>resistividad el&#x00E9;ctrica</italic> (con unidad en el SI &#x2126; &#x00B7; <italic>m</italic>).</p>
<p>La inversa de la resistividad se llama <italic>conductividad el&#x00E9;ctrica</italic> del material,</p>
<disp-formula id="Eq_c6-49"><mml:math id="M530" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Esta es la cantidad que determina q&#x00FA;e materiales son buenos conductores (alto valor de <italic>&#x03C3;<sub>e</sub></italic>) y cu&#x00E1;les son diel&#x00E9;ctricos (valor de <italic>&#x03C3;<sub>e</sub></italic> cercano a cero). La siguiente tabla muestra valores de resistividad de algunos materiales en condiciones normales de presi&#x00F3;n y temperatura.</p>
<table-wrap id="c6-tab1">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p>Sustancia</p></th>
<th valign="top" align="left"><p><italic>&#x03C1;e</italic> (&#x2126; &#x00B7; m)</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Plata</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>1,6 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;8</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Cobre</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>1,7 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;8</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Oro</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>2,4 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;8</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Platino</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>1,1 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;7</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Plomo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>2,2 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;7</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Nicromo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>1,5 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;6</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Carbono</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>3,5 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;5</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Vidrio</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>de 10<sup>10</sup> a 10<sup>14</sup></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>Goma</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>10<sup>13</sup></p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
<p><target target-type="page" id="pges_152"/>Los mejores conductores, como plata, cobre, oro, etc. tienen los menores valores de resistividad en la tabla (y valores muy altos de conductividad). Los cables conductores hechos con estos materiales tienen, por tanto, resistencias muy bajas a menos que sean muy largos o de secciones muy peque&#x00F1;as. Los valores de las resistencias de estos cables se suelen despreciar en muchos circuitos y, en ese caso, aparecen dibujados como l&#x00ED;neas rectas; se dicen que se comportan como <italic>cortocircuitos</italic>. En un cortocircuito, seg&#x00FA;n la ley de Ohm,</p>
<disp-formula id="Eq_c6-50"><mml:math id="M531" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Es decir, en un cortocircuito no hay resistencia ni ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n, pero la corriente <italic>I</italic> puede tener cualquier valor.</p>
<p>Otros materiales, como el nicromo y el carbono, tienen resistividades m&#x00E1;s altas (y, en consecuencia, conductividades m&#x00E1;s bajas), por lo que la resistencia de dispositivos construidos con ellos no es despreciable. Estos dispositivos de resistencias no nulas se llaman <italic>resistores</italic> o simplemente <italic>resistencias</italic>, cumplen la ley de Ohm <italic>V</italic> = <italic>I R</italic> y se dibujan en los circuitos mediante l&#x00ED;neas en zigzag.</p>
<p>Finalmente, el vidrio y la goma son buenos ejemplos de aislantes o diel&#x00E9;ctricos, con una resistividad enorme y una conductividad cercana a cero. El l&#x00ED;mite de conductividad nula y resistividad infinita se alcanza en el vac&#x00ED;o (o, con buena aproximaci&#x00F3;n, en el aire). Un espacio vac&#x00ED;o en un circuito se llama <italic>circuito abierto</italic> y, seg&#x00FA;n la ley de Ohm,</p>
<disp-formula id="Eq_c6-51"><mml:math id="M532" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x221E;</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Es decir, en un circuito abierto, la resistencia es infinita y la corriente el&#x00E9;ctrica es nula, pero la ca&#x00ED;da de potencial <italic>V</italic> puede tener cualquier valor.</p>
<boxed-text id="c6-s6-box1">
<p><bold>Ejemplo 6.6.1</bold> <italic>Calculemos la intensidad I que atraviesa un cable de Nicromo, de</italic> 1 <italic>m de longitud y secci&#x00F3;n circular de</italic> 2 <italic>mm de di&#x00E1;metro, cuando est&#x00E1; sometido a una diferencia de potencial de V</italic> = 1 <italic>V.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Calculemos primero la resistencia R del cable. Para ello, necesitamos la resistividad del Nicromo, que seg&#x00FA;n la tabla anterior es &#x03C1;<sub>e</sub></italic> = 1,5 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;6</sup> &#x2126;&#x00B7;<italic>m:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-52"><mml:math id="M533" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1,5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,477</mml:mn><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Admitiendo que se cumple la ley de Ohm, la intensidad que atraviesa esta resistencia es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-53"><mml:math id="M534" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0,477</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2,10</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c6-s6-s2">
<title><target target-type="page" id="pges_153"/><bold>Dependencia de la resistencia con la temperatura</bold></title>
<p>Dado que la resistencia de un material es la cantidad macrosc&#x00F3;pica que tiene en cuenta la p&#x00E9;rdida de energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica de los electrones libres debida a los choques que se producen en su movimiento, es l&#x00F3;gico pensar que la temperatura del material (que est&#x00E1; directamente relacionada con la energ&#x00ED;a interna del propio material, es decir, la energ&#x00ED;a del movimiento t&#x00E9;rmico de sus componentes) tenga gran influencia en su resistencia.</p>
<p>Para un amplio rango de temperaturas, la resistividad el&#x00E9;ctrica de un material depende de su temperatura mediante la ley</p>
<disp-formula id="Eq_c6-54"><label>(6.6)</label><mml:math id="M535" display='block'><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>En esta f&#x00F3;rmula, <italic>&#x03C1;<sub>e</sub></italic> es la resistividad del material a temperatura <italic>T</italic>, <italic>&#x03C1;<sub>e</sub></italic><sub>0</sub> es la resistividad del mismo material a temperatura <italic>T</italic><sub>0</sub> y <italic>&#x03B1;</italic> se llama <italic>coeficiente t&#x00E9;rmico de la resistividad</italic> y su unidad en el SI es 1 K<sup>&#x2212;1</sup>.</p>
<p>Para los buenos conductores, <italic>&#x03B1;</italic> suele ser positivo, de manera que la resistividad el&#x00E9;ctrica aumenta con la temperatura en ellos. En los materiales <italic>semiconductores</italic>, como el carbono, el silicio y el germanio, <italic>&#x03B1;</italic> es negativo, de manera que la resistividad disminuye con la temperatura. Finalmente, para muchos diel&#x00E9;ctricos, <italic>&#x03B1;</italic> es pr&#x00E1;cticamente nula, por lo que la resistividad de estos aislantes es independiente de la temperatura.</p>
<p>La f&#x00F3;rmula anterior se puede escribir tambi&#x00E9;n para la resistencia, es decir, tambi&#x00E9;n se cumple</p>
<disp-formula id="Eq_c6-55"><mml:math id="M536" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde ahora <italic>R</italic> es la resistencia a la temperatura <italic>T</italic> y <italic>R</italic><sub>0</sub> la resistencia a la temperatura <italic>T</italic><sub>0</sub>.</p>
<boxed-text id="c6-s6-box2">
<p><bold>Ejemplo 6.6.2</bold> <italic>La relaci&#x00F3;n entre la resistencia y la temperatura de un material la podemos usar tambi&#x00E9;n para conocer su temperatura. Por ejemplo, consideremos un cable de platino, de coeficiente t&#x00E9;rmico &#x03B1;</italic> = 3,9 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;3</sup> <italic>K</italic><sup>&#x2212;1</sup>, <italic>con una resistencia a</italic> 15<italic>&#x00B0;C de</italic> 50 &#x2126;<italic>. Calculemos su temperatura cuando su resistencia aumenta</italic> 1 &#x2126;.</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>De la relaci&#x00F3;n</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-56"><mml:math id="M537" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_154"/><italic>conocemos R</italic><sub>0</sub> = 50 &#x2126;<italic>, &#x03B1; y T</italic><sub>0</sub> = 10<italic>&#x00B0;C. Despejando la temperatura T para que la nueva temperatura sea R</italic> = 51 &#x2126;<italic>, tenemos</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-57"><mml:math id="M538" display='block'><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>3,9</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:msup><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2218;</mml:mo></mml:msup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c6-s6-s3">
<title><bold>Asociaciones de resistencias</bold></title>
<p>En ocasiones resulta conveniente conectar entre s&#x00ED; varias resistencias para obtener cierto valor determinado. Estas asociaciones pueden sustituirse en los c&#x00E1;lculos por una sola <italic>resistencia equivalente R<sub>T</sub></italic>, que tiene la misma intensidad de corriente y la misma ca&#x00ED;da de potencial que toda la asociaci&#x00F3;n. Las formas b&#x00E1;sicas de asociaci&#x00F3;n son en serie y en paralelo:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>En una <italic>asociaci&#x00F3;n en serie</italic>, las resistencias se conectan una a continuaci&#x00F3;n de otra. El conjunto de las dos resistencias se comporta como si hubiera una sola resistencia equivalente cuyo valor es igual a la suma de las resistencias individuales,
<disp-formula id="Eq_c6-58"><label>(6.7)</label><mml:math id="M539" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La corriente que circula por la asociaci&#x00F3;n es la misma que la que circula por cada resistencia, cumpli&#x00E9;ndose <italic>I</italic><sub>1</sub> = <italic>I</italic><sub>2</sub> = <italic>I<sub>T</sub></italic>. Por su parte, las ca&#x00ED;das de tensi&#x00F3;n en cada resistencia se suman para obtener la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en la asociaci&#x00F3;n seg&#x00FA;n <italic>V<sub>T</sub></italic> = <italic>V</italic><sub>1</sub> + <italic>V</italic><sub>2</sub>.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>En una <italic>asociaci&#x00F3;n en paralelo</italic>, las resistencias se conectan entre dos puntos comunes. La resistencia equivalente satisface entonces
<disp-formula id="Eq_c6-59"><label>(6.8)</label><mml:math id="M540" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Esta vez, la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en cada resistencia es la misma que la que hay en la asociaci&#x00F3;n, de manera que <italic>V<sub>T</sub></italic> = <italic>V</italic><sub>1</sub> = <italic>V</italic><sub>2</sub>. Por su parte, la corriente total se distribuye entre las dos resistencias, y tenemos <italic>I<sub>T</sub></italic> = <italic>I</italic><sub>1</sub> + <italic>I</italic><sub>2</sub>.</p></list-item>
</list>
<boxed-text id="c6-s6-box3">
<p><bold>Ejemplo 6.6.3</bold> <italic>Tenemos una resistencia de valor R</italic><sub>1</sub> = 1 &#x2126;<italic>. Veamos con q&#x00FA;e otra resistencia R</italic><sub>2</sub> <italic>debemos asociar R</italic><sub>1</sub> <italic>para, en primer lugar, triplicar su valor y luego disminuir su valor a una tercera parte.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Por una parte, en la asociaci&#x00F3;n en serie, el valor de la resistencia equivalente es mayor que la de las resistencias por separado. As&#x00ED;, para tener R<sub>T</sub></italic> = 3<italic>R</italic><sub>1</sub> <italic>debemos poner R</italic><sub>1</sub> <italic>en serie con R</italic><sub>2</sub><italic>:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-60"><target target-type="page" id="pges_155"/><mml:math id="M541" display='block'><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Por otra parte, para que R<sub>T</sub> sea</italic> <inline-formula id="Eq_c6-61"><mml:math id="M542" display='inline'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:math></inline-formula>, <italic>debemos poner R</italic><sub>1</sub> <italic>y R</italic><sub>2</sub> <italic>en paralelo:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-62"><mml:math id="M543" display='block'><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c6-s7">
<label>6.7.</label>
<title><bold>Fuentes de fuerza electromotriz</bold></title>
<p>Hemos comentado antes que, para mantener una corriente el&#x00E9;ctrica en un circuito, hace falta en &#x00E9;l un dispositivo que proporcione sin descanso un campo el&#x00E9;ctrico o diferencia de potencial. En la <xref ref-type="fig" rid="c6-fig8">figura 6.7</xref>, tenemos un circuito muy b&#x00E1;sico, formado por una pila, cables conductores de resistencia despreciable y una bombilla cuyo filamento actu&#x00E1; como una resistencia.</p>
<fig id="c6-fig8">
<label>Figura 6.7:</label>
<caption><title>Circuito sencillo con una pila y una bombilla.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig8.jpg"/>
</fig>
<p>Las reacciones electrol&#x00ED;ticas que ocurren en el interior de pilas y bater&#x00ED;as producen una diferencia de potencial entre sus terminales + y &#x02212;. La corriente el&#x00E9;ctrica fluye entonces desde el terminal positivo de la pila, atraviesa el resto del circuito pasando por la bombilla y luego vuelve a la pila por su terminal negativo. Para completar el circuito, la corriente ha de ir, por el interior de la pila, desde su terminal negativo hasta el positivo, y esto cuesta un trabajo a la pila o bater&#x00ED;a, que ha de extraer de su energ&#x00ED;a interna que libera a trav&#x00E9;s de las reacciones de su interior. El <italic>trabajo por unidad de carga el&#x00E9;ctrica</italic> realizado por la pila se conoce con el nombre de <italic>fuerza electromotriz</italic> o <italic>fem &#x003B5;</italic> y su unidad en el SI es 1 V. As&#x00ED;, la pila del circuito anterior es un ejemplo de <italic>fuente de fuerza electromotriz</italic> o <italic>fuente de fem</italic>. Tambi&#x00E9;n lo son las placas solares y los generadores de corriente alterna de las centrales el&#x00E9;ctricas. En general, una fuente de fem realiza un trabajo por unidad de carga igual a su fuerza electromotriz <italic>&#x003B5;</italic>, que se transforma en diferencia de potencial entre sus terminales positivo y negativo. Esta diferencia de potencial alimenta al circuito al que se conecta la fuente.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_156"/>En una <italic>fuente de fem ideal</italic>, el valor num&#x00E9;rico de su fem <italic>&#x003B5;</italic> es igual a la diferencia de potencial <italic>V</italic> = <italic>V</italic><sub>+</sub> - <italic>V</italic><sub>&#x02212;</sub> entre sus terminales positivo y negativo, y esta diferencia de potencial proporcionada no var&#x00ED;a independientemente del circuito al que conectemos la fuente. Una pila reci&#x00E9;n estrenada se comporta aproximadamente como fuente de fem ideal y el valor de la diferencia de potencial que proporciona es su fem nominal (por ejemplo, 1,5 V). En los diagramas de circuitos, representaremos las fuentes de fem ideales mediante dos barras paralelas de distinto tama&#x00F1;o, siendo la barra mayor el terminal positivo y la barra menor el terminal negativo. Otras maneras de representar fuentes de fem ideales pueden verse en la <xref ref-type="fig" rid="c6-fig9">figura 6.8</xref>.</p>
<p>En una <italic>fuente de fem real</italic>, la diferencia de potencial que proporciona es algo menor que su fem y depende del valor de la corriente que atraviesa la fuente cuando se conecta a un circuito. Podemos representar una fuente real mediante una fuente ideal de fem <italic>&#x003B5;</italic> en serie con una resistencia interna <italic>r</italic>. Una pila que lleva alg&#x00FA;n tiempo en funcionamiento se comporta como fuente de fem no ideal. La resistencia interna de la pila va aumentando con el tiempo y llega un momento que es tan grande que la pila deja de funcionar.</p>
<fig id="c6-fig9">
<label>Figura 6.8:</label>
<caption><title>Diferentes formas de representar fuentes fem ideales.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig9.jpg"/>
</fig>
<boxed-text id="c6-s7-box1">
<p><bold>Ejemplo 6.7.1</bold> <italic>Una manera de obtener el valor de la resistencia interna r de una bater&#x00ED;a, conocida su fem ideal &#x003B5; (o diferencia de potencial cuando la corriente que la atraviesa es cero), es conectar la bater&#x00ED;a a una resistencia R y medir la corriente I que la atraviesa. Expresemos r en funci&#x00F3;n de V, R e I.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Teniendo en cuenta que una bater&#x00ED;a en serie con una resistencia R es equivalente a una fuente ideal &#x003B5; en serie con dos resistencias r y R, podemos usar la ley de Ohm con la resistencia equivalente R<sub>T</sub>:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-63"><mml:math id="M544" display='block'><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Despejando r llegamos al resultado buscado</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-64"><mml:math id="M545" display='block'><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c6-s8">
<label>6.8.</label>
<title><target target-type="page" id="pges_157"/><bold>Potencia el&#x00E9;ctrica</bold></title>
<p>Consideremos una bater&#x00ED;a ideal de fem <italic>&#x003B5;</italic> conectada a un circuito y tal que la intensidad de corriente que atraviesa la bater&#x00ED;a es <italic>I</italic>. Esta fuente suministra energ&#x00ED;a que proviene, como hemos visto, del trabajo de las reacciones qu&#x00ED;micas del interior de la bater&#x00ED;a. Cada vez que una carga positiva &#x0394;<italic>q</italic> llega al terminal negativo de la bater&#x00ED;a, formando parte de la corriente que recorre el circuito, la bater&#x00ED;a ha de hacer un trabajo para llevarla, por su interior, hasta su terminal positivo. El trabajo que realiza la fuerza el&#x00E9;ctrica para que la carga &#x0394;<italic>q</italic> vaya desde el terminal negativo hasta el positivo es</p>
<disp-formula id="Eq_c6-65"><mml:math id="M546" display='block'><mml:msub><mml:mi>W</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:math></disp-formula>
<p>que es negativo, por lo que la carga no har&#x00E1; ese movimiento a menos que la bater&#x00ED;a realice un trabajo del mismo valor y signo opuesto para que ocurra. Ese trabajo es la <italic>energ&#x00ED;a potencial el&#x00E9;ctrica</italic> suministrada al circuito por una fuente de fem <italic>&#x003B5;</italic> y tiene un valor</p>
<disp-formula id="Eq_c6-66"><mml:math id="M547" display='block'><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Si por la fuente de fem pasa una corriente <italic>I</italic> en un intervalo de tiempo &#x0394;<italic>t</italic>, se puede escribir &#x0394;<italic>q</italic> = <italic>I</italic> &#x0394;<italic>t</italic>, de manera que</p>
<disp-formula id="Eq_c6-67"><mml:math id="M548" display='block'><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>La <italic>potencia el&#x00E9;ctrica</italic> suministrada por la fuente es, entonces,</p>
<disp-formula id="Eq_c6-68"><label>(6.9)</label><mml:math id="M549" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:math></disp-formula>
<p>y su unidad en el SI es el vatio (W).</p>
<p>La potencia el&#x00E9;ctrica suministrada por una fuente ha de repartirse entre todos los elementos del circuito. En particular, la <italic>potencia que consume una resistencia</italic> de valor <italic>R</italic>, que tiene una ca&#x00ED;da de potencial <italic>V</italic> entre sus terminales y que es atravesada por una corriente <italic>I</italic> en el sentido en que cae el potencial, se puede escribir, usando la ley de Ohm para pasar de una manera a otra, como</p>
<disp-formula id="Eq_c6-69"><label>(6.10)</label><mml:math id="M550" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>La energ&#x00ED;a que consume la resistencia se debe a la p&#x00E9;rdida de energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica de los electrones libres al atravesar el interior de esa resistencia. Esta energ&#x00ED;a cin&#x00E9;tica perdida por los electrones se transforma, en la resistencia, en un aumento de su energ&#x00ED;a interna, es decir, en un aumento de su temperatura. Por tanto, la energ&#x00ED;a consumida en una resistencia es <italic>disipada en el medio en forma de calor</italic>.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_158"/>Una nota final. Una fuente proporciona energ&#x00ED;a a un circuito si la corriente que la atraviesa por su interior lo hace desde su terminal negativo hacia su terminal positivo. La potencia que proporciona la fuente en tal caso es, como hemos visto, <italic>P</italic><sub>&#x003B5;</sub> = <italic>I &#x003B5;</italic>. Hay casos en que un circuito tiene varias fuentes y, en alguna de ellas, la corriente va por su interior desde el terminal positivo al negativo. En este caso, la potencia de esa fuente, <italic>P&#x003B5;</italic> = <italic>I &#x003B5;</italic>, no ser&#x00E1; potencia proporcionada al circuito, sino potencia consumida por esa fuente en particular.</p>
<boxed-text id="c6-s8-box1">
<p><bold>Ejemplo 6.8.1</bold> <italic>Dos resistencias, R</italic><sub>1</sub> = 1 &#x2126; <italic>y R</italic><sub>2</sub> = 3 &#x2126;<italic>, que est&#x00E1;n en paralelo, se conectan a una fuente ideal de tensi&#x00F3;n de</italic> 6 <italic>V. Calculemos la potencia disipada en cada resistencias y comprobemos que su suma coincide con la potencia suministrada por la fuente.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Las dos resistencias est&#x00E1;n en paralelo y por tanto la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en ambas es la misma, y coincide con la tensi&#x00F3;n de la fuente &#x003B5;</italic> = 6 <italic>V. As&#x00ED;, las potencias disipadas son</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-70"><mml:math id="M551" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>36</mml:mn><mml:mn>1</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>36</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>36</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<p><italic>En total, la potencia disipada es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-71"><mml:math id="M552" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>48</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo mathvariant="italic">.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Este valor de P<sub>R</sub> tambi&#x00E9;n lo podemos calcular usando el valor de la resistencia equivalente</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-72"><mml:math id="M553" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>75</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-73"><mml:math id="M554" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>36</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0,75</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>48</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Para obtener la potencia suministrada por la fuente, necesitamos calcular la intensidad I que la atraviesa. Esta intensidad es la misma que circula por la resistencia RT y que podemos calcular con la ley de Ohm:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-74"><mml:math id="M555" display='block'><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">IR</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>6</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0,75</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>De este modo, la potencia suministrada por la fuente es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c6-75"><mml:math id="M556" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>48</mml:mn><mml:mo>&#xA0;</mml:mo><mml:mi>W</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>que coincide con la potencia disipada P<sub>R</sub>.</italic></p>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c6-s9">
<label>6.9.</label>
<title><bold>Tabla resumen</bold></title>
<table-wrap id="c6-tab2">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p><target target-type="page" id="pges_159"/>F&#x00F3;rmula/magnitud</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Definici&#x00F3;n</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left">
<p><inline-formula id="Eq_c6-76"><mml:math id="M557" display='inline'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mrow/><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi></mml:msup><mml:mi>pos</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">u</mml:mi><mml:mo>&#xB1;</mml:mo></mml:msub></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>&#x3C3;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>pos</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>Q</italic></p>
<p><italic>&#x03B5;</italic><sub>0</sub></p>
<p><italic>A</italic></p>
<p><bold>u</bold><sub>&#x00B1;</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Campo el&#x00E9;ctrico condensador plano</p>
<p>Densidad superficial de carga positiva</p>
<p>Carga de la placa positiva</p>
<p>Permitividad del vac&#x00ED;o</p>
<p>&#x000C1;rea de las placas</p>
<p>Vector unitario perpendicular a las placas desde la placa positiva a la negativa</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c6-4">(6.1)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c6-77"><mml:math id="M558" display='inline'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>&#x03B5;</italic></p>
<p><italic>d</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Capacidad del condensador plano</p>
<p>Permitividad del diel&#x00E9;ctrico o vac&#x00ED;o (<italic>&#x03B5;</italic><sub>0</sub>)</p>
<p>Distancia entre placas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c6-31">(6.2)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>C<sub>T</sub></italic> = <italic>C</italic><sub>1</sub> + <italic>C</italic><sub>2</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Capacidad equivalente de dos condensadores en paralelo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c6-78"><mml:math id="M559" display='inline'><mml:msubsup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Capacidad equivalente de dos condensadores en serie</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p>
<disp-formula id="Eq_c6-79"><mml:math id="M560" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Energ&#x00ED;a de un condensador</p>
<p>Diferencia de potencial entre placas</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c6-39">(6.3)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>V</italic> = <italic>RI</italic></p>
<p><italic>V</italic></p>
<p><italic>R</italic></p>
<p><italic>I</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ley de Ohm</p>
<p>Ca&#x00ED;da de potencial</p>
<p>Resistencia</p>
<p>Intensidad</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c6-47">(6.4)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c6-80"><mml:math id="M561" display='inline'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>&#x003C1;<sub>e</sub></italic></p>
<p><italic>&#x02113;</italic></p>
<p><italic>S</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Resistencia</p>
<p>Resistividad el&#x00E9;ctrica</p>
<p>Longitud del cable</p>
<p>Secci&#x00F3;n del cable</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c6-48">(6.5)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><target target-type="page" id="pges_160"/><italic>&#x03C1;<sub>e</sub></italic> = <italic>&#x03C1;<sub>e</sub></italic><sub>0</sub> [1 + <italic>&#x03B1;</italic> (<italic>T</italic> &#x2212; <italic>T</italic><sub>0</sub>)]</p>
<p><italic>&#x03C1;<sub>e</sub></italic></p>
<p><italic>&#x03C1;</italic><sub><italic>e</italic>0</sub></p>
<p><italic>&#x03B1;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Resistividad versus temperatura</p>
<p>Resistividad a la temperatura <italic>T</italic></p>
<p>Resistividad a la temperatura <italic>T</italic><sub>0</sub></p>
<p>Coeficiente t&#x00E9;rmico de la resistividad</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c6-54">(6.6)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>R<sub>T</sub></italic> = <italic>R</italic><sub>1</sub> + <italic>R</italic><sub>2</sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Resistencia equivalente de dos resistencias en serie</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c6-58">(6.7)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c6-81"><mml:math id="M562" display='inline'><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Resistencia equivalente de dos resistencias en paralelo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c6-59">(6.8)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic><italic>P</italic><sub>&#x003B5;</sub></italic> =<italic><italic>P</italic><sub>&#x003B5;</sub></italic></p>
<p><italic>I</italic></p>
<p><italic>&#x003B5;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Potencia suministrada por la fuente</p>
<p>Intensidad a trav&#x00E9;s de la fuente</p>
<p>del polo negativo al positivo</p>
<p>Fuerza electromotriz de la fuente</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c6-68">(6.9)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c6-82"><mml:math id="M563" display='inline'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mi>R</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mspace width="1em"/><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>I</italic></p>
<p><italic>V</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Potencia consumida por la resistencia <italic>R</italic></p>
<p>Intensidad</p>
<p>Ca&#x00ED;da de potencial</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c6-69">(6.10)</xref></p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
</sec>
<sec id="c6-s10">
<label>6.10.</label>
<title><bold>Problemas resueltos</bold></title>
<list list-type="order">
<list-item><p>A partir de la siguiente expresi&#x00F3;n del campo el&#x00E9;ctrico <bold>E</bold> = 4 kV/m <bold>i</bold> + 7 kV/m <bold>j</bold>, calcula la diferencia de potencial entre cualquiera pareja de los puntos <italic>A</italic> = (0, 0, 0) cm, <italic>B</italic> = (1, 0, 0) cm y <italic>C</italic> = (2, 3, 0) cm.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La diferencia de potencial entre dos puntos <italic>P</italic> y <italic>Q</italic> puede calcularse a partir del campo el&#x00E9;ctrico <bold>E</bold> mediante
<disp-formula id="Eq_c6-83"><mml:math id="M564" display='block'><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>Q</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi></mml:math></disp-formula>
Si el campo el&#x00E9;ctrico <bold>E</bold> es uniforme (no depende de la posici&#x00F3;n), puede sacarse de la integral. Entonces,
<disp-formula id="Eq_c6-84"><mml:math id="M565" display='block'><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>Q</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mi>Q</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
Para el caso del ejercicio,
<disp-formula id="Eq_c6-85"><mml:math id="M566" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>4000,7000,0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,01,0,0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>4000,7000,0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,01</mml:mn><mml:mo>;</mml:mo><mml:mn>0,03</mml:mn><mml:mo>;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>250</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>4000,7000,0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,02</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,03,0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>80</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>210</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>290</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_161"/>Dado el campo el&#x00E9;ctrico <bold>E</bold> = (&#x2212;<bold>i</bold> + 2<bold>j</bold> &#x2212; 3 <bold>k</bold>) V/m y los puntos <italic>A</italic> = (&#x2212;2, &#x2212;3, 1) m y <italic>B</italic> = (1, &#x2212;2, 3) m, calcula el potencial en el punto <italic>B</italic> sabiendo que el potencial en el punto <italic>A</italic> es 5 V.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La diferencia de potencial entre <italic>B</italic> y <italic>A</italic>, dado que el campo el&#x00E9;ctrico es uniforme, es
<disp-formula id="Eq_c6-86"><mml:math id="M567" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,2</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>3,1,2</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Dado que <italic>V<sub>A</sub></italic> = 5V,
<disp-formula id="Eq_c6-87"><mml:math id="M568" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>A</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Un condensador plano se situ&#x00E1; perpendicularmente al eje <italic>X</italic>, con su placa positiva en <italic>x</italic> = 0 y la negativa en <italic>x</italic> = 1 cm. Teniendo en cuenta que el campo el&#x00E9;ctrico generado entre las placas es igual a <bold>E</bold> = 4 kV/m <bold>i</bold> y que el potencial de la placa positiva es <italic>V</italic><sub>+</sub> = 10 V, calcula</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>la diferencia de potencial entre la placa positiva y la placa negativa del condensador,</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>el potencial de los puntos <italic>x</italic> = 0,1 cm y <italic>x</italic> = 0,9 cm,</p></list-item>
<list-item><label><italic>c)</italic></label> <p>la posici&#x00F3;n del punto que se encuentra a potencial nulo.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold> En primer lugar, calculemos el potencial de cualquier punto entre las placas del condensador, es decir, el potencial <italic>V</italic> (<italic>x</italic>) en los puntos <italic>x</italic> &#x2208; (0 cm, 1 cm). La expresi&#x00F3;n del potencial en funci&#x00F3;n del campo el&#x00E9;ctrico es
<disp-formula id="Eq_c6-88"><mml:math id="M569" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">E</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold">r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
donde se ha usado que <bold>E</bold> es uniforme y <italic>k</italic> es una constante de integra- ci&#x00F3;n. En el caso del ejercicio,
<disp-formula id="Eq_c6-89"><mml:math id="M570" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>4000,0,0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4000</mml:mn><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Para calcular el valor de <italic>k</italic>, el dato que nos ofrecen es que el potencial de la placa positiva es <italic>V</italic><sub>+</sub> = 10 V. Dado que esta placa se encuentra en <italic>x</italic> = 0 cm, tendremos
<disp-formula id="Eq_c6-90"><target target-type="page" id="pges_162"/><mml:math id="M571" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4000</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi></mml:math></disp-formula>
Por tanto, el potencial entre las placas del condensador es
<disp-formula id="Eq_c6-91"><label>(6.1)</label><mml:math id="M572" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4000</mml:mn><mml:mi>x</mml:mi></mml:math></disp-formula>
con 0 m &#x2264; <italic>x</italic> &#x2264; 0,01 m.
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>La diferencia de potencial entre las placas del condensador es
<disp-formula id="Eq_c6-92"><mml:math id="M573" display='block'><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4000</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4000</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0,01</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>Para los puntos <italic>x</italic> = 0,1 cm y <italic>x</italic> = 0,9 cm,
<disp-formula id="Eq_c6-93"><mml:math id="M574" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cm</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4000</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0,001</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,9</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cm</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4000</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0,009</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>29</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>c)</italic></label> <p>Hay muchos puntos en los que el potencial vale cero. Son todos aq&#x00FA;ellos entre las placas con coordenada horizontal <italic>x</italic><sub>0</sub>:
<disp-formula id="Eq_c6-94"><mml:math id="M575" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4000</mml:mn><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4000</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2,5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">m</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list></p></list-item>
<list-item><p>Se carga un condensador de capacidad 5 nF con una bater&#x00ED;a de 12 V. Una vez cargado, se desconecta de la bater&#x00ED;a y se le introduce entre sus placas un diel&#x00E9;ctrico con una permitividad relativa igual a 2. En la configuraci&#x00F3;n final, calcula
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>la carga almacenada en el condensador,</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>la diferencia de potencial entre sus placas.</p></list-item>
</list>
<bold>Sol.</bold> Dado que el condensador se carga con una pila de 12 V, la diferencia de potencial inicial entre sus placas es &#x0394;<italic>V</italic><sub>0</sub> = 12 V. La carga inicial que almacena el condensador es
<disp-formula id="Eq_c6-95"><mml:math id="M576" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>Al desconectar el condensador de la bater&#x00ED;a, la carga ha de mantenerse constante (el condensador no est&#x00E1; en contacto con nada, de manera que la carga no puede moverse de sus placas). As&#x00ED;, la carga desp&#x00FA;es de introducir el diel&#x00E9;ctrico ser&#x00E1; la misma que antes de hacerlo, es decir,
<disp-formula id="Eq_c6-96"><target target-type="page" id="pges_163"/><mml:math id="M577" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>Al introducir el diel&#x00E9;ctrico con permitividad relativa <italic>&#x03B5;<sub>r</sub></italic> = 2, la capacidad del condensador cambia del siguiente modo:
<disp-formula id="Eq_c6-97"><mml:math id="M578" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>nF</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p>
</list-item>
</list>
La diferencia de potencial entre las placas del condensador con el diel&#x00E9;ctrico ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c6-98"><mml:math id="M579" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Se carga un condensador de 1,5 <italic>&#x00B5;</italic>F de capacidad con una pila de 4,5 V. Sin desconectar el condensador de la pila, se inserta entre las placas un diel&#x00E9;ctrico. Calcula la permitividad relativa de &#x00E9;ste sabiendo que la placa positiva recibe una carga adicional de 5 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;6</sup> C.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La carga almacenada por el condensador sin diel&#x00E9;ctrico es
<disp-formula id="Eq_c6-99"><mml:math id="M580" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1,5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4,5</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6,75</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
donde &#x0394;<italic>V</italic><sub>0</sub> = 4,5 V es la diferencia de potencial proporcionada por la pila para cargar el condensador. Dado que nunca se desconecta el condensador de la pila, la diferencia de potencial tras introducir el diel&#x00E9;ctrico ha de mantenerse igual,
<disp-formula id="Eq_c6-100"><mml:math id="M581" display='block'><mml:mi>&#x394;</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4,5</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La permitividad relativa del diel&#x00E9;ctrico introducido entre las placas del condensador puede calcularse de la siguiente manera:
<disp-formula id="Eq_c6-101"><mml:math id="M582" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>6,75</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1,5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4,5</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,74</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Un condensador est&#x00E1; hecho de placas cuadradas, de 1 cm de lado, separadas 1 mm. Tras cargarlo con una bater&#x00ED;a de 5 V, se desconecta y la separaci&#x00F3;n entre las placas se incrementa en 1 mm. Calcula el incremento de energ&#x00ED;a.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La capacidad inicial del condensador plano es
<disp-formula id="Eq_c6-102"><mml:math id="M583" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_164"/>Dado que se usa una bater&#x00ED;a de 5 V, la carga almacenada inicialmente es
<disp-formula id="Eq_c6-103"><mml:math id="M584" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4,43</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Como se desconecta desp&#x00FA;es el condensador de la bater&#x00ED;a, su carga permanece igual,
<disp-formula id="Eq_c6-104"><mml:math id="M585" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4,43</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Su capacidad, al separar las placas hasta 2 mm, es
<disp-formula id="Eq_c6-105"><mml:math id="M586" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4,43</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
El incremento de energ&#x00ED;a electrost&#x00E1;tica resulta
<disp-formula id="Eq_c6-106"><mml:math id="M587" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi mathvariant="italic">Q&#x394;V</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>4,43</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4,43</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>4,43</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8,85</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>13</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,11</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>11</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">J</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
Esta diferencia de energ&#x00ED;a electrost&#x00E1;tica proviene del trabajo realizado por el agente que separa las placas, que ha de vencer la atracci&#x00F3;n electrost&#x00E1;tica entre ellas.</p></list-item>
<list-item><p>Se conecta una bater&#x00ED;a de 12 V a una asociaci&#x00F3;n en paralelo de dos condensadores de cargas 0,5 <italic>&#x00B5;</italic>F y tres de 0,25 <italic>&#x00B5;</italic>F. Calcula la carga total almacenada.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Dado que los condensadores est&#x00E1;n en paralelo, su capacidad equivalente es
<disp-formula id="Eq_c6-107"><mml:math id="M588" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mo>&#x2026;</mml:mo><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0,25</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1,75</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La carga total almacenada por la asociaci&#x00F3;n es
<disp-formula id="Eq_c6-108"><mml:math id="M589" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1,75</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2,1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Se conecta una bater&#x00ED;a de 12 V a una asociaci&#x00F3;n en serie de dos condensadores de cargas 0,5 <italic>&#x00B5;</italic>F y tres de 0,25 <italic>&#x00B5;</italic>F. Calcula la carga total almacenada.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Dado que los condensadores est&#x00E1;n en serie, su capacidad equivalente est&#x00E1; dada por
<target target-type="page" id="pges_165"/>
<disp-formula id="Eq_c6-109"><mml:math id="M590" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mo>&#x22EF;</mml:mo><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0,25</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>14</mml:mn><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>14</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0714</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La carga total almacenada por la asociaci&#x00F3;n es
<disp-formula id="Eq_c6-110"><mml:math id="M591" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0714</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>8,57</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>A la asociaci&#x00F3;n de condensadores de la figura, con <italic>C</italic><sub>1</sub> = 0,1 <italic>&#x00B5;</italic>F, <italic>C</italic><sub>2</sub> = 0,2 <italic>&#x00B5;</italic>F, <italic>C</italic><sub>3</sub> = 0,3 <italic>&#x00B5;</italic>F y <italic>C</italic><sub>4</sub> = 0,4 <italic>&#x00B5;</italic>F, se le aplica una diferencia de potencial <italic>V</italic><sub>0</sub> = 12 V. Calcula la carga almacenada y la diferencia de potencial en cada condensador.
<fig id="c6-fig10">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig10.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Calculamos primero la capacidad equivalente del sistema. Como <italic>C</italic><sub>2</sub> y <italic>C</italic><sub>3</sub> est&#x00E1;n en paralelo,
<disp-formula id="Eq_c6-111"><mml:math id="M592" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,2</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>0,3</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Ahora, <italic>C</italic><sub>1</sub>, <italic>C</italic><sub>23</sub> y <italic>C</italic><sub>4</sub> est&#x00E1;n en serie, de modo que
<disp-formula id="Eq_c6-112"><mml:math id="M593" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0,1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0,4</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>14,5</mml:mn><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>14,5</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0690</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La carga total almacenada en la asociaci&#x00F3;n es
<disp-formula id="Eq_c6-113"><mml:math id="M594" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6,90</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>8,28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Dado que <italic>C</italic><sub>1</sub>, <italic>C</italic><sub>23</sub> y <italic>C</italic><sub>4</sub> est&#x00E1;n en serie, almacenan la misma carga que toda la asociaci&#x00F3;n, es decir,
<disp-formula id="Eq_c6-114"><mml:math id="M595" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>8,28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi></mml:math></disp-formula>
La diferencia de potencial en <italic>C</italic><sub>1</sub>, <italic>C</italic><sub>23</sub> y <italic>C</italic><sub>4</sub> es
<target target-type="page" id="pges_166"/>
<disp-formula id="Eq_c6-115"><mml:math id="M596" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>8,28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>8,28</mml:mn><mml:mo>&#xA0;</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>8,28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,66</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>8,28</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2,07</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
Y, dado que est&#x00E1;n en serie, se cumple &#x0394;<italic>V<sub>T</sub></italic> = &#x0394;<italic>V</italic><sub>1</sub> + &#x0394;<italic>V</italic><sub>2</sub> + &#x0394;<italic>V</italic><sub>3</sub> = 12 V (excepto por errores de redondeo).</p>
<p>Faltan por calcular los valores asociados a <italic>C</italic><sub>2</sub> y <italic>C</italic><sub>3</sub>. Est&#x00E1;n en paralelo entre ellos, de modo que
<disp-formula id="Eq_c6-116"><mml:math id="M597" display='block'><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,66</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Las cargas almacenadas en <italic>C</italic><sub>2</sub> y <italic>C</italic><sub>3</sub> son
<disp-formula id="Eq_c6-117"><mml:math id="M598" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1,66</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3,31</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x394;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1,66</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4,97</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
Y, dado que est&#x00E1;n en paralelo, se cumple <italic>Q</italic><sub>23</sub> = <italic>Q</italic><sub>2</sub> + <italic>Q</italic><sub>3</sub> &#x22CD; 8,28 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;7</sup> C.</p></list-item>
<list-item><p>Dos condensadores de id&#x00E9;ntica capacidad <italic>C</italic><sub>01</sub> = <italic>C</italic><sub>02</sub> = 1 <italic>&#x00B5;</italic>F se conectan en paralelo a una pila de 3 V hasta que se cargan completamente, momento en el que se desconectan de &#x00E9;sta. Entonces se introduce en el segundo condensador un diel&#x00E9;ctrico de permitividad relativa <italic>&#x03B5;r</italic> = 2. Calcula la carga almacenada en cada condensador en la situaci&#x00F3;n final. <bold>Sol.</bold> Antes de desconectar los condensadores de la pila, la capacidad equivalente es
<disp-formula id="Eq_c6-118"><mml:math id="M599" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>01</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>02</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">F</mml:mi></mml:math></disp-formula>
y la carga total almacenada en la asociaci&#x00F3;n es
<disp-formula id="Eq_c6-119"><mml:math id="M600" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Tras desconectar la asociaci&#x00F3;n de la pila, la carga total ha de seguir siendo la misma, aunque cambie la de cada condensador, as&#x00ED; que tendremos
<disp-formula id="Eq_c6-120"><mml:math id="M601" display='block'><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La capacidad equivalente tras introducir el diel&#x00E9;ctrico en el segundo condensador ser&#x00E1;
<target target-type="page" id="pges_167"/>
<disp-formula id="Eq_c6-121"><mml:math id="M602" display='block'><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>01</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3B5;</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>02</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3BC;</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">F</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Con esto, la diferencia de potencial final en la asociaci&#x00F3;n es
<disp-formula id="Eq_c6-122"><mml:math id="M603" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Dado que los condensadores est&#x00E1;n en paralelo, la diferencia de potencial en cada uno de ellos es igual a la que hay en la asociaci&#x00F3;n, es decir,
<disp-formula id="Eq_c6-123"><mml:math id="M604" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Finalmente, la carga almacenada en cada condensador resulta
<disp-formula id="Eq_c6-124"><mml:math id="M605" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
Y se cumple que <italic>Q</italic><sub>1</sub> + <italic>Q</italic><sub>2</sub> = 6 <italic>&#x00B5;</italic>C, como antes de haber desconectado la asociaci&#x00F3;n de condensadores de la bater&#x00ED;a.</p></list-item>
<list-item><p>Un alambre de aluminio tiene un di&#x00E1;metro de 2 mm. Teniendo en cuenta que la resistividad del aluminio es de <italic>&#x03C1;<sub>e</sub></italic> = 2, 8 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;8</sup> &#x2126; &#x00B7; m, calcula la longitud necesaria para obtener una resistencia de 0,5 &#x2126;.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El &#x00E1;rea de una secci&#x00F3;n transversal del cable, de di&#x00E1;metro <italic>d</italic>, es
<disp-formula id="Eq_c6-125"><mml:math id="M606" display='block'><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mfrac><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi mathvariant="normal">m</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Con esto, de la relaci&#x00F3;n entre resistencia y resistividad en el cable, llegamos a
<disp-formula id="Eq_c6-126"><mml:math id="M607" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi mathvariant="italic">S R</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2.8</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>17,9</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">m</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Se utiliza un cable de platino para medir temperaturas. Determina la precisi&#x00F3;n con la que se ha de medir la resistencia del cable si queremos medir la temperatura con un error m&#x00E1;ximo de 0,5&#x00B0;C. Ten en cuenta que la resistencia del cable a temperatura ambiente es 50 &#x2126; y que el coeficiente t&#x00E9;rmico del platino es de 3,9 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;3</sup>&#x00B0;C<sup>&#x2212;1</sup>.</p>
<p><bold>Sol.</bold> De la ecuaci&#x00F3;n de la dependencia de la resistencia con la temperatura, podemos escribir
<disp-formula id="Eq_c6-127"><mml:math id="M608" display='block'><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mi>&#x394;</mml:mi><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_168"/>
Por tanto, si el error m&#x00E1;ximo en la medici&#x00F3;n de temperatura es &#x0394;<italic>T</italic> = 0,5<italic>&#x00B0;</italic>C, el error m&#x00E1;ximo en la medici&#x00F3;n de resistencia ha de ser
<disp-formula id="Eq_c6-128"><mml:math id="M609" display='block'><mml:mi mathvariant="italic">&#x394;R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">&#x3B1;&#x394;T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>3,9</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0975</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Un cable hecho de nicromo, de coeficiente t&#x00E9;rmico de resistencia de 4,1 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;4</sup> K<sup>&#x2212;1</sup>, est&#x00E1; sometido a una diferencia de potencial igual a 220 V. Cuando su temperatura es de 25<italic>&#x00B0;</italic>C, la intensidad que fluye por el cable es de 3 A. Tras un rato, la temperatura del cable cambia de modo que la intensidad se reduce a 2,8 A. Calcula la nueva temperatura.</p>
<p><bold>Sol.</bold> En primer lugar, se calculan las resistencia del cable a 25<italic>&#x00B0;</italic>C, que llamaremos <italic>R</italic><sub>0</sub> y a temperatura <italic>T</italic>, que llameremos <italic>R</italic>, con la ley de Ohm:
<disp-formula id="Eq_c6-129"><mml:math id="M610" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>V</mml:mi><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>220</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>73,3</mml:mn><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>R</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>220</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>2,8</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>78,6</mml:mn><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
Usamos ahora la dependencia de la resistencia con la temperatura,
<disp-formula id="Eq_c6-130"><mml:math id="M611" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
para despejar la temperatura final <italic>T</italic>,
<disp-formula id="Eq_c6-131"><mml:math id="M612" display='block'><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>88</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>78,6</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4,1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>78,6</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>199</mml:mn><mml:mo>&#x2218;</mml:mo></mml:msup><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una bombilla tiene un filamento formado de tungsteno, con coeficiente t&#x00E9;rmico de resistencia de 3,9&#x00B7; 10<sup>&#x2212;3</sup> K<sup>&#x2212;1</sup>. Teniendo en cuenta que, cuando el filamento est&#x00E1; sometido a una diferencia de potencial de 220, disipa 25 W y est&#x00E1; a 1800 K, calcula su resistencia a 25&#x00B0;C.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La resistencia a <italic>T</italic> = 1800 K puede calcularse mediante la expresi&#x00F3;n de la potencia disipada por una resistencia:
<disp-formula id="Eq_c6-132"><mml:math id="M613" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mn>220</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mn>25</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1936</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Con este dato, de la dependencia de la resistencia con la temperatura,
<disp-formula id="Eq_c6-133"><mml:math id="M614" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_169"/>con <italic>T</italic><sub>0</sub> = 298,15 K y despejando <italic>R</italic><sub>0</sub>, tenemos
<disp-formula id="Eq_c6-134"><mml:math id="M615" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>T</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1936</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3,9</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1800</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>298,15</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>282</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la resistencia interna de una bater&#x00ED;a de 15 V teniendo en cuenta que, al conectarla a una resistencia de 200 &#x2126;, la diferencia de potencial entre sus terminales es de 14 V.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Una bater&#x00ED;a real funciona como una bater&#x00ED;a ideal de fem &#x03F5; en serie con una resistencia interna <italic>r</italic>. Si conectamos la bater&#x00ED;a a una resistencia <italic>R</italic>, las resistencias <italic>r</italic> y <italic>R</italic> estar&#x00E1;n en serie entre ellas, as&#x00ED; que su resistencia equivalente y la corriente por el circuito ser&#x00E1;n
<disp-formula id="Eq_c6-135"><mml:math id="M616" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La diferencia de potencial entre los terminales de la bater&#x00ED;a real cuando es atravesada por la corriente <italic>I</italic> es
<disp-formula id="Eq_c6-136"><mml:math id="M617" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Despejando <italic>r</italic> y usando los datos del ejercicio,
<disp-formula id="Eq_c6-137"><mml:math id="M618" display='block'><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>200</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>14</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>14,3</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la fuerza electromotriz y la resistencia interna de una bater&#x00ED;a sabiendo que, cuando se conecta a una resistencia de 100 &#x2126;, la intensidad que la atraviesa es de 15 mA, mientras que si se conecta a una resistencia de 200 &#x2126; la intensidad se reduce a 10 mA.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La resistencia equivalente y la corriente por el circuito son
<disp-formula id="Eq_c6-138"><mml:math id="M619" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">eq</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">eq</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Para los dos casos del ejercicio,
<disp-formula id="Eq_c6-139"><mml:math id="M620" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_170"/>Dividiendo estas dos ecuaciones, llegamos a
<disp-formula id="Eq_c6-140"><mml:math id="M621" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
de la que podemos despejar la resistencia interna
<disp-formula id="Eq_c6-141"><mml:math id="M622" display='block'><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mo>&#x3A9;</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
A partir del resultado, la fem de la bater&#x00ED;a ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c6-142"><mml:math id="M623" display='block'><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4,5</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Conectamos una bater&#x00ED;a y dos resistencias, <italic>R</italic><sub>1</sub> = 10<sup>6</sup> &#x2126; y <italic>R</italic><sub>2</sub> = 2 &#x00B7; 10<sup>6</sup> &#x2126;, en serie. Teniendo en cuenta que la ca&#x00ED;da de potencial en <italic>R</italic><sub>1</sub> es de 5 V, calcula la fuerza electromotriz de la bater&#x00ED;a supuesta ideal, as&#x00ED; como la corriente que circula por el circuito.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La corriente por el circuito, en el que todos los elementos est&#x00E1;n en
<disp-formula id="Eq_c6-143"><mml:math id="M624" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:msup></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Por tanto, la ca&#x00ED;da de potencial en <italic>R</italic><sub>2</sub> es
<disp-formula id="Eq_c6-144"><mml:math id="M625" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">I R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La fem de la bater&#x00ED;a es la suma de <italic>V</italic><sub>1</sub> y <italic>V</italic><sub>2</sub>:
<disp-formula id="Eq_c6-145"><mml:math id="M626" display='block'><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Conectamos la asociaci&#x00F3;n de tres resistencias en paralelo, <italic>R</italic><sub>1</sub> = 10 k&#x2126;, <italic>R</italic><sub>2</sub> = 20 k&#x2126; y <italic>R</italic><sub>3</sub> = 30 k&#x2126;, a una bater&#x00ED;a. Teniendo en cuenta que la corriente a trav&#x00E9;s de <italic>R</italic><sub>1</sub> es de 1 mA, calcula la fuerza eletromotriz de la bater&#x00ED;a, supuesta ideal, y la corriente que circula por ella y por las otras resistencias..</p>
<p><bold>Sol.</bold> La diferencia de potencial en <italic>R</italic><sub>1</sub> es
<disp-formula id="Eq_c6-146"><mml:math id="M627" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Como los elementos est&#x00E1;n en paralelo, se cumple
<disp-formula id="Eq_c6-147"><mml:math id="M628" display='block'><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_171"/>Con esto, las corrientes en <italic>R</italic><sub>2</sub> y <italic>R</italic><sub>3</sub> son
<disp-formula id="Eq_c6-148"><mml:math id="M629" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,333</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
Finalmente, la corriente en la bater&#x00ED;a es
<disp-formula id="Eq_c6-149"><mml:math id="M630" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>0,333</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,83</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula el valor de la resistencia <italic>R</italic><sub>3</sub> en el circuito de la figura para que por la bater&#x00ED;a circula una intensidad de 0,1 A. Datos: <italic>V</italic> = 5 V, <italic>R</italic><sub>1</sub> = 10&#x2126; y <italic>R</italic><sub>2</sub> = 50&#x2126;.
<fig id="c6-fig11">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig11.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Podemos obtener la resistencia equivalente a partir de la ley de Ohm en la bater&#x00ED;a,
<disp-formula id="Eq_c6-150"><mml:math id="M631" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0,1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Por otro lado, la resistencia equivalente es
<disp-formula id="Eq_c6-151"><mml:math id="M632" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">eq</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">eq</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mo>&#x3A9;</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
donde <italic>R</italic><sub>23</sub> es la resistencia equivalente a la asociaci&#x00F3;n de <italic>R</italic><sub>2</sub> y <italic>R</italic><sub>3</sub>. Como <italic>R</italic><sub>2</sub> y <italic>R</italic><sub>3</sub> est&#x00E1;n en paralelo, tenemos
<disp-formula id="Eq_c6-152"><mml:math id="M633" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>23</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>40</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>50</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>200</mml:mn></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Invirtiendo la &#x00FA;ltima igualdad,
<disp-formula id="Eq_c6-153"><mml:math id="M634" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mo>&#x3A9;</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la corriente por la bater&#x00ED;a y la diferencia de potencial entre los extremos de las resistencias del siguiente circuito.
<fig id="c6-fig12">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c6-fig12.jpg"/>
</fig>
<target target-type="page" id="pges_172"/><bold>Sol.</bold> Para calcular la corriente total, se puede primero obtener la resistencia equivalente. Se procede desde las resistencias m&#x00E1;s alejadas a la bater&#x00ED;a. Las dos &#x00FA;ltimas est&#x00E1;n en serie, de manera que
<disp-formula id="Eq_c6-154"><mml:math id="M635" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>24</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>k&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
El resultado est&#x00E1; en paralelo con la resistencia de 3 k&#x2126;,
<disp-formula id="Eq_c6-155"><mml:math id="M636" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>324</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>324</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>k&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Finalmente, la anterior est&#x00E1; en serie con la resistencia de 1 k&#x2126;, con lo que llegamos a
<disp-formula id="Eq_c6-156"><mml:math id="M637" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi>k&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Ya podemos calcular la corriente total en la bater&#x00ED;a mediante
<disp-formula id="Eq_c6-157"><mml:math id="M638" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">eq</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>12</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La ca&#x00ED;da de potencial en la resistencia de 1 k&#x2126; es
<disp-formula id="Eq_c6-158"><mml:math id="M639" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">I R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Por tanto, en la resistencia de 3 k&#x2126;, y tambi&#x00E9;n en la asociaci&#x00F3;n en serie de las resistencia de 2 k&#x2126; y 4 k&#x2126;, hay una ca&#x00ED;da de potencial
<disp-formula id="Eq_c6-159"><mml:math id="M640" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>24</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La corriente en la asociaci&#x00F3;n en serie de las resistencia de 2 k&#x2126; y 4 k&#x2126;
<disp-formula id="Eq_c6-160"><mml:math id="M641" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>24</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>24</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>24</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>8</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,33</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_173"/>Finalmente, con <italic>I</italic><sub>24</sub> obtenemos las ca&#x00ED;das de potencial en las resistencias de 2 y 4 k&#x03A9;
<disp-formula id="Eq_c6-161"><mml:math id="M642" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>24</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,33</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2,66</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>24</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,33</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>5,33</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Los cables de la instalaci&#x00F3;n el&#x00E9;ctrica de una casa, de resistividad igual a 1,5 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;8</sup> &#x2126; &#x00B7; m, tienen un di&#x00E1;metro de 2 mm. Calcula la corriente m&#x00E1;xima que pueden transportar para que el calor que desprendan por efecto Joule sea inferior a 1 W/m.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La potencia convertida en calor Joule en el cable es
<disp-formula id="Eq_c6-162"><mml:math id="M643" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
De aqu&#x00ED;, la potencia por unidad de longitud de cable (dado que el dato que nos dan est&#x00E1; en W/m, se trata de una potencia por unidad de longitud) es
<disp-formula id="Eq_c6-163"><mml:math id="M644" display='block'><mml:mfrac><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
donde <italic>r</italic> = <italic>d/</italic>2 es el radio de la secci&#x00F3;n del cable y <italic>d</italic> es su di&#x00E1;metro, que es lo que nos piden. Dado que la potencia por unidad de longitud ha de ser menor de 1 W/m, llegamos a
<disp-formula id="Eq_c6-164"><mml:math id="M645" display='block'><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo>/</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x003C;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Despejando la intensidad,
<disp-formula id="Eq_c6-165"><mml:math id="M646" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>&#x003C;</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>d</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:msub><mml:mi>&#x3C1;</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>1,5</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>14,5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Por tanto, la intensidad m&#x00E1;xima <italic>I<sub>m</sub></italic> es
<disp-formula id="Eq_c6-166"><mml:math id="M647" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>14,5</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
</p></list-item></list>
</sec>
</body>
</book-part>
<book-part id="c7" book-part-type="chapter">
<book-part-meta>
<book-part-id book-part-id-type="publisher-id">URJC</book-part-id>
<title-group>
<label><bold>CAP&#x00CD;TULO 7.</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_174"/><target target-type="page" id="pges_175"/><bold>CIRCUITOS DE CORRIENTE CONTINUA</bold></title>
</title-group>
</book-part-meta>
<body>
<disp-quote>
<p>En este tema utilizamos los resultados te&#x00F3;ricos del tema anterior para analizar los circuitos de corriente continua. Comenzamos enunciando las leyes de Kirchoff y analizando el circuito divisor de tensi&#x00F3;n. Con objeto de abordar circuitos m&#x00E1;s complejos, enunciamos los teoremas de Th&#x00E9;venin y Norton. Finalmente, describimos el comportamiento de algunos circuitos sencillos de corriente continua con condensadores.</p>
</disp-quote>
<sec id="c7-s1">
<label>7.1.</label>
<title><bold>Leyes de Kirchhoff</bold></title>
<p>Como vimos en el tema anterior, un <italic>circuito el&#x00E9;ctrico</italic> es un conjunto de cables conductores y otros dispositivos que permiten mantener de forma ininterrumpida una corriente el&#x00E9;ctrica. Para simplificar su estudio, son especialmente &#x00FA;tiles las <italic>leyes de Kirchhoff</italic>, que son consecuencia de la conservaci&#x00F3;n de la carga el&#x00E9;ctrica y la conservaci&#x00F3;n de la energ&#x00ED;a:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>La <italic>ley de Kirchhoff para las corrientes</italic> indica que la suma de las corrientes que entran en un punto de uni&#x00F3;n de varios elementos de un circuito es igual a la suma de las corrientes que salen de &#x00E9;l. Estos puntos de uni&#x00F3;n se llaman <italic>nodos</italic>, como el punto central de la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig1">figura 7.1</xref>, que muestra una parte de un circuito. En ese nodo, la ley de Kirchhoff de las corrientes implica que <italic>I</italic><sub>1</sub> + <italic>I</italic><sub>3</sub> + <italic>I</italic><sub>4</sub> = <italic>I</italic><sub>2</sub>.
<fig id="c7-fig1">
<label>Figura 7.1:</label>
<caption><title>Ejemplo de un trozo de circuito con un nodo.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig1.jpg"/>
</fig></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>La <italic>ley de Kirchhoff para las ca&#x00ED;das de tensi&#x00F3;n</italic> indica que la suma de las ca&#x00ED;das de tensi&#x00F3;n a lo largo de un circuito cerrado o <italic>malla</italic> vale cero. La ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en cada elemento se toma positiva si recorremos el elemento desde su terminal positivo hasta su terminal negativo, y negativa si entramos por el terminal negativo. Por ejemplo, en la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig2">figura 7.2</xref> la ley de Kirchhoff implica que <italic>V</italic><sub>1</sub> + <italic>V</italic><sub>2</sub> + <italic>V</italic><sub>3</sub> + <italic>V</italic><sub>4</sub> + <italic>V</italic><sub>5</sub> = 0.
<fig id="c7-fig2">
<label>Figura 7.2:</label>
<caption><title><target target-type="page" id="pges_176"/>Ejemplo de circuito con una malla.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig2.jpg"/>
</fig>
El sentido de recorrido de la malla es indiferente y lo elegimos a priori seg&#x00FA;n nos convenga. Para las resistencias, la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n se toma positiva en la ley de Kirchhoff si el sentido de la corriente en ellas es el mismo que el sentido en el que estamos recorriendo la malla, y se toma negativa si estamos recorriendo la malla en sentido opuesto al de la corriente en la resistencia.</p></list-item>
</list>
<sec id="c7-s1-s1">
<title><bold>Circuito divisor de tensi&#x00F3;n</bold></title>
<p>Un ejemplo sencillo en teor&#x00ED;a de circuitos es el <italic>divisor de tensi&#x00F3;n</italic>. Consta de una <italic>fuente de tensi&#x00F3;n conectada a varias resistencias en serie</italic>. Podemos verlo montado en la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig3">figura 7.3</xref>.</p>
<fig id="c7-fig3">
<label>Figura 7.3:</label>
<caption><title>Circuito divisor de tensi&#x00F3;n con dos resistencias.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig3.jpg"/>
</fig>
<p>En el divisor de tensi&#x00F3;n de la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig3">figura 7.3</xref>, <italic>V<sub>in</sub></italic> es el <italic>voltaje de entrada</italic> proporcionado por la fuente, es decir, <italic>V<sub>in</sub></italic> = <italic>&#x025B;</italic>. La idea es tratar de calcular el valor del llamado <italic>voltaje de salida V<sub>out</sub></italic>, que, como vemos en la figura, se corresponde en este caso con la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en la resistencia <italic>R</italic><sub>2</sub>, es decir, <italic>V<sub>out</sub></italic> = <italic>V</italic><sub>2</sub>.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_177"/>Usando la ley de Kirchhoff de las mallas, recorriendo &#x00E9;sta en sentido horario, obtenemos</p>
<disp-formula id="Eq_c7-1"><mml:math id="M648" display='block'><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>in</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde hemos supuesto que la (&#x00FA;nica) corriente en el circuito es <italic>I</italic> recorre la malla desde el terminal positivo de la fuente hasta su terminal negativo. Usando la ley de Ohm con las resistencias, tendremos</p>
<disp-formula id="Eq_c7-2"><mml:math id="M649" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Por tanto, la ley de Kirchhoff de la malla nos da la corriente seg&#x00FA;n</p>
<disp-formula id="Eq_c7-3"><mml:math id="M650" display='block'><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mspace width="1em"/><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Como podemos ver, el valor de <italic>I</italic> obtenido es positivo, lo que indica que el sentido elegido anteriormente es el correcto. De aqu&#x00ED;</p>
<disp-formula id="Eq_c7-4"><mml:math id="M651" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>que es la llamada <italic>ecuaci&#x00F3;n del divisor</italic>. Dice simplemente que, en un circuito divisor de tensi&#x00F3;n, el voltaje de entrada se divide entre todas las resistencias proporcionalmente al valor de cada una. Conviene memorizar esta ecuaci&#x00F3;n, ya que es extremadamente &#x00FA;til. El valor de la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en la otra resistencia ser&#x00ED;a, con la misma regla,</p>
<disp-formula id="Eq_c7-5"><mml:math id="M652" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>En general, si tenemos un circuito dividor de tensi&#x00F3;n formado por una fuente ideal de fem &#x03F5; y un conjunto de <italic>N resistencias en serie</italic>, la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en la resistencia <italic>R<sub>i</sub></italic> vendr&#x00E1; dada por la expresi&#x00F3;n</p>
<disp-formula id="Eq_c7-6"><label>(7.1)</label><mml:math id="M653" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mo>&#x22EF;</mml:mo><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<boxed-text id="c7-s1-box1">
<p><target target-type="page" id="pges_178"/><bold>Ejemplo 7.1.1</bold> <italic>Analicemos el circuito divisor de tensi&#x00F3;n con tres resistencias, tomando como V<sub>in</sub> la tensi&#x00F3;n de la fuente y V<sub>out</sub> la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en la resistencia R</italic><sub>3</sub>.</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Hagamos el ejercicio de varias maneras. Procediendo como en el tema anterior, podemos calcular primero la resistencia equivalente R<sub>eq</sub></italic> = <italic>R</italic><sub>1</sub> + <italic>R</italic><sub>2</sub> + <italic>R</italic><sub>3</sub> <italic>y, utilizando la ley de Ohm, calcular la corriente I que atraviesa todos los elementos:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-7"><mml:math id="M654" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;, la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n por la resistencia R</italic><sub>3</sub> <italic>es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-8"><mml:math id="M655" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">out</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">in</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Una segunda manera es mediante la ley de Kirchoff para la malla. Si la recorremos en sentido horario y asumimos que I tambi&#x00E9;n circula en sentido horario, llegamos a</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-9"><mml:math id="M656" display='block'><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Usando la ley de Ohm con las resistencias, la ecuaci&#x00F3;n anterior se escribe</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-10"><mml:math id="M657" display='block'><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>con la que obtenemos la misma expresi&#x00F3;n de I que con el m&#x00E9;todo anterior, y con ella la misma relaci&#x00F3;n entre V<sub>out</sub> y V<sub>in</sub> ya obtenida. Finalmente, tambi&#x00E9;n podemos llegar al resultado deseado empleando la ecuaci&#x00F3;n</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c7-6">(7.1)</xref><italic>, donde i</italic> = 3, <italic>&#x025B;</italic> = <italic>V<sub>in</sub> y N</italic> = 3.</p>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c7-s2">
<label>7.2.</label>
<title><bold>Circuitos equivalentes de Th&#x00E9;venin y de Norton</bold></title>
<p>Una fracci&#x00F3;n importante de los circuitos utilizados en la pr&#x00E1;ctica es la de los <italic>circuitos de acoplamiento</italic>. Un acoplamiento es una conexi&#x00F3;n, a trav&#x00E9;s de dos terminales <italic>a</italic> y <italic>b</italic>, entre dos subcircuitos que realizan funciones diferentes. En el caso m&#x00E1;s simple, un subcircuito realiza funciones de <italic>fuente</italic>, generando una se&#x00F1;al para otro subcircuito que se llama <italic>carga</italic> (o <italic>load</italic>, del ingl&#x00E9;s). Un subcircuito est&#x00E1; conectado al otro mediante cables conductores con puntos de contacto <italic>a</italic> y <italic>b</italic>. La situaci&#x00F3;n se puede observar en el esquema de la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig4">figura 7.4</xref>.</p>
<fig id="c7-fig4">
<label>Figura 7.4:</label>
<caption><title><target target-type="page" id="pges_179"/>Esquema de un circuito con subcircuito fuente y subcircuito carga.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig4.jpg"/>
</fig>
<sec id="c7-s2-s1">
<title><bold>Circuito equivalente de Th&#x00E9;venin</bold></title>
<p>No resulta pr&#x00E1;ctico tener que calcular todas las corrientes y tensiones del circuito total cada vez que hagamos un cambio en el subcircuito de carga. Lo bueno es que en realidad no tenemos que hacerlo en muchos casos (siempre que el subcircuito fuente est&#x00E9; formado por elementos lineales tales como fuentes de tensi&#x00F3;n o de corriente y resistencias), y esto es debido a la posibilidad de usar el llamado <italic>teorema de Th&#x00E9;venin</italic>:</p>
<disp-quote>
<p><italic>Cualquier subcircuito fuente lineal, formado por una red de resistencias y fuentes, es equivalente a una &#x00FA;nica fuente de fem ideal en serie con una &#x00FA;nica resistencia.</italic></p>
</disp-quote>
<p>El teorema de Th&#x00E9;venin se ilustra en la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig5">figura 7.5</xref>. Entre los terminales <italic>a</italic> y <italic>b</italic>, toda la red de resistencias y fuentes de tensi&#x00F3;n que forman el subcircuito fuente puede sustituirse por una &#x00FA;nica fuente de fem de valor <italic>V<sub>Th</sub></italic> y una &#x00FA;nica resistencia de valor <italic>R<sub>Th</sub></italic>.</p>
<fig id="c7-fig5">
<label>Figura 7.5:</label>
<caption><title>Ilustraci&#x00F3;n del teorema de Th&#x00E9;venin.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig5.jpg"/>
</fig>
<p>Veamos c&#x00F3;mo calcular los valores de <italic>V<sub>Th</sub></italic> y <italic>R<sub>Th</sub></italic>:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>El <italic>voltaje de Th&#x00E9;venin V<sub>Th</sub></italic> es el que hay entre los terminales de salida <italic>a</italic> y <italic>b</italic> cuando el subcircuito fuente original se deja en abierto, es decir, cuando no se conecta ning&#x00FA; n subcircuito de carga,
<disp-formula id="Eq_c7-11"><label>(7.2)</label><mml:math id="M658" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mtext mathvariant="italic">abierto.</mml:mtext></mml:msub></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p><target target-type="page" id="pges_180"/>La <italic>resistencia de Th&#x00E9;venin R<sub>Th</sub></italic> es el cociente entre el voltaje de Th&#x00E9;ve- nin <italic>V<sub>Th</sub></italic> y la corriente que hay entre los terminales de salida <italic>a</italic> y <italic>b</italic> si se conecta un cortocircuito entre ambos,
<disp-formula id="Eq_c7-12"><label>(7.3)</label><mml:math id="M659" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">T</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">T</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">I</mml:mi><mml:mtext mathvariant="italic">cortocircuito</mml:mtext></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo mathvariant="italic">.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
Una manera alternativa de calcular <italic>R<sub>Th</sub></italic> es igualarla con la resistencia equivalente entre los terminales <italic>a</italic> y <italic>b</italic> cuando todas las fuentes de tensi&#x00F3;n del circuito original se sustituyen por cortocircuitos (o por las resistencias internas de las fuentes si &#x00E9;stas no son ideales) y las fuentes de corriente del circuito original (dispositivos que veremos un poco m&#x00E1;s abajo) se sustituyen por circuitos abiertos.</p></list-item>
</list>
<p>Una vez obtenido el equivalente de Th&#x00E9;venin, podemos conectarle el subcircuito de carga y obtener cualquier cantidad que se nos pida sobre &#x00E9;l.</p>
<boxed-text id="c7-s2-box1">
<p><bold>Ejemplo 7.2.1</bold> <italic>Supongamos que usamos el circuito de la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig3">figura 7.3</xref> como subcircuito fuente. Para ello, conectamos en la salida una resistencia R</italic><sub>3</sub> <italic>(subcircuito carga). Usemos el equivalente de Th&#x00E9;venin del subcircuito fuente para calcular la corriente por R</italic><sub>3</sub>.</p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Para obtener la resistencia Th&#x00E9;venin, cortocircuitamos la fuente y calculamos la resistencia equivalente del subcirctuito fuente respecto de los terminales de salida. En este caso las resistencias R</italic><sub>1</sub> <italic>y R</italic><sub>2</sub> <italic>est&#x00E1;n en paralelo por lo que</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-13"><mml:math id="M660" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">T</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">+</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo mathvariant="italic">.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Para calcular V<sub>Th</sub> debemos calcular la ca&#x00ED;da de potencial en R</italic><sub>2</sub> <italic>. Como tenemos un divisor de tensi&#x00F3;n, usamos los resultados ya conocidos:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-14"><mml:math id="M661" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">T</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">+</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">i</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;, respecto de los terminales de salida, el subcircuito carga se puede escribir como el circuito de la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig5">figura 7.5</xref> con las expresiones de R<sub>Th</sub> y V<sub>Th</sub> anteriores. Para obtener la corriente I en la resistencia R</italic><sub>3</sub><italic>, observemos que, de nuevo, el equivalente de Th&#x00E9;venin y R</italic><sub>3</sub> <italic>forman un divisor de tensi&#x00F3;n. Por ello,</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-15"><mml:math id="M662" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">3</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">T</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">T</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">+</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">3</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo mathvariant="italic">=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">+</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">i</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mfrac><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn><mml:mrow><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">+</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo mathvariant="italic">+</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">3</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo mathvariant="italic">=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">i</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">+</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">3</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo mathvariant="italic">(</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">+</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo mathvariant="italic">.</mml:mo></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c7-s2-s2">
<title><target target-type="page" id="pges_181"/><bold>Fuentes de corriente</bold></title>
<p>Una <italic>fuente de corriente</italic> ideal es un dispositivo que mantiene cierto valor de la corriente independientemente de lo que se conecte a ella. Hay dispositivos en la pr&#x00E1;ctica que se comportan como fuentes de corriente, construidos con transistores. El s&#x00ED;mbolo que emplearemos para una fuente de corriente es el que podemos ver en la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig6">figura 7.6</xref>.</p>
<p>Un ejemplo de uso de fuentes de corriente es el <italic>circuito divisor de corriente</italic>, formado por una fuente de corriente de valor <italic>I<sub>t</sub></italic> conectada a un conjunto de resistencias en paralelo, como vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig7">figura 7.7</xref>.</p>
<p>Para calcular el valor de <italic>I</italic><sub>1</sub> e <italic>I</italic><sub>2</sub> (las corrientes que circulan por las resistencias), podemos usar la ley de Kirchhoff de los nodos en la confluencia de &#x00E9;stas con <italic>I<sub>t</sub></italic> y la ley de Kirchhoff de las mallas en la que no contiene a la fuente de corriente. Se obtienen las ecuaciones</p>
<fig id="c7-fig6">
<label>Figura 7.6:</label>
<caption><title>S&#x00ED;mbolo de fuente de corriente.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig6.jpg"/>
</fig>
<fig id="c7-fig7">
<label>Figura 7.7:</label>
<caption><title>Circuito divisor de corriente.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig7.jpg"/>
</fig>
<disp-formula id="Eq_c7-16"><mml:math id="M663" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">I</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">t</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo mathvariant="italic">=</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">I</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">+</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">I</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn mathvariant="italic">0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo mathvariant="italic">=</mml:mo><mml:mo mathvariant="italic">&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">I</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">1</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">+</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">I</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">R</mml:mi><mml:mn mathvariant="italic">2</mml:mn></mml:msub><mml:mo mathvariant="italic">,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<p>donde suponemos que el valor <italic>I<sub>t</sub></italic> de la fuente es conocido. Resolviendo este sistema,</p>
<disp-formula id="Eq_c7-17"><mml:math id="M664" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_182"/>La expresi&#x00F3;n general de las corrientes en las resistencias de un divisor de corriente es</p>
<disp-formula id="Eq_c7-18"><label>(7.4)</label><mml:math id="M665" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>R<sub>eq</sub></italic> es la resistencia equivalente de la asociaci&#x00F3;n en paralelo de las resistencias del divisor y <italic>R<sub>i</sub></italic> es la resistencia en la que estamos calculando la corriente.</p>
<boxed-text id="c7-s2-box2">
<p><bold>Ejemplo 7.2.2</bold> <italic>Analicemos el divisor de corriente con tres resistencias, a&#x00F1;adiendo R</italic><sub>3</sub> <italic>en paralelo a las resistencias del circuito de la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig7">figura 7.7</xref>.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Al igual que hicimos en el <xref ref-type="boxed-text" rid="c7-s1-box1">ejemplo 7.1.1</xref>, podemos proceder, al menos, de tres maneras. En primer lugar, podemos calcular la resistencia equivalente. Al estar las tres en paralelo, tenemos</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-19">
<mml:math id="M666" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;, la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en las resistencias es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-20"><mml:math id="M667" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Por tanto, la intensidad por cada resistencia es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-21"><mml:math id="M668" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>V</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>V</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>V</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>A id&#x00E9;nticos resultados llegamos usando la ecuaci&#x00F3;n</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c7-18">(7.4)</xref><italic>. Por &#x00FA;ltimo, tambi&#x00E9;n podr&#x00ED;amos usar las leyes de Kirchoff para analizar el circuito. Por una parte, tendr&#x00ED;amos que toda la intensidad que pasa por la fuente de corriente It se reparte por las resistencias</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-22"><mml:math id="M669" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_183"/><italic>y, recorriendo las dos mallas que contienen s&#x00F3;lo resistencias en sentido horario:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-23"><mml:math id="M670" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>donde hemos usado la ley de Ohm para expresar las ca&#x00ED;das de tensi&#x00F3;n en las resistencias como funci&#x00F3;n de las corrientes y las resistencias. Las dos relaciones anteriores no expresan m&#x00E1;s que el hecho de que las tres resistencias est&#x00E1;n en paralelo, sus ca&#x00ED;das de tensi&#x00F3;n por tanto son iguales.</italic></p>
<p><italic>Estas mismas relaciones nos permiten, por ejemplo, expresar I</italic><sub>2</sub> <italic>e I</italic><sub>3</sub> <italic>en funci&#x00F3;n de I</italic><sub>1</sub>. <italic>Y, usando luego la ecuaci&#x00F3;n para I<sub>t</sub>, llegamos a</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-24"><mml:math id="M671" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>An&#x00E1;logamente, llegamos a las ecuaciones para I</italic><sub>2</sub> <italic>e I</italic><sub>3</sub> <italic>ya obtenidas previamente.</italic></p>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c7-s2-s3">
<title><bold>Circuito equivalente de Norton</bold></title>
<p>Adem&#x00E1;s del equivalente de Th&#x00E9;venin existe otra opci&#x00F3;n para tratar un subcircuito fuente formado por una red de fuentes y resistencias. Se trata del <italic>teorema de Norton</italic>:</p>
<disp-quote>
<p><italic>Cualquier subcircuito fuente lineal, formado por una red de resistencias y fuentes, es equivalente a una &#x00FA;nica fuente de corriente ideal en paralelo con una &#x00FA;nica resistencia.</italic></p>
</disp-quote>
<p>El teorema de Norton se ilustra en la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig8">figura 7.8</xref>.</p>
<fig id="c7-fig8">
<label>Figura 7.8:</label>
<caption><title>Ilustraci&#x00F3;n del teorema de Norton.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig8.jpg"/>
</fig>
<p><target target-type="page" id="pges_184"/>Veamos c&#x00F3;mo calcular los valores de <italic>I<sub>N</sub></italic> y <italic>R<sub>N</sub></italic>:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>La <italic>corriente de Norton I<sub>N</sub></italic> es la que hay entre los terminales de salida <italic>a</italic> y <italic>b</italic> del subcircuito fuente original si se conecta un cortocircuito entre ambos,
<disp-formula id="Eq_c7-25"><mml:math id="M672" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">cortocircuito</mml:mi></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>La <italic>resistencia de Norton R<sub>N</sub></italic> es el cociente entre el voltaje que hay entre los terminales <italic>a</italic> y <italic>b</italic> del subcircuito original si se deja un circuito abierto entre ellos y la corriente de Norton, es decir,
<disp-formula id="Eq_c7-26"><mml:math id="M673" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">abierto</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
</list>
<p>Dado que, tanto el circuito de Th&#x00E9;venin como el de Norton, son equivalentes al subcircuito fuente original, han de serlo entre ellos. Esto implica que los valores de ambos circuitos han de coincidir, por lo que</p>
<disp-formula id="Eq_c7-27"><mml:math id="M674" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<boxed-text id="c7-s2-box3">
<p><bold>Ejemplo 7.2.3</bold> <italic>Volvamos al <xref ref-type="boxed-text" rid="c7-s2-box1">ejemplo 7.2.1</xref> y resolv&#x00E1;moslo obteniendo el equivalente de Norton del subcircuito fuente.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Debemos calcular el equivalente de Norton de un divisor de tensi&#x00F3;n, donde se toma la salida entre los terminales de la resistencia R</italic><sub>2</sub> <italic>. Primero calculamos la resistencia Norton R<sub>N</sub> o resistencia equivalente entre los terminales de salida cuando cortocircuitamos la fuente. Como &#x00E9;sta coincide con la resistencia Th&#x00E9;venin, R<sub>N</sub></italic> = <italic>R<sub>Th</sub>, que ya calculamos en el <xref ref-type="boxed-text" rid="c7-s2-box1">ejemplo 7.2.1</xref>:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-28"><mml:math id="M675" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>La intensidad Norton es la que hay entre los terminales de salida cuando &#x00E9;sta se cortocircuita. En este caso, la resistencia R</italic><sub>2</sub> <italic>queda en paralelo con un corto y por tanto la asociaci&#x00F3;n es equivalente a un corto. Por tanto, nos queda la fuente V<sub>in</sub> en serie con R</italic><sub>1</sub><italic>, por lo que</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-29"><mml:math id="M676" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_185"/><italic>Finalmente, el subcircuito fuente simplificado y la resistencia R</italic><sub>3</sub> <italic>forman un divisor de corriente, por lo que, la corriente I</italic><sub>3</sub> <italic>a trav&#x00E9;s de R</italic><sub>3</sub> <italic>, usando la ecuaci&#x00F3;n</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c7-18">(7.4)</xref><italic>, es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-30"><mml:math id="M677" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>que es el resultado obtenido en el <xref ref-type="boxed-text" rid="c7-s2-box1">ejemplo 7.2.1</xref>.</italic></p>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c7-s3">
<label>7.3.</label>
<title><bold>Circuitos de corriente continua con condensadores</bold></title>
<p>En los circuitos que hemos considerado hasta ahora, los voltajes e intensidades permanec&#x00ED;an constantes en el tiempo. Sin embargo, es posible que los voltajes e intensidades var&#x00ED;en en el tiempo aunque el circuito sea de corriente continua. Esto ocurre, por ejemplo, si conectamos condensadores descargados a fuentes y resistencias. Los condensadores permiten construir, por ejemplo, circuitos temporizadores (en los que algo ocurre una vez ha ocurrido otra cosa).</p>
<p>Los condensadores se representan, en los diagramas de circuitos, mediante dos barras paralelas de la misma longitud, como ya vimos en el tema anterior. Este s&#x00ED;mbolo recuerda al de un condensador plano, aunque en realidad hay gran variedad de formas y tama&#x00F1;os. La <italic>ecuaci&#x00F3;n caracter&#x00ED;stica</italic> de un condensador la vimos en el tema anterior y era</p>
<disp-formula id="Eq_c7-31"><mml:math id="M678" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>Q</italic> es la carga acumulada en la placa positiva del condensador, <italic>C</italic> es su capacidad y <italic>V</italic> es la diferencia de potencial entre sus placas. Para el estudio de los condensadores en circuitos, se requiere, sin embargo, una relaci&#x00F3;n entre voltaje y corriente. Obtenemos esta relaci&#x00F3;n derivando la ecuaci&#x00F3;n del condensador respecto al tiempo y usando que <italic>I</italic> = <italic>dQ/dt</italic>. As&#x00ED; llegamos a la ecuaci&#x00F3;n</p>
<disp-formula id="Eq_c7-32"><mml:math id="M679" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>siendo <italic>I</italic> la corriente que va, por el exterior del condensador, desde su placa negativa a su placa positiva, que es el sentido convencional que hemos adoptado. Esta relaci&#x00F3;n expresa que cuanto mayor sea la corriente m&#x00E1;s deprisa crece el voltaje. Como vemos, <italic>un condensador no satisface la ley de Ohm</italic>.</p>
<sec id="c7-s3-s1">
<title><target target-type="page" id="pges_186"/><bold>Descarga de un condensador</bold></title>
<p>Veamos, en primer lugar, un circuito b&#x00E1;sico de <italic>descarga de un condensador</italic>, que es algo tan sencillo como un condensador cargado conectado a una resistencia, como muestra la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig9">figura 7.9</xref>.</p>
<p>A la derecha de la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig9">figura 7.9</xref> vemos c&#x00F3;mo var&#x00ED;a el voltaje del condensador con el tiempo. Inicialmente tiene un voltaje <italic>V</italic><sub>0</sub>, y una carga <italic>Q</italic><sub>0</sub> = <italic>CV</italic><sub>0</sub>. Como est&#x00E1; conectado con la resistencia, &#x00E9;sta tiene el mismo voltaje y, por la ley de Ohm, deja pasar una corriente inicial <italic>I</italic><sub>0</sub> = <italic>V</italic><sub>0</sub><italic>/R</italic> que comienza a descargar el condensador. Esto ocurre hasta que el voltaje del condensador es cero, el condensador se ha descargado y ya no hay corriente por la resistencia. El tiempo caracter&#x00ED;stico de descarga del condensador en este circuito es igual al producto <italic>RC</italic> y se llama <italic>constante de tiempo</italic> del circuito. De hecho, cuando ha pasado un tiempo <italic>t</italic> = <italic>RC</italic>, el voltaje ha deca&#x00ED;do en el condensador hasta un 37 % aproximadamente del valor inicial.</p>
<fig id="c7-fig9">
<label>Figura 7.9:</label>
<caption><title>Circuito con un condensador y una resistencia (izquierda) y la curva de descarga del condensador (derecha).</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig9.jpg"/>
</fig>
</sec>
<sec id="c7-s3-s2">
<title><bold>Carga de un condensador</bold></title>
<p>Para <italic>cargar un condensador</italic> que est&#x00E9; inicialmente descargado, se puede conectar a una fuente de tensi&#x00F3;n en serie con una resistencia, como vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig10">figura 7.10</xref>.</p>
<p>Inicialmente, el condensador tiene voltaje nulo y carga nula. Por ello, la resistencia tiene inicialmente todo el voltaje que proporciona la fuente y comienza a dejar pasar una corriente inicial <italic>I</italic><sub>0</sub> = <italic>V/R</italic> que comienza a cargar el condensador. Esto ocurre hasta que el voltaje del condensador iguala el de la fuente, con lo que ning&#x00FA;n voltaje cae en la resistencia y la corriente es cero. En ese momento, la carga final del condensador es <italic>Q</italic> = <italic>CV</italic>. El comportamiento del voltaje del condensador con el tiempo se ve en la figura, y la constante de tiempo del circuito es, de nuevo, el producto <italic>RC</italic>. A efectos pr&#x00E1;cticos, desp&#x00FA;es de transcurrido un tiempo igual a cinco veces la constante de tiempo, esto es, 5<italic>RC</italic>, el voltaje ha alcanzado el 99 % de su valor final y consideramos cargado el condensador.</p>
<fig id="c7-fig10">
<label>Figura 7.10:</label>
<caption><title><target target-type="page" id="pges_187"/>Circuito con una fuente de tensi&#x00F3;n, un condensador y una resistencia (izquierda) y la curva de carga del condensador (derecha).</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig10.jpg"/>
</fig>
</sec>
<sec id="c7-s3-s3">
<title><bold>Condensadores en r&#x00E9;gimen estacionario de corriente continua</bold></title>
<p>Finalmente, vamos a tratar tambi&#x00E9;n el comportamiento de los condensadores en circuitos de corriente continua en los que los voltajes y las corrientes son constantes. Esta situaci&#x00F3;n se conoce con el nombre de <italic>r&#x00E9;gimen estacionario</italic>, que es el que hemos estado tratando todo el tiempo en circuitos con resistencias.</p>
<p>El comportamiento de un condensador en el r&#x00E9;gimen estacionario de corriente continua est&#x00E1; dado por su ecuaci&#x00F3;n caracter&#x00ED;stica</p>
<disp-formula id="Eq_c7-33"><label>(7.5)</label><mml:math id="M680" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>pero con <italic>V</italic> constante. Por tanto, en el estacionario de corriente continua, un condensador cumple</p>
<disp-formula id="Eq_c7-34"><mml:math id="M681" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>y es, por tanto, <italic>equivalente a un circuito abierto</italic>.</p>
<boxed-text id="c7-s3-box1">
<p><target target-type="page" id="pges_188"/><bold>Ejemplo 7.3.1</bold> <italic>Conectamos la salida del circuito de la <xref ref-type="fig" rid="c7-fig3">figura 7.3</xref> a un condensador de capacidad C, inicialmente descargado. Calculemos la constante de tiempo del proceso de carga as&#x00ED; como la carga de la pla ca positiva del condensador cuando est&#x00E1; completamente cargado.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Si reemplazamos el circuito fuente por su equivalente de Th&#x00E9;venin, el resultado es una fuente V<sub>Th</sub> en serie con una resistencia R<sub>Th</sub> y un condensador C. As&#x00ED;, usando los resultados del <xref ref-type="boxed-text" rid="c7-s2-box1">ejemplo 7.2.1</xref>, la constante de tiempo vale</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-35"><mml:math id="M682" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><italic>Por otra parte, cuando el condensador est&#x00E1; completamente cargado, se comporta como un abierto. As&#x00ED;, la diferencia de potencial entre sus placas vale V<sub>Th</sub>, por lo que la carga Q de su placa positiva es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c7-36"><mml:math id="M683" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi>C</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c7-s4">
<label>7.4.</label>
<title><bold>Tabla resumen</bold></title>
<table-wrap id="c7-tab1">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p>F&#x00F3;rmula/magnitud</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Definici&#x00F3;n</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c7-37"><mml:math id="M684" display='inline'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mo>&#x22EF;</mml:mo><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>V<sub>i</sub></italic></p>
<p><italic>&#x025B;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Divisor de tensi&#x00F3;n con <italic>N</italic> resistencias</p>
<p>Ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en la resistencia <italic>R<sub>i</sub></italic></p>
<p>Fem de la fuente ideal</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c7-6">(7.1)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>V<sub>Th</sub></italic> = <italic>V<sub>abierto</sub></italic></p>
<p><italic>V<sub>abierto</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Voltaje Th&#x00E9;venin</p>
<p>Voltaje subcircuito fuente en abierto</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c7-11">(7.2)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c7-38"><mml:math id="M685" display='inline'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mtext mathvariant="italic">Th</mml:mtext></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mtext mathvariant="italic">cortocircuito</mml:mtext></mml:msub></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>I<sub>cortocircuito</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Resistencia Th&#x00E9;venin</p>
<p>Intensidad subcirtuito fuente en corto</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c7-12">(7.3)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c7-39"><mml:math id="M686" display='inline'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>I<sub>i</sub></italic></p>
<p><italic>I<sub>t</sub></italic></p>
<p><italic>R<sub>eq</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Divisor de corriente</p>
<p>Intensidad de la resistencia <italic>R<sub>i</sub></italic></p>
<p>Intensidad de la fuente de corriente</p>
<p>Resistencia equivalente</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c7-18">(7.4)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><target target-type="page" id="pges_189"/><inline-formula id="Eq_c7-40"><mml:math id="M687" display='inline'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>I</italic></p>
<p><italic>C</italic></p>
<p><italic>V</italic></p>
<p><italic>t</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n caracter&#x00ED;stica del condensador</p>
<p>Intensidad del condensador</p>
<p>Capacidad del condensador</p>
<p>Voltaje del condensador</p>
<p>Tiempo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c7-33">(7.5)</xref></p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
</sec>
<sec id="c7-s5">
<label>7.5.</label>
<title><bold>Problemas resueltos</bold></title>
<list list-type="order">
<list-item><p>Determina la diferencia de potencial <italic>V</italic><sub>2</sub> &#x2212; <italic>V</italic><sub>4</sub> entre los puntos 2 y 4 del circuito de la figura.
<fig id="c7-fig11">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig11.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Aplicamos la regla de Kirchhoff de las mallas a la &#x00FA;nica malla del circuito. Dado que s&#x00F3;lo hay una corriente <italic>I</italic>, resulta
<disp-formula id="Eq_c7-41"><mml:math id="M688" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3000</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
Ya tenemos lo que necesitamos para calcular cualquier diferencia de potencial. Para determinar <italic>V</italic><sub>2</sub> &#x2212; <italic>V</italic><sub>4</sub>, nos dirigimos desde el punto 2 al punto 4 por cualquier camino del circuito y vamos sumando las ca&#x00ED;das de potencial que nos encontremos en el camino. Por ejemplo, si vamos por el camino de las resistencias de 1 k&#x2126; (derecha) y 3k&#x2126;,
<disp-formula id="Eq_c7-42"><mml:math id="M689" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Si vamos por el camino de la resistencia de 1 k&#x2126; (arriba) y la bater&#x00ED;a,
<disp-formula id="Eq_c7-43"><mml:math id="M690" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="italic">I R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_190"/>Obt&#x00E9;n la potencia disipada por la resistencia de 50 &#x2126; del circuito de la figura. Adem&#x00E1;s, calcula la diferencia de potencial entre los puntos <italic>a</italic> y <italic>b</italic>.
<fig id="c7-fig12">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig12.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Para realizar el ejercicio, necesitamos las corrientes a trav&#x00E9;s de las resistencias. Llamaremos <italic>I</italic><sub>1</sub> a la corriente que atraviesa la bater&#x00ED;a y la resistencia <italic>R</italic><sub>1</sub> = 10 &#x2126;, <italic>I</italic><sub>2</sub> ser&#x00E1; la corriente que atraviesa la resistencia <italic>R</italic><sub>2</sub> = 80 &#x2126; (hacia abajo) e <italic>I</italic><sub>3</sub> ser&#x00E1; la corriente que pasa por <italic>R</italic><sub>3</sub> = 20 &#x2126; y <italic>R</italic><sub>4</sub> = 50 &#x2126; (hacia abajo).</p>
<p>NOTA: El sentido de las corrientes se toma inicialmente como queramos. Si alguna resulta negativa desp&#x00FA;es, es que el sentido es el contrario del que hab&#x00ED;amos imaginado al principio.</p>
<p>Dado que tenemos 3 inc&#x00F3;gnitas (las corrientes), nos hacen falta 3 ecuaciones. Planteamos las reglas de Kirchhoff en las dos mallas internas del circuito y en el nodo <italic>a</italic>,
<disp-formula id="Eq_c7-44"><mml:math id="M691" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
Poniendo los datos <italic>&#x025B;</italic> = 12 V, <italic>R</italic><sub>1</sub> = 10 &#x2126;, <italic>R</italic><sub>2</sub> = 8 &#x2126;, <italic>R</italic><sub>3</sub> = 20 &#x2126; y <italic>R</italic><sub>4</sub> = 50 &#x2126; en el sistema de ecuaciones anterior, se obtiene
<disp-formula id="Eq_c7-45"><mml:math id="M692" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,903</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,372</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="1em"/><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,0425</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Una vez resuelto el circuito, podemos responder a las preguntas que se nos plantean. La potencia disipada en la resistencia <italic>R</italic><sub>4</sub> = 50 &#x2126; es
<disp-formula id="Eq_c7-46"><mml:math id="M693" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,0425</mml:mn><mml:msup><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0902</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La diferencia de potencial entre los puntos <italic>a</italic> y <italic>b</italic> es
<disp-formula id="Eq_c7-47"><mml:math id="M694" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,372</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2,97</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_191"/>Calcula todas las corrientes del circuito de la figura. Adem&#x00E1;s, calcula la diferencia de potencial entre los puntos 1 y 2, entre 2 y 3, y entre 1 y 4.
<fig id="c7-fig13">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig13.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Llamamos <italic>I</italic><sub>1</sub> a la corriente que parte del terminal positivo de la bater&#x00ED;a y pasa por <italic>R</italic><sub>1</sub>, <italic>I</italic><sub>2</sub> a la que pasa por <italic>R</italic><sub>2</sub> hacia abajo e <italic>I</italic><sub>3</sub> a la que pasa por <italic>R</italic><sub>3</sub> y <italic>R</italic><sub>4</sub> hacia abajo. Las reglas de Kirchhoff en el nodo 1 y en las dos mallas interiores dan las ecuaciones
<disp-formula id="Eq_c7-48"><mml:math id="M695" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
De estas tres ecuaciones, se obtienen
<disp-formula id="Eq_c7-49"><mml:math id="M696" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,171</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,129</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0429</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La diferencia de potencial entre 1 y 2 es
<disp-formula id="Eq_c7-50"><mml:math id="M697" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,857</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
entre 2 y 3 es
<disp-formula id="Eq_c7-51"><mml:math id="M698" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,429</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
y entre 1 y 4 es
<disp-formula id="Eq_c7-52"><mml:math id="M699" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4,71</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_192"/>Calcula la potencia suministrada por la fuente de 10 V as&#x00ED; como la potencia disipada por las resistencias del siguiente circuito.
<fig id="c7-fig14">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig14.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Para aligerar la notaci&#x00F3;n, escribimes directamente el valor de las resistencias en lugar de nombrarlas con letras. Las reglas de Kirchhoff en las dos mallas interiores y en el nodo de arriba dan las ecuaciones
<disp-formula id="Eq_c7-53"><mml:math id="M700" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mi>,</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mi>.</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
donde <italic>I</italic>&#x2032; es la corriente por las resistencias de 2 &#x2126; y 3 &#x2126; (hacia abajo), <italic>I</italic><sub>10</sub> es la corriente por la bater&#x00ED;a de 10 V (hacia arriba) e <italic>I</italic><sub>5</sub> es la corriente por la bater&#x00ED;a de 5 V (hacia abajo). Resolviendo el sistema,
<disp-formula id="Eq_c7-54"><mml:math id="M701" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
La potencia suministrada por la bater&#x00ED;a de 10 V es igual a la corriente que la atraviesa (de su terminal negativo a su terminal positivo) por su fem, es decir,
<disp-formula id="Eq_c7-55"><mml:math id="M702" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La potencia disipada por las resistencias es la suma de las disipadas por cada una de ellas,
<disp-formula id="Eq_c7-56"><mml:math id="M703" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
Los resultados anteriores nos dicen que la bater&#x00ED;a de 10 V proporciona m&#x00E1;s potencia que la que disipan todas las resistencias. Por tanto, la bater&#x00ED;a de 5 V no proporciona ninguna potencia al circuito, sino que consume parte de la potencia que proporciona la de 10 V. La potencia consumida por la bater&#x00ED;a de 5 V es igual a la que proporciona la bater&#x00ED;a de 10 V menos la que consumen las resistencias, es decir,
<disp-formula id="Eq_c7-57"><target target-type="page" id="pges_193"/><mml:math id="M704" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi mathvariant="italic">consumida</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Para explicar esto, podemos calcular la potencia que proporciona esa misma bater&#x00ED;a. Ser&#x00E1; igual a la corriente que la atreviesa del terminal negativo al positivo por su fem. Pero la corriente <italic>I</italic><sub>5</sub> va del terminal positivo al negativo de la bater&#x00ED;a, por lo que
<disp-formula id="Eq_c7-58"><mml:math id="M705" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
lo que coincide con el c&#x00E1;lculo anterior. De hecho, en este circuito, la bater&#x00ED;a de 10 V se usa para cargar la bater&#x00ED;a de 5 V.</p></list-item>
<list-item><p>Calcula el potencial de los puntos 1, 2 y 3 del siguiente circuito teniendo en cuenta que el potencial del punto 0 es cero.
<fig id="c7-fig15">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig15.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> El potencial del punto 1 se puede calcular f&#x00E1;cilmente porque entre &#x00E9;l y el punto 0 est&#x00E1; solo la bater&#x00ED;a de <italic>&#x025B;</italic><sub>1</sub> = 10 V, por lo que
<disp-formula id="Eq_c7-59"><mml:math id="M706" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
Lo mismo ocurre en el punto 3, pero ahora con la bater&#x00ED;a de <italic>&#x025B;</italic><sub>2</sub> = 5 V:
<disp-formula id="Eq_c7-60"><mml:math id="M707" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
Para calcular el potencial del punto 2 nos hace falta la corriente que pasa por alguna resistencia. Suponemos que <italic>I</italic><sub>1</sub> es la corriente que parte del terminal positivo de 10 V, <italic>I</italic><sub>2</sub> parte del terminal positivo de 5 V e <italic>I</italic>&#x2032; pasa por <italic>R</italic><sub>3</sub> de arriba hacia abajo. Por las reglas de Kirchhoff en el nodo 2 y las dos mallas interiores, tenemos
<disp-formula id="Eq_c7-61"><mml:math id="M708" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mi>,</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mi>.</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_194"/>La soluci&#x00F3;n es
<disp-formula id="Eq_c7-62"><mml:math id="M709" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>35</mml:mn><mml:mn>11</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>11</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>25</mml:mn><mml:mn>11</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
El resultado nos indica que <italic>I</italic><sub>2</sub> va en sentido opuesto al que hab&#x00ED;amos pensado (recorre la bater&#x00ED;a de 5 V hacia abajo). Con todo esto, el potencial del punto 2 es
<disp-formula id="Eq_c7-63"><mml:math id="M710" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mfrac><mml:mn>25</mml:mn><mml:mn>11</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6,82</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la potencia suministrada o disipada por cada elemento del siguiente circuito.
<fig id="c7-fig16">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig16.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Tomamos las intensidades <italic>I</italic><sub>1</sub>, <italic>I</italic><sub>2</sub> e <italic>I</italic><sub>3</sub> de las fuentes de 1 V, 2 V y 3 V saliendo de los polos positivos, respectivamente. Las reglas de Kirchhoff en el nodo central superior y las dos mallas interiores dan las ecuaciones
<disp-formula id="Eq_c7-64"><mml:math id="M711" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mi>.</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
Resolviendo el sistema, tenemos
<disp-formula id="Eq_c7-65"><mml:math id="M712" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>22</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>7</mml:mn><mml:mn>55</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>9</mml:mn><mml:mn>110</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Las potencias proporcionadas por las bater&#x00ED;as son
<target target-type="page" id="pges_195"/>
<disp-formula id="Eq_c7-66"><mml:math id="M713" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>22</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0455</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>14</mml:mn><mml:mn>55</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,255</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>27</mml:mn><mml:mn>110</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,245</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>.</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
Las potencias disipadas por las resistencias son
<disp-formula id="Eq_c7-67"><mml:math id="M714" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>22</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0207</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>20</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>7</mml:mn><mml:mn>55</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,324</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>30</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>9</mml:mn><mml:mn>110</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,201</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Usando el equivalente de Th&#x00E9;venin del circuito fuente, calcula la corriente en la resistencia de carga conectada entre los terminales <italic>a</italic> y <italic>b</italic>.
<fig id="c7-fig17">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig17.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Para calcular el equivalente de Th&#x00E9;venin, lo primero es quitar la resistencia de carga entre los terminales <italic>a</italic> y <italic>b</italic>. El voltaje de Th&#x00E9;venin es la diferencia de potencial entre los puntos <italic>a</italic> y <italic>b</italic>, que coincide con la ca&#x00ED;da de potencial en la resistencia de 6 &#x2126;. Dado que el circuito es un divisor de tensi&#x00F3;n, tenemos
<disp-formula id="Eq_c7-68"><mml:math id="M715" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>6</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1,2</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
Para calcular la resistencia de Th&#x00E9;venin, podemos poner un cortocircuito entre <italic>a</italic> y <italic>b</italic>. En la asociaci&#x00F3;n en parelelo entre ese cortocircuito (con resistencia nula) y la resistencia de 6 &#x2126;, toda la corriente pasa por el cortocircuito. Por tanto, la corriente entre <italic>a</italic> y <italic>b</italic> coincide con la que habr&#x00ED;a en el circuito sin la resistencia de 6 &#x2126;, que es
<disp-formula id="Eq_c7-69"><mml:math id="M716" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">cortocircuito</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_196"/>De aqu&#x00ED;,
<disp-formula id="Eq_c7-70"><mml:math id="M717" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">cortocircuito</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>1,2</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2,4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
De manera alternativa, podemos calcular la resistencia de Th&#x00E9;venin como la equivalente entre <italic>a</italic> y <italic>b</italic> cuando se reemplaza la bater&#x00ED;a de 2 V por un cortocircuito. Entonces, las resistencias de 4 &#x2126; y 6 &#x2126; est&#x00E1;n en paralelo y resulta
<disp-formula id="Eq_c7-71"><mml:math id="M718" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>12</mml:mn></mml:mfrac><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2,4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Ya tenemos calculado el equivalente de Th&#x00E9;venin, as&#x00ED; que volvemos a colocar la resistencia de carga entre <italic>a</italic> y <italic>b</italic>. El ejercicio nos pide la corriente a trav&#x00E9;s de esa resistencia. En el circuito que nos ha quedado, las resistencias <italic>R<sub>T h</sub></italic> y la de carga <italic>R<sub>L</sub></italic> est&#x00E1;n en serie. La corriente en ese circuito es
<disp-formula id="Eq_c7-72"><mml:math id="M719" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>1,2</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2,4</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>8</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,115</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Usando el equivalente de Norton del circuito fuente, calcula la corriente en la resistencia de carga.
<fig id="c7-fig18">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig18.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Primero, quitamos la resistencia de carga. La resistencia de Norton (que es igual a la de Th&#x00E9;venin) puede obtenerse reemplazando la bater&#x00ED;a por un cortocircuito y calculando la resistencia equivalente de la configuraci&#x00F3;n resultante entre <italic>a</italic> y <italic>b</italic>. Como las tres resistencias est&#x00E1;n en paralelo, tenemos
<disp-formula id="Eq_c7-73"><mml:math id="M720" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>8</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>13</mml:mn><mml:mn>24</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>24</mml:mn><mml:mn>13</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,85</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Por otro lado, la corriente de Norton es la que hay entre <italic>a</italic> y <italic>b</italic> cuando ponemos un cortocircuito entre ellos. Al ponerlo, este cortocircuito est&#x00E1; en paralelo <target target-type="page" id="pges_197"/>con las resistencias de 6 &#x2126; y 8 &#x2126;, por lo que no pasa corriente por estas dos resistencias. As&#x00ED;, <italic>I<sub>N</sub></italic> es la corriente total en un circuito en el que s&#x00F3;lo est&#x00E1; la resistencia de 4 &#x2126;,
<disp-formula id="Eq_c7-74"><mml:math id="M721" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">cortocircuito</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Una vez calculado el equivalente de Norton, colocamos en &#x00E9;l la resistencia de carga <italic>R<sub>L</sub></italic> = 10 &#x2126;. Este circuito es un divisor de corriente, con la fuente de corriente <italic>I<sub>N</sub></italic> = 0,5 A en paralelo con la resistencia de Norton <italic>R<sub>N</sub></italic> &#x22CD; 1,85 &#x2126; y la resistencia de carga <italic>R<sub>L</sub></italic> = 10 &#x2126;. La resistencia equivalente de la asociaci&#x00F3;n en paralelo de <italic>R<sub>N</sub></italic> y <italic>R<sub>L</sub></italic> es
<disp-formula id="Eq_c7-75"><mml:math id="M722" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>13</mml:mn><mml:mn>24</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>10</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>77</mml:mn><mml:mn>120</mml:mn></mml:mfrac><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>120</mml:mn><mml:mn>77</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,56</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Por la ecuaci&#x00F3;n del divisor, la corriente a trav&#x00E9;s de <italic>R<sub>L</sub></italic> es
<disp-formula id="Eq_c7-76"><mml:math id="M723" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>77</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0779</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Obt&#x00E9;n el equivalente de Th&#x00E9;venin respecto de los terminales <italic>a</italic> y <italic>b</italic> del siguiente subcircuito fuente.
<fig id="c7-fig19">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig19.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Para obtener el voltaje de Th&#x00E9;venin, hemos de calcular la diferencia de potencial entre <italic>a</italic> y <italic>b</italic>. Dado que no pasa corriente por la bater&#x00ED;a de 2 V ni por la resistencia de 5 &#x2126;, la corriente por la resistencia de 6 &#x2126; es
<disp-formula id="Eq_c7-77"><mml:math id="M724" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>6</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>q</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>12</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_198"/>Con esto,
<disp-formula id="Eq_c7-78"><mml:math id="M725" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>6</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>6</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
Por tanto, resulta que el terminal positivo del equivalente de Th&#x00E9;venin no es <italic>a</italic>, sino <italic>b</italic>. El voltaje de Th&#x00E9;venin es
<disp-formula id="Eq_c7-79"><mml:math id="M726" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
Para la resistencia de Th&#x00E9;venin, sustituimos todas las bater&#x00ED;as por cortocircuitos. Las resistencias de 12 &#x2126; y 6 &#x2126; est&#x00E1;n en paralelo, de modo que
<disp-formula id="Eq_c7-80"><mml:math id="M727" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>12</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>3</mml:mn><mml:mn>12</mml:mn></mml:mfrac><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Dado que <italic>R</italic><sub>12</sub> est&#x00E1; en serie con la resistencia de 5 &#x2126;,
<disp-formula id="Eq_c7-81"><mml:math id="M728" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>5</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula el equivalente de Norton del siguiente subcircuito fuente.
<fig id="c7-fig20">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig20.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Para obtener la resistencia de Norton, sustituimos todas las bater&#x00ED;as por cortocircuitos y calculamos la resistencia equivalente entre <italic>a</italic> y <italic>b</italic>. Las resistencias <italic>R</italic><sub>1</sub> y <italic>R</italic><sub>2</sub> est&#x00E1;n en serie, de manera que
<disp-formula id="Eq_c7-82"><mml:math id="M729" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<italic>R</italic><sub>12</sub> est&#x00E1; en paralelo con <italic>R</italic><sub>3</sub>:
<disp-formula id="Eq_c7-83"><mml:math id="M730" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>123</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>120</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>30</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>5</mml:mn><mml:mn>120</mml:mn></mml:mfrac><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>123</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>120</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>24</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_199"/>Finalmente, <italic>R</italic><sub>123</sub> est&#x00E1; en serie con <italic>R</italic><sub>4</sub>, por lo que
<disp-formula id="Eq_c7-84"><mml:math id="M731" display='block'><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>123</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>4</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>24</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>124</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
La corriente de Norton es la corriente entre <italic>a</italic> y <italic>b</italic> cuando se coloca un cortocircuito entre esos puntos. Para este caso, sin embargo, es mucho m&#x00E1;s sencillo calcular el voltaje en circuito abierto entre <italic>a</italic> y <italic>b</italic> (voltaje de Th&#x00E9;venin) y luego usar la resistencia de Norton que ya tenemos. Dado que no hay corriente en <italic>R</italic><sub>4</sub>, la corriente en la malla cerrada (tomada en sentido antihorario), usando la regla de Kirchhoff, est&#x00E1; dada por
<disp-formula id="Eq_c7-85"><mml:math id="M732" display='block'><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>150</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Por tanto,
<disp-formula id="Eq_c7-86"><mml:math id="M733" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">abierto</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>30</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>30</mml:mn><mml:mn>150</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>14</mml:mn><mml:mn>5</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Y, usando la resistencia de Norton, tenemos
<disp-formula id="Eq_c7-87"><mml:math id="M734" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">abierto</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>14</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>124</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0223</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>En el circuito de la figura, <italic>V</italic><sub>0</sub> = 10 V, <italic>R</italic><sub>1</sub> = 100 &#x2126;, <italic>R</italic><sub>2</sub> = 300 &#x2126;, <italic>C</italic> = 4 <italic>&#x00B5;</italic>F.</p></list-item>
<list-item><p>Teniendo en cuenta que el condensador del siguiente circuito est&#x00E1; inicialmente descargado, calcula la constante de tiempo del proceso de carga, as&#x00ED; como la carga de su placa positiva una vez finalizado el proceso de carga.
<fig id="c7-fig21">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig21.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> Sabemos que la constante de tiempo de la carga de un condensador conectado a una bater&#x00ED;a y a una resistencia en serie es <italic>RC</italic>. Pero, en este circuito, tenemos dos resistencias. Para reducirlo, hacemos el equivalente de Th&#x00E9;venin quitando el condensador. El voltaje de Th&#x00E9;venin ser&#x00E1; el de la resistencia de 150 &#x2126; en el divisor de tensi&#x00F3;n resultante:
<disp-formula id="Eq_c7-88"><target target-type="page" id="pges_200"/><mml:math id="M735" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mfrac><mml:mn>150</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>300</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3,75</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
La resistencia de Th&#x00E9;venin, sustitutyendo la bater&#x00ED;a por un cortocircuito, estar&#x00E1; dada por
<disp-formula id="Eq_c7-89"><mml:math id="M736" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>50</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>150</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>4</mml:mn><mml:mn>150</mml:mn></mml:mfrac><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>150</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>37,5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Una vez calculado el equivalente de Th&#x00E9;venin, colocamos en &#x00E9;l el condensador. Tenemos ahora una bater&#x00ED;a con <italic>V<sub>Th</sub></italic> = 3,75 V en serie con una resistencia <italic>R<sub>Th</sub></italic> = 37,5 &#x2126; y un condensador <italic>C</italic> = 2 <italic>&#x00B5;</italic>F. La constante de tiempo del proceso de carga ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c7-90"><mml:math id="M737" display='block'><mml:mi>R</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>37,5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>7,5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">s</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Una vez cargado el condensador, ya no hay corriente en el equivalente de Th&#x00E9;venin y el voltaje del condensador se iguala al voltaje de la bater&#x00ED;a, por lo que
<disp-formula id="Eq_c7-91"><mml:math id="M738" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3,75</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
De aqu&#x00ED;, la carga del condensador resulta
<disp-formula id="Eq_c7-92"><mml:math id="M739" display='block'><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>Q</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>3,75</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>7,5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Determina la carga del condensador una vez est&#x00E1; completamente cargado.
<fig id="c7-fig22">
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c7-fig22.jpg"/>
</fig>
<bold>Sol.</bold> En el r&#x00E9;gimen estacionario, por la rama en la que est&#x00E1; el condensador no circula corriente (<italic>C</italic> se comporta como un circuito abierto), de modo que no hay <target target-type="page" id="pges_201"/>corriente por <italic>R</italic><sub>3</sub>. La diferencia de potencial <italic>V<sub>C</sub></italic> entre las placas del condensador es, entonces, igual a la ca&#x00ED;da de potencial <italic>V</italic><sub>2</sub> en <italic>R</italic><sub>2</sub>. Dado que el circuito formado por <italic>V</italic>, <italic>R</italic><sub>1</sub> y <italic>R</italic><sub>2</sub> es un divisor de tensi&#x00F3;n,
<disp-formula id="Eq_c7-93"><mml:math id="M740" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn><mml:mfrac><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
Con esto, la carga de la plaza positiva del condensador resulta
<disp-formula id="Eq_c7-94"><mml:math id="M741" display='block'><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">C</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula></p>
</list-item>
</list>
</sec>
</body>
</book-part>
<book-part id="c8" book-part-type="chapter">
<book-part-meta>
<book-part-id book-part-id-type="publisher-id">URJC</book-part-id>
<title-group>
<label><bold>CAP&#x00CD;TULO 8</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_202"/><target target-type="page" id="pges_203"/><bold>MAGNETISMO E INDUCCI&#x00D3;N</bold></title>
</title-group>
</book-part-meta>
<body>
<disp-quote>
<p>Este tema incluye algunos resultados b&#x00E1;sicos sobre magnetoest&#x00E1;ti- ca. Comenzamos analizando el comportamiento de algunos materiales como los imanes y solenoides. Esto nos lleva a definir el campo magn&#x00E9;tico y a considerar su forma m&#x00E1;s sencilla: el campo magn&#x00E9;tico generado por un solenoide. A continuaci&#x00F3;n, enunciamos la ley de Lenz-Faraday que explica c&#x00F3;mo se puede inducir una fuerza electromotriz por medio de un flujo magn&#x00E9;tico variable en el tiempo. Como aplicaci&#x00F3;n del resultado anterior, analizamos el fen&#x00F3;meno de autoinducci&#x00F3;n, lo que nos llevar&#x00E1; al concepto de autoinductancia. Finalmente, estudiamos los generadores de corriente alterna y los transformadores.</p>
</disp-quote>
<sec id="c8-s1">
<label>8.1.</label>
<title><bold>Imanes y solenoides</bold></title>
<p>En la naturaleza existen materiales que, sin estar cargados, atraen y repelen a otros. Se les llama <italic>imanes</italic> y, a la propiedad que presentan, <italic>magnetismo</italic>.</p>
<p>Todo im&#x00E1;n tiene dos polos, llamados norte y sur magn&#x00E9;ticos, de tal forma que los polos del mismo tipo se repelen y los polos de tipo opuesto se atraen. Los imanes crean <italic>campos magn&#x00E9;ticos</italic> a su alrededor. Estos campos magn&#x00E9;ti- cos son campos vectoriales. Las <italic>l&#x00ED;neas de campo magn&#x00E9;tico</italic>, que se definen de manera que en cada punto son tangentes al vector campo magn&#x00E9;tico, son cerradas. Los polos norte son manantiales de l&#x00ED;neas de campo magn&#x00E9;tico y los polos sur son sumideros de l&#x00ED;neas de campo magn&#x00E9;tico. Las l&#x00ED;neas se cierran por el interior del im&#x00E1;n.</p>
<p>Denotaremos el campo magn&#x00E9;tico creado por determinada fuente, como un im&#x00E1;n, mediante la notaci&#x00F3;n <bold>B</bold>. La unidad de campo magn&#x00E9;tico es el <italic>tesla</italic> (T).</p>
<sec id="c8-s1-s1">
<title><bold>Campo magn&#x00E9;tico de un solenoide</bold></title>
<p>Las cargas el&#x00E9;ctricas en movimiento y las corrientes el&#x00E9;ctricas son <italic>fuentes de campo magn&#x00E9;tico</italic>, es decir, son responsables de crear campos magn&#x00E9;ticos. Sin embargo, para nuestras aplicaciones es suficiente considerar aqu&#x00ED; un caso particular especialmente sencillo, que es el campo magn&#x00E9;tico creado por un solenoide.</p>
<p>Un <italic>solenoide</italic> es una bobina (geom&#x00E9;tricamente, un cilindro de longitud <italic>&#x2113;</italic> y secci&#x00F3;n circular de radio <italic>R</italic>) sobre la cual se enrolla un alambre conductor dando <italic>N</italic> vueltas. Este dispositivo proporciona un <italic>campo magn&#x00E9;tico intenso y aproximadamente uniforme en la regi&#x00F3;n acotada por el alambre enrollado</italic>. Es, por tanto, el an&#x00E1;logo magn&#x00E9;tico al campo el&#x00E9;ctrico de un condensador. Un esquema de un solenoide y las l&#x00ED;neas de campo magn&#x00E9;tico que produce se ven en la <xref ref-type="fig" rid="c8-fig1">figura 8.1</xref>.</p>
<fig id="c8-fig1">
<label>Figura 8.1:</label>
<caption><title><target target-type="page" id="pges_204"/>Respresentaci&#x00F3;n de un solenoide y el campo magn&#x00E9;tico que genera.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c8-fig1.jpg"/>
</fig>
<p>Cuando una corriente el&#x00E9;ctrica <italic>I</italic> recorre un solenoide largo y de muchas <italic>vueltas por unidad de longitud</italic>, representadas por la cantidad <italic>n</italic> = <italic>N/&#x2113;</italic>, las l&#x00ED;neas magn&#x00E9;ticas en el interior del solenoide son aproximadamente paralelas al eje del solenoide y est&#x00E1;n muy juntas unas de otras, es decir, el campo magn&#x00E9;tico es intenso y aproximadamente uniforme. Fuera del solenoide, las l&#x00ED;neas est&#x00E1;n mucho m&#x00E1;s espaciadas, indicando que el campo es mucho menos intenso. En general, presentan <italic>la misma configuraci&#x00F3;n que las l&#x00ED;neas creadas por un im&#x00E1;n permanente de la misma forma y tama&#x00F1;o</italic>.</p>
<p>El campo magn&#x00E9;tico en el interior del solenoide se puede expresar de la forma que sigue. Supongamos que el eje del solenoide es el eje <italic>z</italic>, es decir, el eje <italic>z</italic> est&#x00E1; a lo largo del pulgar de nuestra mano derecha cuando los dedos mayores de la misma mano recorren la superficie del solenoide en el sentido de la corriente el&#x00E9;ctrica. Entonces</p>
<disp-formula id="Eq_c8-1"><label>(8.1)</label><mml:math id="M742" display='block'><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">k</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>&#x00B5;</italic><sub>0</sub> = 4<italic>&#x03C0;</italic> &#x00B7; 10<sup>&#x2212;7</sup> N/A<sup>2</sup> es la <italic>permeabilidad magn&#x00E9;tica del vac&#x00ED;o</italic>.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_205"/>Como vemos en la expresi&#x00F3;n anterior, el campo magn&#x00E9;tico interior de un solenoide es un <italic>campo uniforme</italic>. Este campo se puede hacer a&#x00FA;n mucho mayor si colocamos en el interior del solenoide un <italic>n&#x00FA;cleo ferromagn&#x00E9;tico</italic>. Este dispositivo (un solenoide largo con un n&#x00FA;cleo ferromagn&#x00E9;tico) se llama <italic>electroim&#x00E1;n</italic>.</p>
<boxed-text id="c8-s1-box1">
<p><bold>Ejemplo 8.1.1</bold> <italic>Calculemos el m&#x00F3;dulo del campo magn&#x00E9;tico generado por un solenoide de</italic> 10 <italic>cm de longitud compuesto por</italic> 100 <italic>vueltas de cable cuando por &#x00E9;ste circula una corriente de</italic> 0,1 <italic>A.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Tenemos que</italic> <inline-formula id="Eq_c8-101"><mml:math id="M743" display='inline'><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>100</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>0,1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">m</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;e&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow></mml:math></inline-formula>. <italic>Usando la ecuaci&#x00F3;n</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c8-1">(8.1)</xref> <italic>en forma escalar, llegamos a que el m&#x00F3;dulo del campo magn&#x00E9;tico es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-2"><mml:math id="M744" display='block'><mml:mi>B</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,26</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="italic">mT</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c8-s2">
<label>8.2.</label>
<title><bold>Inducci&#x00F3;n electromagn&#x00E9;tica</bold></title>
<p>De forma independiente, Faraday y Henry descubrieron que un campo magn&#x00E9;tico variable en el tiempo pod&#x00ED;a producir una fuerza electromotriz. Por ejemplo, si colocamos un im&#x00E1;n permanente cerca de una espira y no hay movimiento relativo entre ellos, la corriente que circula por la espira es cero pues no est&#x00E1; conectada a ninguna fuente de fem. Pero si aproximamos el im&#x00E1;n a la espira se comprueba que aparece una corriente en ella, como se representa en la <xref ref-type="fig" rid="c8-fig2">figura 8.2</xref>. Si alejamos el im&#x00E1;n, la corriente tiene sentido contrario. Y tambi&#x00E9;n se generar&#x00ED;a una corriente en la espira si movemos la espira pero no el im&#x00E1;n. La corriente en la espira se llama <italic>corriente inducida</italic>, pues ha sido producida por un campo magn&#x00E9;tico variable en el tiempo. Y la misma espira se comporta como una fuente de <italic>fem inducida</italic> capaz de producir esa corriente.</p>
<fig id="c8-fig2">
<label>Figura 8.2:</label>
<caption><title>Inducci&#x00F3;n electromagn&#x00E9;tica al acercar un im&#x00E1;n a una espira. Si la velocidad relativa del im&#x00E1;n a la espira es cero, entonces la intensidad inducida es cero (figura superior). En otro caso la intensidad es no nula (figura inferior).</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c8-fig2.jpg"/>
</fig>
<p>El fen&#x00F3;meno de producci&#x00F3;n de una fem con ayuda de un campo magn&#x00E9;tico se llama <italic>inducci&#x00F3;n electromagn&#x00E9;tica</italic>.</p>
<sec id="c8-s2-s1">
<title><bold>Ley de Faraday</bold></title>
<p>La <italic>ley de Faraday</italic> de la inducci&#x00F3;n electromagn&#x00E9;tica relaciona la fem inducida en un circuito <italic>C</italic> con el cambio de flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la superficie <italic>S</italic> encerrada por &#x00E9;l. Se escribe</p>
<disp-formula id="Eq_c8-3"><label>(8.2)</label><mml:math id="M745" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_206"/>En esta expresi&#x00F3;n, &#x03A6;<italic><sub>m</sub></italic> es el <italic>flujo magn&#x00E9;tico</italic> a trav&#x00E9;s de la superficie <italic>S</italic> encerrada por <italic>C</italic>. El flujo se calcula mediante la integral de superficie</p>
<disp-formula id="Eq_c8-4"><label>(8.3)</label><mml:math id="M746" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi mathvariant="bold">S</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>d</italic><bold>S</bold> = <bold>n</bold> <italic>dS</italic>, siendo <bold>n</bold> un vector unitario normal a la superficie <italic>S</italic> en cada punto y <italic>dS</italic> el elemento de &#x00E1;rea en ese punto. La unidad de flujo magn&#x00E9;tico es el <italic>weber</italic>, definido de manera que 1 Wb = 1 T &#x00B7; m<sup>2</sup>.</p>
<p>Si el campo magn&#x00E9;tico es <italic>uniforme</italic> en la superficie <italic>S</italic>, que ser&#x00E1; el caso m&#x00E1;s usual en las aplicaciones que vamos a tratar, el flujo magn&#x00E9;tico se puede escribir</p>
<disp-formula id="Eq_c8-5"><mml:math id="M747" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>El signo menos que aparece en la ley de Faraday indica que la fem inducida <italic>se opone a la causa que la produce</italic> (que es la variaci&#x00F3;n del flujo magn&#x00E9;tico). Una manera de comprender esto es a trav&#x00E9;s de la ley de Lenz.</p>
</sec>
<sec id="c8-s2-s2">
<title><bold>Ley de Lenz</bold></title>
<p>La ley de Lenz explica el sentido de la corriente inducida en un circuito. Esta ley se basa en notar que el campo magn&#x00E9;tico neto que penetra un circuito est&#x00E1; <target target-type="page" id="pges_207"/>formado por dos contribuciones. La primera es el <italic>campo magn&#x00E9;tico externo</italic> que produce un cambio en el flujo y da lugar a la fem inducida y a la corriente inducida. Adem&#x00E1;s, existe una segunda contribuci&#x00F3;n, dada por el campo magn&#x00E9;tico creado por la propia corriente inducida, que se llama <italic>campo magn&#x00E9;tico inducido</italic>.</p>
<p>La <italic>ley de Lenz</italic> dice que la fem inducida resultante de un flujo magn&#x00E9;ti- co variable tiene tal polaridad que la corriente inducida genera un campo magn&#x00E9;tico inducido que se opone a la variaci&#x00F3;n del flujo magn&#x00E9;tico original.</p>
<p>Tratemos de encontrar la direcci&#x00F3;n de la corriente inducida en una espira por un im&#x00E1;n permanente que se acerca a ella. El flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la espira crece porque el campo magn&#x00E9;tico del im&#x00E1;n sobre la espira crece al acercarse. As&#x00ED;, el campo magn&#x00E9;tico inducido <bold>B</bold><italic><sub>ind</sub></italic> debe tener un sentido contrario al crecimiento del flujo, por la ley de Lenz, y debe entonces dirigirse hacia abajo. Para crear un campo magn&#x00E9;tico inducido hacia abajo, el sentido de la corriente inducida debe ser horario, como se ve aplicando la regla del sacacorchos. Este sentido de la corriente nos da la polaridad de la fem inducida (indicada por los signos + y &#x2212; en la <xref ref-type="fig" rid="c8-fig3">figura 8.3</xref>). En el caso en el que el im&#x00E1;n se alejase de la espira, el sentido de la corriente inducida se invertir&#x00ED;a.</p>
<fig id="c8-fig3">
<label>Figura 8.3:</label>
<caption><title>Campo magn&#x00E9;tico inducido en una espira al acercar (izquierda) y alejar (derecha) un im&#x00E1;n.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c8-fig3.jpg"/>
</fig>
<boxed-text id="c8-s2-box1">
<p><bold>Ejemplo 8.2.1</bold> <italic>Consideremos una espira cuadrada de lado</italic> 10 <italic>cm inmersa en un campo magn&#x00E9;tico uniforme</italic> <bold><italic>B</italic></bold> = 5<italic><bold>k</bold> mT. El &#x00E1;ngulo &#x03B1; que forma el vector unitario normal a la espira</italic> <bold><italic>n</italic></bold> <italic>con el campo magn&#x00E9;tico</italic> <bold><italic>B</italic></bold> <italic>var&#x00ED;a con el tiempo como</italic> <inline-formula id="Eq_c8-6"><mml:math id="M748" display='inline'><mml:mi>a</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>t</mml:mi></mml:math></inline-formula>, <italic>donde t se mide en segundos. Calculemos la fem inducida &#x025B;<sub>ind</sub> en la espira.</italic></p>
<p><target target-type="page" id="pges_208"/><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Para obtener el &#x025B;<sub>ind</sub> primero debemos conocer el flujo magn&#x00E9;tico</italic> &#x03A6;<italic><sub>m</sub> del campo magn&#x00E9;tico</italic> <bold><italic>B</italic></bold> <italic>a trav&#x00E9;s de la espira como funci&#x00F3;n del tiempo. Dado que</italic> <bold><italic>B</italic></bold> <italic>es uniforme, tenemos</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-7"><mml:math id="M749" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">B</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi mathvariant="bold-italic">n</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:msup><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,05</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="italic">Wb</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>donde &#x03B1; es una funci&#x00F3;n conocida del tiempo. Usando ahora la ley de Faraday, obtenemos el resultado deseado</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-8"><mml:math id="M750" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,05</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>&#x3B1;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>40</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c8-s3">
<label>8.3.</label>
<title><bold>Autoinducci&#x00F3;n</bold></title>
<p>La autoinducci&#x00F3;n es el fen&#x00F3;meno por el cual un circuito por el que pasa una corriente variable induce una fem en el mismo circuito que se opone a la variaci&#x00F3;n de flujo original.</p>
<p>Como vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c8-fig4">figura 8.4</xref>, consideremos un circuito por el que circula una corriente <italic>I</italic> variable. Esta corriente crea un campo magn&#x00E9;tico variable y un flujo variable a trav&#x00E9;s del propio circuito. Seg&#x00FA;n la ley de Faraday, habr&#x00E1; una fem inducida en el circuito, y su valor ser&#x00E1;</p>
<fig id="c8-fig4">
<label>Figura 8.4:</label>
<caption><title>Ejemplo de autoinducci&#x00F3;n en un circuito simple.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c8-fig4.jpg"/>
</fig>
<disp-formula id="Eq_c8-9"><mml:math id="M751" display='block'><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>L</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>donde <italic>L</italic> es la <italic>autoinductancia</italic> del circuito, cuya unidad es el <italic>henrio</italic>, 1 H, y que se define como</p>
<disp-formula id="Eq_c8-10"><mml:math id="M752" display='block'><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_209"/>La autoinductancia s&#x00F3;lo depende de la geometr&#x00ED;a del circuito y de las propiedades de los materiales de los que est&#x00E1;n compuestos las bobinas que tenga el circuito. Una bobina o solenoide con muchas vueltas y un <italic>n&#x00FA;cleo ferro- magn&#x00E9;tico</italic> posee una <italic>L</italic> mucho mayor que la de un circuito corriente, en el que se suele despreciar su autoinductancia. La bobina se llama entonces <italic>inductor</italic> y es un elemento de circuito como las resistencias y los condensadores.</p>
<p>Observamos que la fem autoinducida se opone a la causa que la produce, que es la fem variable del generador conectado al circuito. Podemos, pues, considerar un inductor como un elemento en el que cae una tensi&#x00F3;n <italic>V<sub>L</sub></italic>. La <italic>ecuaci&#x00F3;n caracter&#x00ED;stica</italic> del inductor es entonces</p>
<disp-formula id="Eq_c8-11"><label>(8.4)</label><mml:math id="M753" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>L</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>y as&#x00ED; aparece normalmente en teor&#x00ED;a de circuitos.</p>
<boxed-text id="c8-s3-box1">
<p><bold>Ejemplo 8.3.1</bold> <italic>Calculemos la autoinductancia del solenoide del <xref ref-type="boxed-text" rid="c8-s1-box1">ejemplo 8.1.1</xref>.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Supongamos que por el cable del solenoide circula una corriente estacionaria I, cuyo valor no tiene por q&#x00FA;e ser el del <xref ref-type="boxed-text" rid="c8-s1-box1">ejemplo 8.1.1</xref>. El campo magn&#x00E9;tico en su interior es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-12"><mml:math id="M754" display='block'><mml:mi>B</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>donde n es el n&#x00FA;mero de vueltas o espiras por longitud n</italic> = <italic>N/&#x2113;. El flujo magn&#x00E9;tico total de este campo a trav&#x00E9;s de todas las espiras que forman el solenoide resulta</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-13"><mml:math id="M755" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>donde S es el &#x00E1;rea de las espiras. As&#x00ED;, la autoinductancia resulta</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-14"><mml:math id="M756" display='block'><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mi>S</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msup><mml:mn>100</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:msup><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,26</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">mH</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>.</mml:mi></mml:math></disp-formula>
<p><italic>El resultado obtenido no depende de I, sino de factores geom&#x00E9;tricos del solenoide (longitud, secci&#x00F3;n transversal y n&#x00FA;mero de espiras).</italic></p>
</boxed-text>
<sec id="c8-s3-s1">
<title><bold>Energ&#x00ED;a magn&#x00E9;tica almacenada por un inductor</bold></title>
<p>Igual que un condensador almacena energ&#x00ED;a el&#x00E9;ctrica, un inductor almacena energ&#x00ED;a magn&#x00E9;tica cuando es atravesado por una corriente variable. Esta <target target-type="page" id="pges_210"/>energ&#x00ED;a proviene del trabajo realizado por la fuente de fem para establecer una corriente a trav&#x00E9;s del inductor. La <italic>energ&#x00ED;a magn&#x00E9;tica U<sub>m</sub></italic> almacenada por el inductor es</p>
<disp-formula id="Eq_c8-15"><label>(8.5)</label><mml:math id="M757" display='block'><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Otra manera de interpretar este resultado es que, al establecer una corriente a trav&#x00E9;s del inductor, &#x00E9;ste crea un campo magn&#x00E9;tico, de manera que el trabajo realizado para establecer la corriente es tambi&#x00E9;n el trabajo necesario para crear ese campo magn&#x00E9;tico. La energ&#x00ED;a almacenada en el inductor es por tanto la <italic>energ&#x00ED;a del campo magn&#x00E9;tico</italic>.</p>
<boxed-text id="c8-s3-box2">
<p><bold>Ejemplo 8.3.2</bold> <italic>Calculemos la energ&#x00ED;a almacenada por el solenoide del <xref ref-type="boxed-text" rid="c8-s1-box1">ejemplo 8.1.1</xref>.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Si usamos la f&#x00F3;rmula</italic> <xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c8-15">(8.5)</xref><italic>, necesitamos la autoinductancia que hemos calculado en el <xref ref-type="boxed-text" rid="c8-s3-box1">ejemplo 8.3.1</xref> y el valor de I</italic> = 0,1 <italic>A del enunciado del <xref ref-type="boxed-text" rid="c8-s1-box1">ejemplo 8.1.1</xref>:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-16"><mml:math id="M758" display='block'><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mn>1,26</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:msup><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6,28</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>J</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c8-s4">
<label>8.4.</label>
<title><bold>Generadores el&#x00E9;ctricos de corriente alterna</bold></title>
<p>Pr&#x00E1;cticamente toda la energ&#x00ED;a el&#x00E9;ctrica que se utiliza en el mundo se produce en forma de <italic>corriente alterna</italic> (ac) a trav&#x00E9;s de <italic>generadores el&#x00E9;ctricos</italic>. Los generadores el&#x00E9;ctricos producen energ&#x00ED;a el&#x00E9;ctrica a partir de un trabajo mec&#x00E1;nico. El funcionamiento de estos generadores se basa en la inducci&#x00F3;n electromagn&#x00E9;tica para producir una fem de tipo arm&#x00F3;nico (es decir, una <italic>fem alterna</italic>) cuando enormes bobinas rotan en presencia de campos magn&#x00E9;ticos producidos por electroimanes.</p>
<fig id="c8-fig5">
<label>Figura 8.5:</label>
<caption><title>Esquema de un generador el&#x00E9;ctrico de corriente alterna.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c8-fig5.jpg"/>
</fig>
<p>Como vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c8-fig5">figura 8.5</xref>, un generador el&#x00E9;ctrico simplificado es una espira de <italic>N</italic> vueltas y &#x00E1;rea <italic>S</italic> que rota con velocidad angular constante <italic>&#x03C9;</italic> entre los polos de un electroim&#x00E1;n. El electroim&#x00E1;n produce un campo magn&#x00E9;ti- co uniforme <bold>B</bold>. Los terminales de la espira est&#x00E1;n conectados a unos anillos met&#x00E1;licos deslizantes que giran al rotar la espira. Cada uno de estos anillos roza a una escobilla de grafito (se usa este material para evitar chispazos), de manera que la diferencia de potencial entre los terminales de la espira, que es la misma que hay entre los anillos deslizantes, es igual a la diferencia de potencial entre las escobillas de grafito. Las escobillas son los terminales del circuito externo al que el generador alimenta.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_211"/>Consideremos una situaci&#x00F3;n inicial en la que el vector normal a la espira forma un &#x00E1;ngulo <italic>&#x03B1;</italic><sub>0</sub> con el campo magn&#x00E9;tico uniforme del electroim&#x00E1;n. Empezamos ahora a hacer un trabajo mec&#x00E1;nico rotando la espira con velocidad angular <italic>&#x03C9;</italic> constante. Esto significa que el &#x00E1;ngulo <italic>&#x03B1;</italic> que forman la normal a la espira y el campo magn&#x00E9;tico del electroim&#x00E1;n var&#x00ED;a en el tiempo seg&#x00FA;n la expresi&#x00F3;n</p>
<disp-formula id="Eq_c8-17"><mml:math id="M759" display='block'><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>El flujo magn&#x00E9;tico &#x03A6;<italic><sub>m</sub></italic> a trav&#x00E9;s de la espira es</p>
<disp-formula id="Eq_c8-18"><mml:math id="M760" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Seg&#x00FA;n la ley de Faraday, se induce entonces una fem <italic>&#x025B;</italic> en la espira dada por</p>
<disp-formula id="Eq_c8-19"><mml:math id="M761" display='block'><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
<p>donde</p>
<disp-formula id="Eq_c8-20"><label>(8.6)</label><mml:math id="M762" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi></mml:math></disp-formula>
<p>es una constante caracter&#x00ED;stica del generador, llamada amplitud o <italic>valor de pico</italic> de la fem sinusoidal. La unidad de fem de pico es 1 V. En consecuencia, un generador el&#x00E9;ctrico transforma energ&#x00ED;a mec&#x00E1;nica, la necesaria para rotar la espira, en energ&#x00ED;a el&#x00E9;ctrica.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_212"/>Como vemos, la fem &#x025B; es una funci&#x00F3;n peri&#x00F3;dica arm&#x00F3;nica de amplitud <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> y <italic>frecuencia angular &#x03C9;</italic>. La <italic>frecuencia f</italic> de la fem <italic>&#x025B;</italic> es <italic>f</italic> = <italic>&#x03C9;</italic>/(2<italic>&#x03C0;</italic>), que es el n&#x00FA;mero de veces que la fem alcanza su valor m&#x00E1;ximo en un segundo, contando a partir del momento en que tiene ese mismo valor. El inverso de la frecuencia <italic>T</italic> = 2<italic>&#x03C0;/&#x03C9;</italic> = 1<italic>/f</italic> es el <italic>periodo</italic> de la fem, el tiempo que pasa desde que la fem tiene su valor m&#x00E1;ximo hasta que vuelve a tenerlo. En la pr&#x00E1;ctica, es com&#x00FA;n dar las caracter&#x00ED;sticas de un generador de corriente alterna mediante su fem de pico <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> y su frecuencia <italic>f</italic>.</p>
<p>La fem proporcionada por un generador el&#x00E9;ctrico cambia su polaridad a medida que rota la espira, lo cual es propio de los <italic>circuitos de corriente alterna</italic>. As&#x00ED;, si se conecta un circuito externo al generador, que se suele denominar <italic>circuito de carga</italic>, a trav&#x00E9;s de &#x00E9;l habr&#x00E1; una corriente alterna que cambiar&#x00E1; su sentido con la misma frecuencia <italic>f</italic> con la que la fem cambia su polaridad (aunque no necesariamente en el mismo instante). En los circuitos, el s&#x00ED;mbolo de un generador que proporciona una fem de este tipo es el que vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c8-fig6">figura 8.6</xref>.</p>
<fig id="c8-fig6">
<label>Figura 8.6:</label>
<caption><title>S&#x00ED;mbolo de un generador de fem alterna.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c8-fig6.jpg"/>
</fig>
<p>Algunas centrales el&#x00E9;ctricas queman combustible f&#x00F3;sil (carb&#x00F3;n, gas o petr&#x00F3;leo) para calentar agua y producir gas presurizado que hace girar enormes turbinas cuyos ejes est&#x00E1;n unidos al generador, mientras que otras usan cascadas de agua, energ&#x00ED;a nuclear u otros medios como fuente de trabajo mec&#x00E1;nico.</p>
<boxed-text id="c8-s4-box1">
<p><bold>Ejemplo 8.4.1</bold> <italic>Volvamos a considerar el <xref ref-type="boxed-text" rid="c8-s2-box1">ejemplo 8.2.1</xref> y calculemos el valor de pico, la frecuencia angular, la frecuencia y el periodo de la fem.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>En el <xref ref-type="boxed-text" rid="c8-s2-box1">ejemplo 8.2.1</xref> analizamos un generador el&#x00E9;ctrico de corriente alterna con una espira con una &#x00FA;nica vuelta N</italic> = 1<italic>, con el &#x00E1;ngulo inicial &#x03B1;</italic><sub>0</sub> = 0 <italic>y la frecuencia angular</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-21"><mml:math id="M763" display='block'><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">rad</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">s</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
<p><italic>As&#x00ED;, el valor de pico de la fem es la amplitud de la fem sinusoidal</italic> (<italic>t</italic>)<italic>:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-22"><mml:math id="M764" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>40</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0785</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_213"/><italic>Finalmente, la frecuencia f y el periodo T de la fem son:</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-23"><mml:math id="M765" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,25</mml:mn><mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">s</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>f</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">s</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
<sec id="c8-s5">
<label>8.5.</label>
<title><bold>Transformadores</bold></title>
<p>Un <italic>transformador</italic> es una m&#x00E1;quina el&#x00E9;ctrica que sirve para aumentar o disminuir un voltaje de corriente alterna. En su versi&#x00F3;n m&#x00E1;s simple, est&#x00E1; formado por dos bobinas de cable conductor enrolladas sobre un &#x00FA;nico n&#x00FA;cleo ferromagn&#x00E9;tico. La <italic>bobina primaria</italic> tiene <italic>N<sub>p</sub></italic> vueltas de cable y est&#x00E1; conectada a una fuente de fem alterna <italic>V<sub>in</sub></italic>. La bobina secundaria tiene <italic>N<sub>s</sub></italic> vueltas.</p>
<fig id="c8-fig7">
<label>Figura 8.7:</label>
<caption><title>Esquema de un transformador sin carga.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c8-fig7.jpg"/>
</fig>
<sec id="c8-s5-s1">
<title><bold>Transformador sin carga</bold></title>
<p>Supongamos, en primer lugar, que la bobina secundaria no est&#x00E1; conectada a un circuito externo, es decir, estamos en la condici&#x00F3;n de circuito abierto en la salida, como vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c8-fig7">figura 8.7</xref>. La corriente alterna <italic>Ip</italic> en el circuito primario, proporcionada por su generador, atraviesa la bobina primaria y, debido a la presencia del n&#x00FA;cleo ferromagn&#x00E9;tico, crea un campo magn&#x00E9;tico notable en ella. Este campo magn&#x00E9;tico produce un voltaje en la bobina primaria que obedece la ley de la inducci&#x00F3;n electromagn&#x00E9;tica, que escribiremos en la forma</p>
<disp-formula id="Eq_c8-24"><mml:math id="M766" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>siendo &#x03A6;<italic><sub>p</sub></italic> el flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de una vuelta de la bobina primaria.</p>
<p>Por otro lado, dado que la bobina secundaria est&#x00E1; tambi&#x00E9;n enrollada en el n&#x00FA;cleo ferromagn&#x00E9;tico, parte (o todas) las l&#x00ED;neas magn&#x00E9;ticas que atraviesan la <target target-type="page" id="pges_214"/>bobina primaria lo hacen con la secundaria. Debido a esto, en la bobina secundaria se induce una fem dada por</p>
<disp-formula id="Eq_c8-25"><mml:math id="M767" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>y, en el caso ideal en que las p&#x00E9;rdidas de flujo son despreciables, se tiene que &#x03A6;<italic><sub>s</sub></italic> = &#x03A6;<italic><sub>p</sub></italic>, por lo que se llega a</p>
<disp-formula id="Eq_c8-26"><label>(8.7)</label><mml:math id="M768" display='block'><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p>lo que constituye la <italic>ecuaci&#x00F3;n del transformador</italic>. As&#x00ED;, si <italic>N<sub>s</sub> &#x003E; N<sub>p</sub></italic>, el voltaje de pico de la bobina secundaria <italic>&#x025B;<sub>s</sub></italic> es mayor que el voltaje de pico de la bobina primaria <italic>&#x025B;<sub>p</sub></italic>, y se dice que tenemos un <italic>transformador elevador</italic>. En caso contrario es <italic>N<sub>p</sub> &#x003E; N<sub>s</sub></italic> y tenemos un <italic>transformador reductor</italic>. La raz&#x00F3;n <italic>N<sub>s</sub>/N<sub>p</sub></italic> se llama <italic>cociente de vueltas</italic> del transformador.</p>
<p>Est&#x00E1; claro por q&#x00FA;e <italic>un transformador no opera en corriente continua</italic>: la corriente en el circuito primario ha de variar con el tiempo para que haya flujo magn&#x00E9;tico en la bobina secundaria.</p>
</sec>
<sec id="c8-s5-s2">
<title><bold>Transformador con carga</bold></title>
<p>Supongamos ahora que conectamos un <italic>circuito de carga</italic> a la bobina secundaria, como vemos en la <xref ref-type="fig" rid="c8-fig8">figura 8.8</xref>, de manera que circula una corriente alterna <italic>I<sub>s</sub></italic> a trav&#x00E9;s de &#x00E9;l.</p>
<fig id="c8-fig8">
<label>Figura 8.8:</label>
<caption><title>Esquema de un transformador con carga.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c8-fig8.jpg"/>
</fig>
<p>Si se desprecian posibles p&#x00E9;rdidas de potencia en el transformador (usualmente menores del 10 %), se ha de cumplir que la potencia es igual en el circuito primario que en el secundario,</p>
<disp-formula id="Eq_c8-27"><mml:math id="M769" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_215"/>donde <italic>I<sub>p</sub></italic> e <italic>I<sub>s</sub></italic> son la intensidad de pico en el primario y la intensidad de pico en el secundario, respectivamente. Usando ahora la ecuaci&#x00F3;n del transformador, tenemos</p>
<disp-formula id="Eq_c8-28"><label>(8.8)</label><mml:math id="M770" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math></disp-formula>
<p>Por tanto, un transformador que eleva el voltaje de pico disminuye la corriente de pico y viceversa.</p>
<p>Los transformadores juegan un papel importante en la transmisi&#x00F3;n de potencia entre plantas de generaci&#x00F3;n el&#x00E9;ctrica y las comunidades a las que sirven. Cuando se transmite la corriente el&#x00E9;ctrica, hay siempre p&#x00E9;rdidas de potencia debido al calor Joule <italic>P<sub>R</sub></italic> = <italic>I</italic><sup>2</sup><italic>R</italic> disipado en los cables, que presentan alta resistencia porque son muy largos. Las compa&#x00F1;&#x00ED;as el&#x00E9;ctricas reducen estas p&#x00E9;rdidas usando transformadores que aumentan el voltaje a valores muy altos, reduciendo mucho la corriente. As&#x00ED;, las centrales el&#x00E9;ctricas producen voltajes del orden de 10<sup>4</sup> V. A la salida de las centrales se utilizan transformadores elevadores, que elevan los voltajes hasta &#x00F3;rdenes de 2 &#x00B7;10<sup>5</sup> V y conducen la corriente a larga distancia a trav&#x00E9;s de cables de <italic>alta tensi&#x00F3;n</italic>. Luego, para reducir los voltajes a valores m&#x00E1;s seguros en el interior de las ciudades, se situ&#x00E1;n a la entrada de &#x00E9;stas <italic>subestaciones de potencia</italic>, con transformadores reductores que dejan los valores en unos 8 &#x00B7;10<sup>3</sup> V. A su vez, cerca de cada &#x00E1;rea de poblaci&#x00F3;n se instalan nuevos transformadores reductores, para obtener los valores de 200 V t&#x00ED;picos del consumo diario.</p>
<boxed-text id="c8-s5-box1">
<p><bold>Ejemplo 8.5.1</bold> <italic>Consideremos un trasformador construido con dos bobinas, la primaria con N<sub>p</sub></italic> = 100 <italic>vueltas y la secundaria con N<sub>s</sub> vueltas. Calculemos el valor de N<sub>s</sub> que duplique la fem en el secundario y el valor que la reduzca a la mitad. En sendos casos, veamos c&#x00F3;mo se modifican las corrientes cuando el circuito secundario tiene carga.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Usando las ecuaciones</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-29"><mml:math id="M771" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
<p><italic>si &#x025B; se duplica, entonces</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-30">
<mml:math id="M772" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>y la intensidad en el secundario se reduce a la mitad</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-31"><target target-type="page" id="pges_216"/><mml:math id="M773" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>An&#x00E1;logamente, si la tensi&#x00F3;n se reduce a la mitad, tenemos</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c8-32">
<mml:math id="M774" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c8-s6">
<label>8.6.</label>
<title><bold>Tabla resumen</bold></title>
<table-wrap id="c8-tab1">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p>F&#x00F3;rmula/magnitud</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Definici&#x00F3;n</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><bold>B</bold> = <italic>&#x00B5;</italic><sub>0</sub><italic>nI</italic> <bold>k</bold></p>
<p><italic>&#x00B5;</italic><sub>0</sub></p>
<p><italic>n</italic></p>
<p><italic>I</italic></p>
<p><bold>k</bold></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Campo magn&#x00E9;tico de un solenoide</p>
<p>Permeabilidad magn&#x00E9;tica del vac&#x00ED;o</p>
<p>N&#x00FA;mero de vueltas (espiras) por unidad de longitud</p>
<p>Intensidad que circula por las espiras</p>
<p>Vector unitario en la direcci&#x00F3;n del del solenoide y sentido que marca <italic>I</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c8-1">(8.1)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c8-33"><mml:math id="M775" display='inline'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">S</mml:mi></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math></inline-formula></p>
<p>t</p>
<p>B</p>
<p>S</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ley de Lenz-Faraday</p>
<p>Fem inducida</p>
<p>Flujo magn&#x00E9;tico</p>
<p>Tiempo</p>
<p>Campo magn&#x00E9;tico</p>
<p>Vector diferencial normal a la superficie <italic>S</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c8-3">(8.2)</xref></p>
<p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c8-4">(8.3)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c8-34"><mml:math id="M776" display='inline'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>L</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>V<sub>L</sub></italic></p>
<p><italic>L</italic></p>
<p><italic>I</italic></p>
<p><italic>t</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n caracter&#x00ED;stica del inductor</p>
<p>Ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en el inductor o bobina</p>
<p>Autoinductancia</p>
<p>Intensidad que circula por el inductor</p>
<p>Tiempo</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c8-11">(8.4)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c8-35"><mml:math id="M777" display='inline'><mml:msub><mml:mi>U</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Energ&#x00ED;a magn&#x00E9;tica del inductor</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c8-15">(8.5)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><target target-type="page" id="pges_217"/><italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> = <italic>NSB&#x03C9;</italic></p>
<p><italic>N</italic></p>
<p><italic>S</italic></p>
<p><italic>B</italic></p>
<p><italic>&#x03C9;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Valor de pico de una fem sinusoidal</p>
<p>N&#x00FA;mero de vueltas</p>
<p>&#x00C3;rea de la espira</p>
<p>M&#x00F3;dulo del campo magn&#x00E9;tico</p>
<p>Velocidad angular de rotaci&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c8-20">(8.6)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c8-36"><mml:math id="M778" display='inline'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>&#x025B;</italic><sub><italic>s</italic></sub></p>
<p><italic>&#x025B;</italic><sub><italic>p</italic></sub></p>
<p>N<sub><italic>s</italic></sub></p>
<p>N<sub><italic>p</italic></sub></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n del transformador</p>
<p>Tensi&#x00F3;n de pico en la bobina secundaria</p>
<p>Tensi&#x00F3;n de pico en la bobina primaria N&#x00FA;mero de vueltas en la bobina secundaria N&#x00FA;mero de vueltas en la bobina primaria</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c8-26">(8.7)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c8-37"><mml:math id="M779" display='inline'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n del transformador con carga</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c8-28">(8.8)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>I<sub>s</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Intensidad de pico en la bobina secundaria</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>I<sub>p</sub></italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Intensidad de pico en la bobina primaria</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
</sec>
<sec id="c8-s7">
<label>8.7.</label>
<title><bold>Problemas resueltos</bold></title>
<list list-type="order">
<list-item><p>Con un solenoide de 15 cm de longitud y 500 vueltas de cable queremos generar un campo magn&#x00E9;tico en su interior de 10 mT. Calcula la corriente necesaria por el cable.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El campo magn&#x00E9;tico en en interior de un solenoide de <italic>n</italic> = <italic>N/&#x2113;</italic> vueltas por metro es
<disp-formula id="Eq_c8-38">
<mml:math id="M780" display='block'><mml:mi>B</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Despejando, obtenemos la corriente
<disp-formula id="Eq_c8-39">
<mml:math id="M781" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>N</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>0,15</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2,39</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>En el interior de un solenoide de 50 cm de longitud y 500 vueltas de cable colocamos otro solenoide de igual longitud pero con 250 vueltas. Teniendo en cuenta que por ambos solenoides circula la misma intensidad de 2 A, <target target-type="page" id="pges_218"/>calcula el campo magn&#x00E9;tico en el interior del segundo solenoide y en el espacio entre los dos solenoides cuando las dos corrientes fluyen:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>En el mismo sentido.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>En sentidos opuestos.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold> Consideramos el solenoide 1 como el exterior y el 2 como el interior, de modo que <italic>l</italic><sub>1</sub> = <italic>l</italic><sub>2</sub> = <italic>l</italic> = 0,5 m, <italic>N</italic><sub>1</sub> = 500, <italic>N</italic><sub>2</sub> = 250. Tomaremos la aproximaci&#x00F3;n de que el campo creado por un solenoide en su interior es uniforme y de m&#x00F3;dulo igual a <italic>&#x00B5;</italic><sub>0</sub><italic>nI</italic>, mientras que el campo creado por un solenoide en su exterior es cero.</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>Como las corrientes van en el mismo sentido, el campo en el interior es la suma de los campos de ambos solenoides,
<disp-formula id="Eq_c8-40">
<mml:math id="M782" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>B</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">int</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>250</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3,77</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>mT</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
Sin embargo, el campo en el hueco entre solenoides s&#x00F3;lo tiene contribuci&#x00F3;n del solenoide externo,
<disp-formula id="Eq_c8-41">
<mml:math id="M783" display='block'><mml:msub><mml:mi>B</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">hueco</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2,51</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>mT</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>Las corrientes van en sentido opuesto ahora. Esto significa que los campos magn&#x00E9;ticos producidos por los solenoides tienen sentido opuesto, as&#x00ED; que el campo total es la resta de los producidos por cada solenoide. El campo en el interior es
<disp-formula id="Eq_c8-42">
<mml:math id="M784" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>B</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">int</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>250</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,26</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>mT</mml:mi><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
En el hueco entre los solenoides no cambia nada:
<disp-formula id="Eq_c8-43">
<mml:math id="M785" display='block'><mml:msub><mml:mi>B</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">hueco</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x2113;</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2,51</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>mT</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Una espira cuadrada de 10 cm de lado est&#x00E1; en el seno de un campo magn&#x00E9;tico uniforme de 50 mT. Determina el flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la espira <target target-type="page" id="pges_219"/>cuando el &#x00E1;ngulo que forman el plano de la espira y el campo magn&#x00E9;tico valen: 0<italic>&#x00B0;</italic>, 60<italic>&#x00B0;</italic> y 90<italic>&#x00B0;</italic>.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la superficie <italic>S</italic> encerrada por la espira es
<disp-formula id="Eq_c8-44">
<mml:math id="M786" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi></mml:math>
</disp-formula>
donde <bold>n</bold> es el vector unitario normal a la superficie de la espira y <italic>dS</italic> es un elemento infinitesimal de &#x00E1;rea en la espira. Si <bold>B</bold> y <bold>n</bold> son <italic>vectores uniformes en la superficie S</italic> (es decir, su m&#x00F3;dulo, direcci&#x00F3;n y sentido son los mismos en todos los puntos de <italic>S</italic>), podemos sacarlos fuera de la integral y el flujo magn&#x00E9;tico queda
<disp-formula id="Eq_c8-45">
<mml:math id="M787" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
siendo <italic>&#x03B8;</italic> el &#x00E1;ngulo que forman los vectores <bold>B</bold> y <bold>n</bold>, y siendo <italic>N</italic> el <italic>n&#x00FA;mero de vueltas de cable</italic> en la espira. En el ejercicio, nos dan el valor del &#x00E1;ngulo <italic>&#x03B1;</italic> que forma el campo magn&#x00E9;tico con el plano de la espira. Este &#x00E1;ngulo est&#x00E1; relacionado con <italic>&#x03B8;</italic> mediante
<disp-formula id="Eq_c8-46">
<mml:math id="M788" display='block'><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Tomando <italic>B</italic> = 50 mT, <italic>N</italic> = 1, <italic>S</italic> = 10<sup>2</sup> = 100 cm<sup>2</sup>, encontramos:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><p>Para <italic>&#x03B1;</italic> = 0&#x00B0;= 0 rad,
<disp-formula id="Eq_c8-47">
<mml:math id="M789" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Wb</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Para <italic>&#x03B1;</italic> = 60&#x00B0;= <italic>&#x03C0;/</italic>3 rad,
<disp-formula id="Eq_c8-48">
<mml:math id="M790" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>3</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4,33</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Wb</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Para <italic>&#x03B1;</italic> = 90&#x00B0;= <italic>&#x03C0;/</italic>2 rad,
<disp-formula id="Eq_c8-49">
<mml:math id="M791" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Wb</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_220"/>Una espira circular, de radio 1 cm y 5 vueltas, se coloca en el interior de un solenoide de 10 cm de longitud, 500 vueltas de cable y 1A de corriente. Teniendo en cuenta que el &#x00E1;ngulo <italic>&#x03B8;</italic> que forman el eje de la espira y el eje del solenoide es <italic>&#x03B8;</italic> = 5<italic>t</italic>, siendo <italic>t</italic> el tiempo medido en segundos, calcula el flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la espira como funci&#x00F3;n del tiempo.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El campo magn&#x00E9;tico creado por el solenoide es
<disp-formula id="Eq_c8-50">
<mml:math id="M792" display='block'><mml:mi>B</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>mT</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
El flujo de este campo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la espira es
<disp-formula id="Eq_c8-51">
<mml:math id="M793" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>0,01</mml:mn><mml:msup><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>Wb</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
Por ejemplo, para <italic>t</italic> = 0,5 s tenemos
<disp-formula id="Eq_c8-52">
<mml:math id="M794" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5,03</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Wb</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Generamos un campo magn&#x00E9;tico uniforme <bold>B</bold> = <italic>B</italic> <bold>k</bold>, cuyo m&#x00F3;dulo <italic>B</italic> var&#x00ED;a en el tiempo. Entre los tiempos <italic>t</italic> = 0 s y <italic>t</italic> = 1 s la variaci&#x00F3;n es lineal, de modo que <italic>B</italic>(<italic>t</italic> = 0 s) = 40mT y <italic>B</italic>(<italic>t</italic> = 1 s) = 20 mT. En este campo, est&#x00E1; inmersa una espira cuadrada de 10 cm de lado, con 10 vueltas, cuyo eje permanece paralelo al campo <bold>B</bold>.</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>Calcula la fuerza electromotriz inducida en la espira durante el primer segundo.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>Teniendo en cuenta que la espira est&#x00E1; hecha con un cable conductor con una resistencia de 1 &#x2126;, calcula la corriente inducida en la espira junto con su sentido de giro.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold> El flujo magn&#x00E9;tico en la direcci&#x00F3;n del eje <italic>Z</italic> a trav&#x00E9;s de la superficie encerrada por la espira es una funci&#x00F3;n del m&#x00F3;dulo <italic>B</italic> del campo magn&#x00E9;tico:
<disp-formula id="Eq_c8-53">
<mml:math id="M795" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mi>B</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Como la variaci&#x00F3;n del campo es lineal con el tiempo, su derivada temporal coincide con suy tasa media de variaci&#x00F3;n en el tiempo. As&#x00ED;, el flujo magn&#x00E9;tico en el intervalo 0 s <italic>&#x003C; t &#x003C;</italic> 1 s es
<disp-formula id="Eq_c8-54">
<target target-type="page" id="pges_221"/><mml:math id="M796" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">s</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">s</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x0394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>40</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Wb</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">s</mml:mi><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
Con esto, resolvemos las preguntas que nos hace el ejercicio.</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>La fem inducida en la espira, seg&#x00FA;n la ley de Faraday, es
<disp-formula id="Eq_c8-55">
<mml:math id="M797" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,002</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>mV</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>La corriente inducida en la espira, por la ley de Ohm, es
<disp-formula id="Eq_c8-56">
<mml:math id="M798" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0,002</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>mA</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Aplicamos la ley de Lenz para conocer el sentido de recorrido de esta corriente. Los pasos son:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Como hemos visto, la tasa de variaci&#x00F3;n del flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la espira en la direcci&#x00F3;n del eje <italic>z</italic> es negativa. Esto indica que el flujo magn&#x00E9;tico a lo largo del eje <italic>z</italic> decrece en el tiempo.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Por tanto, el flujo magn&#x00E9;tico a lo largo del eje &#x2212;<italic>z</italic> crece en el tiempo.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Seg&#x00FA;n la ley de Lenz, el campo magn&#x00E9;tico creado por la corriente inducida en la espira ha de oponerse a la variaci&#x00F3;n de flujo magn&#x00E9;tico. En este caso, ha de ir a lo largo del eje <italic>z</italic>.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Usando la regla del tornillo, la corriente inducida en la espira ser&#x00E1; antihoraria.</p></list-item>
</list></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Una espira, con un &#x00E1;rea de 0,1 m<sup>2</sup> y 10 vueltas, est&#x00E1; inmersa en un campo magn&#x00E9;tico uniforme y constante <bold>B</bold> = &#x2212;0,2<bold>k</bold> T. La espira, inicialmente paralela al eje <italic>XY</italic>, comienza a rotar con velocidad angular constante de manera que, al cabo de 0,2 s, el eje de la espira forma un &#x00E1;ngulo de 60<sup>&#x00B0;</sup> con el campo. Calcula:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>La fuerza electromotriz media inducida en la espira.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>La corriente inducida en la espira y su sentido, si &#x00E9;sta tiene una resistencia de 1,5&#x2126;.</p></list-item>
</list>
<p><target target-type="page" id="pges_222"/><bold>Sol.</bold> El flujo magn&#x00E9;tico en la direcci&#x00F3;n y sentido del eje &#x2212;<italic>Z</italic> a trav&#x00E9;s de la superficie encerrada por la espira es una funci&#x00F3;n del &#x00E1;ngulo <italic>&#x03B8;</italic> entre el campo magn&#x00E9;tico y el vector normal a la espira:
<disp-formula id="Eq_c8-57">
<mml:math id="M799" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Wb</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
La tasa media de variaci&#x00F3;n en el tiempo de este flujo magn&#x00E9;tico en el intervalo 0 s <italic>&#x003C; t &#x003C;</italic> 0,2 s es
<disp-formula id="Eq_c8-58">
<mml:math id="M800" display='block'><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>0,2</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x0394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mn>60</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x00B0;</mml:mo></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>0,2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,2</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Wb</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">s</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
Vamos con las preguntas.
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>La fem inducida en la espira es
<disp-formula id="Eq_c8-59">
<mml:math id="M801" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>La corriente inducida en la espira es
<disp-formula id="Eq_c8-60">
<mml:math id="M802" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1,5</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,33</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
Aplicamos la ley de Lenz:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>La tasa de variaci&#x00F3;n del flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la espira en la direcci&#x00F3;n y sentido del eje &#x2212;<italic>Z</italic> es negativa. Esto indica que el flujo magn&#x00E9;tico a lo largo del eje &#x2212;<italic>Z</italic> decrece en el tiempo.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Por tanto, el flujo magn&#x00E9;tico a lo largo del eje <italic>Z</italic> crece en el tiempo.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Seg&#x00FA;n la ley de Lenz, el campo magn&#x00E9;tico creado por la corriente inducida en la espira ha de oponerse a la variaci&#x00F3;n de flujo magn&#x00E9;tico. En este caso, ha de ir a lo largo del eje -<italic>Z</italic>.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Usando la regla del tornillo, la corriente inducida en la espira ser&#x00E1; horaria.</p></list-item>
</list></list-item>
</list></p></list-item>
<list-item><p>En el interior de una bobina de 1 m de longitud, de 250 vueltas y por la que circula una corriente de 2A se coloca un equipo el&#x00E9;ctrico con una superficie perpendicular al eje de la bobina de 25 cm<sup>2</sup>. Teniendo en cuenta que la fuerza electromotriz inducida sobre el equipo puede ser de 0,5 V como m&#x00E1;ximo, calcula</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p><target target-type="page" id="pges_223"/>La fuerza electromotriz inducida en el equipo si la corriente se anula a un ritmo constante en 2 ms.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>Cu&#x00E1;nto tiempo como m&#x00ED;nimo debe tardar la corriente del solenoide en anularse de forma uniforme, en caso de aver&#x00ED;a, sin da&#x00F1;ar al equipo.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold> El flujo magn&#x00E9;tico, en la direcci&#x00F3;n del campo, a trav&#x00E9;s de la superficie del equipo electr&#x00F3;nico es una funci&#x00F3;n de la corriente en la bobina:
<disp-formula id="Eq_c8-61"><mml:math id="M803" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>0</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>250</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,57</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
donde debemos escribir <italic>I</italic> en A y &#x03A6;<italic><sub>m</sub></italic> resultar&#x00E1; en Wb. La fem inducida en el equipo mientras la corriente <italic>I</italic> se va a cero en un intervalo de tiempo &#x0394;<italic>t</italic> es
<disp-formula id="Eq_c8-62"><mml:math id="M804" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,57</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x0394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1,57</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mfrac><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x0394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x0394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
Ahora &#x0394;<italic>t</italic> debe ir en segundos para tener <italic>&#x025B;</italic><sub><italic>ind</italic></sub> en V.
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>Si la corriente se anula en &#x0394;<italic>t</italic> = 2 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;3</sup> s, la sobretensi&#x00F3;n ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c8-63"><mml:math id="M805" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x0394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,57</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>Si la sobretensi&#x00F3;n m&#x00E1;xima que puede soportar el equipo es 0,5 V, el tiempo &#x0394;<italic>t</italic> en que la corriente se va a cero ha de cumplir
<disp-formula id="Eq_c8-64"><mml:math id="M806" display='block'><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">&#x0394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x003C;</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mi mathvariant="normal">&#x0394;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>&#x003E;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6,28</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">s</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
</list></p></list-item>
<list-item><p>Se construye una espira rectangular con dos trozos de cable. El primero tiene forma de <inline-graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="com.jpg"/>, con base de longitud igual a 1m, y el segundo es horizontal y m&#x00F3;vil (hacia arriba). La espira tiene una superficie inicial de 0,5 m<sup>2</sup> y el lado m&#x00F3;vil aumenta su altura a una velocidad constante igual a 2 cm/s. Teniendo en cuenta que la espira se mantiene inmerso en un campo magn&#x00E9;tico uniforme y constante de m&#x00F3;dulo <italic>B</italic> = 1 T que se mantiene perpendicular a ella, calcula la fuerza electromotriz inducida como funci&#x00F3;n del tiempo.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El flujo magn&#x00E9;tico en la direcci&#x00F3;n del campo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la superficie encerrada por la espira es una funci&#x00F3;n de la altura <italic>y</italic> del lado m&#x00F3;vil:
<disp-formula id="Eq_c8-65"><target target-type="page" id="pges_224"/><mml:math id="M807" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>y</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
donde <italic>y</italic> se debe medir en m, &#x03A6;<italic><sub>m</sub></italic> se mide en Wb e <italic>y</italic> var&#x00ED;a en el tiempo seg&#x00FA;n
<disp-formula id="Eq_c8-66"><mml:math id="M808" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Tenemos el dato <italic>v</italic> = 2 cm/s. Para calcular <italic>y</italic><sub>0</sub>, usamos la superficie inicial
<disp-formula id="Eq_c8-67"><mml:math id="M809" display='block'><mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>S</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mn>1</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">m</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Con esto,
<disp-formula id="Eq_c8-68"><mml:math id="M810" display='block'><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
La fem inducida en el anillo es
<disp-formula id="Eq_c8-69"><mml:math id="M811" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
que resulta ser independiente del tiempo.</p></list-item>
<list-item><p>Un solenoide de 1000 vueltas por metro tiene una secci&#x00F3;n transversal de 5 cm<sup>2</sup>. Alrededor de &#x00E9;ste se enrolla una bobina de 500 vueltas. Teniendo en cuenta que inicialmente la corriente por el solenoide es de 0,1 A y que &#x00E9;sta cambia durante 1 s, calcula la fuerza electromotriz promedio inducida en la bobina cuando al final la corriente:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>Es cero.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>Es el doble.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c)</italic></label> <p>Cambia de signo.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold> El flujo magn&#x00E9;tico, en la direcci&#x00F3;n del campo magn&#x00E9;tico del solenoide, a trav&#x00E9;s de la superficie encerrada por la bobina es una funci&#x00F3;n de la corriente del solenoide dada por:
<disp-formula id="Eq_c8-70"><mml:math id="M812" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
donde, al medir <italic>I</italic> en <italic>A</italic>, obtenemos &#x03A6;<italic><sub>m</sub></italic> en Wb. La fem promedio inducida en la bobina en un intervalo de tiempo &#x0394;<italic>t</italic> = 1 s ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c8-71"><mml:math id="M813" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p><target target-type="page" id="pges_225"/>Si <italic>I<sub>f</sub></italic> = 0 A,
<disp-formula id="Eq_c8-72"><mml:math id="M814" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>Si <italic>I<sub>f</sub></italic> = 0,2 A,
<disp-formula id="Eq_c8-73"><mml:math id="M815" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>c)</italic></label> <p>Si <italic>I<sub>f</sub></italic> = &#x2212;0,1 A,
<disp-formula id="Eq_c8-74"><mml:math id="M816" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3,14</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>6,28</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>La corriente alterna <italic>I</italic> = 2 A sin (50<italic>&#x03C0;t</italic>) circula por un solenoide de 500 espiras por metro. Calcula la fuerza electromotriz inducida en una bobina, de 100 espiras y 10 cm<sup>2</sup> de secci&#x00F3;n, cuyo eje es el mismo que el del solenoide.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El flujo magn&#x00E9;tico, en la direcci&#x00F3;n del campo magn&#x00E9;tico del solenoide, a trav&#x00E9;s de la superficie encerrada por la bobina es una funci&#x00F3;n de la corriente del solenoide:
<disp-formula id="Eq_c8-75"><mml:math id="M817" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>b</mml:mi></mml:msub><mml:mi>S</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6,28</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
La fem inducida en la bobina es
<disp-formula id="Eq_c8-76"><mml:math id="M818" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6,28</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mfrac><mml:mi>d</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">[</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo stretchy="false">]</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6,28</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,97</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>.</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Un corriente de 50 mA circula por un solenoide de secci&#x00F3;n circular, de 20 cm de longitud y 1 cm de radio, formado por 200 espiras. Calcula:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>El flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la bobina.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>La autoinductancia de la bobina.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c)</italic></label> <p>La fuerza electromotriz autoinducida en la bobina si la corriente se anula a un ritmo constante en 10<sup>&#x2212;3</sup> s.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold> El campo magn&#x00E9;tico en el interior del solenoide es
<disp-formula id="Eq_c8-77"><mml:math id="M819" display='block'><mml:mi>B</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>&#x00B5;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x2113;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>4</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,2</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6,28</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">T</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p><target target-type="page" id="pges_226"/>El flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s del solenoide es
<disp-formula id="Eq_c8-78"><mml:math id="M820" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6,28</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,26</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Wb</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>La autoinductancia es
<disp-formula id="Eq_c8-79"><mml:math id="M821" display='block'><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mi>I</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>1,26</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2,51</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">H</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>c)</italic></label> <p>La fem inducida cuando la corriente se va a cero en 10<sup>&#x2212;3</sup> s es
<disp-formula id="Eq_c8-80"><mml:math id="M822" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>L</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>2,51</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,05</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,001</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,26</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
</list></p></list-item>
<list-item><p>Un generador de corriente alterna est&#x00E1; construido con una bobina cuadrada de 50 vueltas y 0,1 m de lado. Teniendo en cuenta que el campo magn&#x00E9;tico en el que est&#x00E1; inmersa la bobina vale 0,5 T y que &#x00E9;sta gira con una velocidad angular constante igual a 100 rad/s, calcula la fuerza electromotriz de pico, la frecuencia y el periodo del generador.</p>
<p><bold>Sol.</bold> El flujo magn&#x00E9;tico a trav&#x00E9;s de la bobina del generador es
<disp-formula id="Eq_c8-81"><mml:math id="M823" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">B</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mrow><mml:mi mathvariant="bold">n</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>S</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B8;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>0,1</mml:mn><mml:msup><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,25</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Wb</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
donde hemos supuesto que inicialmente el eje de la bobina est&#x00E1; alineado con el campo. Por tanto, la fem inducida es
<disp-formula id="Eq_c8-82"><mml:math id="M824" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">ind</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A6;</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,25</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
De aqu&#x00ED;, la fem de pico es
<disp-formula id="Eq_c8-83"><mml:math id="M825" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>25</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
La frecuencia es
<disp-formula id="Eq_c8-84"><mml:math id="M826" display='block'><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>100</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>15,9</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>Hz</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
y el periodo es
<disp-formula id="Eq_c8-85"><mml:math id="M827" display='block'><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>100</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0628</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">s</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_227"/>Un transformador est&#x00E1; formado por dos bobinas, la primera con 200 vueltas y la secundaria con 50 vueltas. Teniendo en cuenta que el voltaje y la corriente en el primario valen 200 V y 0,5 A, respectivamente, calcula el voltaje y la corriente en la bobina secundaria, as&#x00ED; como la potencia que suministra.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Por la ecuaci&#x00F3;n del transformador,
<disp-formula id="Eq_c8-86"><mml:math id="M828" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>200</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>200</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Para las corrientes, la ecuaci&#x00F3;n es
<disp-formula id="Eq_c8-87"><mml:math id="M829" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>N</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>50</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
La potencia, suponiendo que el transformador es ideal, es la misma en la bobina primaria que en la secundaria. Por tanto,
<disp-formula id="Eq_c8-88"><mml:math id="M830" display='block'><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>p</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math></disp-formula>
</p></list-item>
</list>
</sec>
</body>
</book-part>
<book-part id="c9" book-part-type="chapter">
<book-part-meta>
<book-part-id book-part-id-type="publisher-id">URJC</book-part-id>
<title-group>
<label><bold>CAP&#x00CD;TULO 9</bold></label>
<title><target target-type="page" id="pges_228"/><target target-type="page" id="pges_229"/><bold>CIRCUITOS DE CORRIENTE ALTERNA</bold></title>
</title-group>
</book-part-meta>
<body>
<disp-quote>
<p>En este tema estudiamos los circuitos de corriente alterna. En primer lugar, analizamos los circuitos m&#x00E1;s sencillos: una resistencia, un condensador o una bobina con una fuente alterna sinusoidal. Para considerar situaciones m&#x00E1;s complejas, usamos el concepto de fasor que es una cantidad compleja. Por ello, previamente hacemos un breve repaso a los n&#x00FA;meros complejos. Mediante el uso de fasores, las resistencias, condensadores e inductores obedecen una ley de Ohm generalizada (con la resistencia sustituida por la impedancia correspondiente). Finalmente, estudiamos los conceptos de potencia activa, reactiva y aparente.</p>
</disp-quote>
<sec id="c9-s1">
<label>9.1.</label>
<title><bold>Resistencias en corriente alterna</bold></title>
<p>Para ver c&#x00F3;mo se comporta una resistencia en corriente alterna, consideremos un circuito muy simple formado por un generador de corriente alterna de fem <italic>&#x025B;</italic>(<italic>t</italic>) = <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> sin (<italic>&#x03C9;t</italic> + <italic>&#x03B1;</italic><sub>0</sub>) y una resistencia <italic>R</italic>, como en la <xref ref-type="fig" rid="c9-fig1">figura 9.1</xref>. En el generador, <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> es su fem de pico y <italic>&#x03C9;</italic> = 2<italic>&#x03C0;f</italic> es su frecuencia angular.</p>
<p>Por la regla de Kirchhoff de las mallas, la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en la resistencia ser&#x00E1; igual a la fem del generador, es decir, <italic>V<sub>R</sub></italic>(<italic>t</italic>) = <italic>&#x025B;</italic>(<italic>t</italic>), de manera que</p>
<disp-formula id="Eq_c9-1"><mml:math id="M831" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
<p>siendo <italic>V<sub>R,</sub></italic><sub>0</sub> = <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> el valor de pico del voltaje en la resistencia. Por otro lado,</p>
<fig id="c9-fig1">
<label>Figura 9.1:</label>
<caption><title>Circuito con una fem alterna y una resistencia.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c9-fig1.jpg"/>
</fig>
<p>por la ecuaci&#x00F3;n caracter&#x00ED;stica de una resistencia (la ley de Ohm) tenemos</p>
<disp-formula id="Eq_c9-2"><mml:math id="M832" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
<p><target target-type="page" id="pges_230"/>donde la <italic>corriente de pico</italic> est&#x00E1; dada por</p>
<disp-formula id="Eq_c9-3"><mml:math id="M833" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p>Se comprueba entonces que:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Los valores de pico del voltaje y la corriente en una resistencia siguen la ley de Ohm <italic>V<sub>R,</sub></italic><sub>0</sub> = <italic>RI<sub>R,</sub></italic><sub>0</sub>.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>La corriente <italic>I<sub>R</sub></italic>(<italic>t</italic>) en una resistencia est&#x00E1; <italic>en fase</italic> con su voltaje <italic>V<sub>R</sub></italic>(<italic>t</italic>), es decir, ambos tienen la misma dependencia angular (<italic>&#x03C9;t</italic> + <italic>&#x03B1;</italic><sub>0</sub>).</p></list-item>
</list>
<p>Ambas caracter&#x00ED;sticas definen el comportamiento de una resistencia en corriente alterna. Como veremos m&#x00E1;s adelante, no ocurre algo tan sencillo para los condensadores e inductores.</p>
<sec id="c9-s1-s1">
<title><bold>Potencia instant&#x00E1;nea y potencia media disipada por una resistencia</bold></title>
<p>La <italic>potencia instant&#x00E1;nea P<sub>R</sub></italic>(<italic>t</italic>) disipada por la resistencia en forma de calor es</p>
<disp-formula id="Eq_c9-4"><mml:math id="M834" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msup><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>que es siempre positiva, pues la resistencia est&#x00E1; consumiendo energ&#x00ED;a (casi) todo el rato.</p>
<p>Sin embargo, para evitar tener una dependencia temporal en la expresi&#x00F3;n de la potencia, es com&#x00FA;n referirse a la <italic>potencia media</italic> disipada en un periodo <italic>T</italic> = 1<italic>/f</italic> = 2<italic>&#x03C0;/&#x03C9;</italic>, que se define mediante la integral</p>
<disp-formula id="Eq_c9-5"><mml:math id="M835" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p>Para una resistencia, la potencia media resulta</p>
<disp-formula id="Eq_c9-6"><mml:math id="M836" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:msubsup><mml:msup><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
</sec>
<sec id="c9-s1-s2">
<title><bold>Valores eficaces</bold></title>
<p>La expresi&#x00F3;n de la potencia media disipada por una resistencia en corriente alterna sinusoidal, dada por</p>
<disp-formula id="Eq_c9-7"><target target-type="page" id="pges_231"/><mml:math id="M837" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>se puede escribir de manera que se parezca a la f&#x00F3;rmula de potencia en corriente continua. Para ello, se definen los <italic>valores eficaces</italic> de los voltajes y las corrientes.</p>
<p>El valor eficaz de la corriente en la resistencia es</p>
<disp-formula id="Eq_c9-8"><mml:math id="M838" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:msubsup><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>y el valor eficaz del voltaje en la resistencia es</p>
<disp-formula id="Eq_c9-9"><mml:math id="M839" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:msubsup><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>[</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>]</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p>Con ellos, la potencia media disipada en una resistencia en un circuito de corriente alterna sinusoidal es</p>
<disp-formula id="Eq_c9-10"><mml:math id="M840" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p>Obtenemos exactamente la misma forma que en corriente continua. Tambi&#x00E9;n la ley de Ohm se puede escribir en t&#x00E9;rminos de valores eficaces como <italic>V<sub>R,ef</sub></italic> = <italic>I<sub>R,ef</sub> R</italic>, as&#x00ED; que la potencia media en una resistencia se puede escribir en cualquiera de las formas de la corriente continua,</p>
<disp-formula id="Eq_c9-11"><mml:math id="M841" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p>En la red el&#x00E9;ctrica espa&#x00F1;ola, la tensi&#x00F3;n de pico en los hogares es de unos 311 V y la frecuencia es <italic>f</italic> = 50 Hz, de manera que la fem instant&#x00E1;nea se puede escribir como <italic>&#x025B;</italic> = 311 V sin(100<italic>&#x03C0; t</italic>). La tensi&#x00F3;n eficaz es <inline-formula id="Eq_c9-12"><mml:math id="M842" display='inline'><mml:msub><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>220</mml:mn><mml:mtext>&#xA0;V</mml:mtext></mml:math></inline-formula>. En las viviendas, los aparatos enchufados directamente a la red est&#x00E1;n en paralelo, de manera que todos soportan una tensi&#x00F3;n eficaz de 220 V. Muchos cableados dom&#x00E9;sticos soportan corrientes m&#x00E1;ximas del orden de 20 A, dado que una corriente mayor sobrecalentar&#x00ED;a los cables. Para evitar este problema, cada circuito est&#x00E1; equipado con un interruptor autom&#x00E1;tico o fusible que salta, abriendo el circuito, cuando la corriente supera ese valor m&#x00E1;ximo. Para tener mayor potencia se suelen instalar varios circuitos, cada uno con su interruptor.</p>
<boxed-text id="c9-s1-box1">
<p><target target-type="page" id="pges_232"/><bold>Ejemplo 9.1.1</bold> <italic>Consideremos un generador de corriente alterna, con</italic> 150 <italic>V de fuerza electromotriz de pico y</italic> 50 <italic>Hz de frecuencia, que est&#x00E1; conectado a una resistencia de</italic> 5 <italic>k</italic>&#x2126;<italic>. Calculemos el voltaje y corriente de pico as&#x00ED; como la potencia media consumida.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Dado que la fem proporcionada por el generador es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c9-13"><mml:math id="M843" display='block'><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>el voltaje de pico en la resistencia R</italic> = 5 <italic>k</italic>&#x2126; <italic>resulta</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c9-14"><mml:math id="M844" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>y la corriente de pico</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c9-15"><mml:math id="M845" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>150</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,03</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>Finalmente, la potencia media disipada en la resistencia es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c9-16"><mml:math id="M846" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>0,03</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2,25</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>W</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c9-s2">
<label>9.2.</label>
<title><bold>Condensadores en corriente alterna</bold></title>
<p>Veamos c&#x00F3;mo se comporta un condensador en corriente alterna sinusoidal. Como ya vimos, cuando se carga un condensador con una bater&#x00ED;a, la corriente se establece entre las placas del condensador durante un periodo de tiempo muy breve, del orden de 5 <italic>RC</italic>. Desp&#x00FA;es la corriente se va a cero. Si f&#x00FA;esemos capaces en ese momento de cambiar la polaridad de la bater&#x00ED;a, volver&#x00ED;a a aparecer una corriente en sentido opuesto para descargar y luego cargar el condensador de acuerdo con la nueva conexi&#x00F3;n. Esto es, b&#x00E1;sicamente, lo que que ocurre en corriente alterna, pues la polaridad del generador va cambiando y la carga fluye sin parar en un sentido y luego en el otro.</p>
<fig id="c9-fig2">
<label>Figura 9.2:</label>
<caption><title>Circuito con una fem alterna y un condensador.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c9-fig2.jpg"/>
</fig>
<p>Para entenderlo, tomemos el circuito simple de la <xref ref-type="fig" rid="c9-fig2">figura 9.2</xref> formado por un generador de fem <italic>&#x025B;</italic>(<italic>t</italic>) = <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> sin (<italic>&#x03C9;t</italic> + <italic>&#x03B1;</italic><sub>0</sub>) y un condensador de capacidad <italic>C</italic>. Por <target target-type="page" id="pges_233"/>la regla de Kirchhoff de las mallas, la diferencia de potencial entre las placas del condensador es igual a la fem del generador, es decir, <italic>V<sub>C</sub></italic>(<italic>t</italic>) = <italic>&#x025B;</italic>(<italic>t</italic>), de manera que</p>
<disp-formula id="Eq_c9-17"><mml:math id="M847" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>siendo <italic>V<sub>C,</sub></italic><sub>0</sub> = <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> el valor de pico del voltaje. La ecuaci&#x00F3;n caracter&#x00ED;stica de un condensador es <italic>Q</italic> = <italic>C VC</italic>, o bien <italic>IC</italic> = <italic>C dVC/dt</italic>, lo que implica</p>
<disp-formula id="Eq_c9-18"><mml:math id="M848" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
<p>Podemos escribir entonces la corriente entre las placas del condensador en la forma</p>
<disp-formula id="Eq_c9-19"><mml:math id="M849" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p>Analicemos el resultado comparando las funciones arm&#x00F3;nicas <italic>V<sub>C</sub></italic>(<italic>t</italic>) e <italic>I<sub>C</sub></italic>(<italic>t</italic>) que hemos obtenido:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Los valores de pico del voltaje y la corriente en un condensador en corriente alterna est&#x00E1;n relacionados mediante la expresi&#x00F3;n
<disp-formula id="Eq_c9-20"><mml:math id="M850" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:math>
</disp-formula>
donde la cantidad
<disp-formula id="Eq_c9-21"><label>(9.1)</label><mml:math id="M851" display='block'><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></disp-formula>
se llama reactancia capacitiva. La relaci&#x00F3;n entre valores eficaces <inline-formula id="Eq_c9-22"><mml:math id="M852" display='inline'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt><mml:mo>,</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>/</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt></mml:math></inline-formula> es la misma, es decir,
<disp-formula id="Eq_c9-23"><mml:math id="M853" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
La reactancia capacitiva juega aqu&#x00ED; un papel similar a la resistencia, y tiene unidades de resistencia, pues es el cociente entre el voltaje de pico y la corriente de pico. Pero tiene una diferencia fundamental respecto a ella, que es la dependencia con la frecuencia. Cuando la frecuencia es muy grande, <italic>X<sub>C</sub></italic> tiende a cero, lo que implica que el condensador apenas ofrece oposici&#x00F3;n al paso de la corriente. En contraste, cuando la frecuencia tiende a cero (el l&#x00ED;mite de corriente continua), la reactancia capacitiva se hace infinita y no hay corriente, que era lo que pasaba en el r&#x00E9;gimen estacionario de corriente continua.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>A diferencia de lo que ocurre en una resistencia, el voltaje y la corriente en un condensador <italic>est&#x00E1;n desfasados</italic> en un &#x00E1;ngulo de <italic>&#x03C0;/</italic>2 rad. Esto se debe a que lo que es proporcional al voltaje no es la corriente, sino la carga del condensador, y cuando el voltaje es m&#x00E1;ximo la carga lo es, por lo que la <target target-type="page" id="pges_234"/>corriente es nula. Como vemos en las expresiones anteriores de <italic>VC</italic>(<italic>t</italic>) e <italic>IC</italic>(<italic>t</italic>), la corriente tiene un sumando +<italic>&#x03C0;/</italic>2 extra en la fase, y por eso se dice que, en un condensador en corriente alterna, la corriente est&#x00E1; <italic>adelantada</italic> al voltaje en +<italic>&#x03C0;/</italic>2.</p></list-item>
</list>
<sec id="c9-s2-s1">
<title><bold>Potencia instant&#x00E1;nea y potencia media en un condensador</bold></title>
<p>La <italic>potencia instant&#x00E1;nea P<sub>C</sub></italic> (<italic>t</italic>) que consume un condensador en corriente alterna es</p>
<disp-formula id="Eq_c9-24"><mml:math id="M854" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
<p>es decir, <italic>alcanza valores positivos y negativos</italic>. En los instantes de valores positivos de la potencia, el condensador est&#x00E1; tomando energ&#x00ED;a del generador para cargarse pero, en los instantes de valores negativos, el condensador devuelve energ&#x00ED;a al generador. Esto explica que la <italic>potencia media</italic> sea nula,</p>
<disp-formula id="Eq_c9-25"><mml:math id="M855" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>lo que implica que, en promedio, <italic>el condensador no usa energ&#x00ED;a del generador en corriente alterna</italic>.</p>
<boxed-text id="c9-s2-box1">
<p><bold>Ejemplo 9.2.1</bold> <italic>Volvamos a tomar el generador de corriente alterna del <xref ref-type="boxed-text" rid="c9-s1-box1">ejemplo 9.1.1</xref>, pero conect&#x00E9;moslo ahora a un condensador de capacidad C</italic> = 50 <italic>nF. Calculemos el voltaje y corriente de pico as&#x00ED; como la potencia media consumida.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>El voltaje de pico en el condensador es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c9-26"><mml:math id="M856" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>Para calcular la corriente de pico, es necesaria la reactancia capacitiva</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c9-27"><mml:math id="M857" display='block'><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>6,36</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>Con ella, tenemos</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c9-28"><mml:math id="M858" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>150</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>6,36</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>6</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2,36</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="italic">mA</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>La potencia media consumida por el condensador es P<sub>C,m</sub></italic> = 0.</p>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c9-s3">
<label>9.3.</label>
<title><target target-type="page" id="pges_235"/><bold>Inductores en corriente alterna</bold></title>
<p>Vamos ahora a examinar el comportamiento de los inductores o bobinas en corriente alterna. Para ello, consideremos un generador de fem <italic>&#x025B;</italic>(<italic>t</italic>) = <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> sin (<italic>&#x03C9;t</italic> + <italic>&#x03B1;</italic><sub>0</sub>) conectado a una bobina de autoinductancia <italic>L</italic>, como en la <xref ref-type="fig" rid="c9-fig3">figura 9.3</xref>.</p>
<fig id="c9-fig3">
<label>Figura 9.3:</label>
<caption><title>Circuito con una fem alterna y un inductor.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c9-fig3.jpg"/>
</fig>
<p>Como no hay nada m&#x00E1;s conectado entre ellos, la ca&#x00ED;da de tensi&#x00F3;n en la bobina es igual a la fem del generador, <italic>V<sub>L</sub></italic>(<italic>t</italic>) = <italic>&#x025B;</italic>(<italic>t</italic>), de modo que</p>
<disp-formula id="Eq_c9-29"><mml:math id="M859" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>siendo <italic>V<sub>L,</sub></italic><sub>0</sub> = <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> el valor de pico del voltaje. La ecuaci&#x00F3;n caracter&#x00ED;stica del inductor viene de la ley de Faraday, <italic>V<sub>L</sub></italic>(<italic>t</italic>) = <italic>L dI<sub>L</sub>/dt</italic>. Integrando para obtener la corriente, encontramos</p>
<disp-formula id="Eq_c9-30"><mml:math id="M860" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>L</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p>que podemos escribir como</p>
<disp-formula id="Eq_c9-31"><mml:math id="M861" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
<p>Comparamos <italic>V<sub>L</sub></italic>(<italic>t</italic>) e <italic>I<sub>L</sub></italic>(<italic>t</italic>):</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Los valores de pico del voltaje y la corriente en una bobina en corriente alterna est&#x00E1;n relacionados mediante la expresi&#x00F3;n
<disp-formula id="Eq_c9-32"><mml:math id="M862" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:math>
</disp-formula>
donde la cantidad
<disp-formula id="Eq_c9-33"><label>(9.2)</label><mml:math id="M863" display='block'><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:math></disp-formula>
se llama <italic>reactancia inductiva</italic>. Tambi&#x00E9;n se cumple <italic>V<sub>L,e</sub>f</italic> = <italic>X<sub>L</sub> I<sub>L,e</sub>f</italic>. La reactancia inductiva aparece de nuevo como una resistencia y tiene unidades de resistencia, pues es el cociente entre el voltaje de pico y la corriente de pico, pero depende de la frecuencia. Cuando la frecuencia es muy grande, <italic>X<sub>L</sub></italic> <target target-type="page" id="pges_236"/>tiende a infinito y la bobina se comporta como un circuito abierto. Cuando la frecuencia tiende a cero (l&#x00ED;mite de corriente continua), la reactancia inductiva se hace nula y la bobina se comporta como un cortocircuito.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>El voltaje y la corriente en un inductor <italic>est&#x00E1;n desfasados</italic> en <italic>&#x03C0;/</italic>2 rad. La corriente tiene un sumando &#x2212;<italic>&#x03C0;/</italic>2 extra en la fase, y por eso se dice que, en un inductor en corriente alterna, la corriente est&#x00E1; <italic>retrasada</italic> respecto al voltaje en &#x2212;<italic>&#x03C0;/</italic>2.</p></list-item>
</list>
<sec id="c9-s3-s1">
<title><bold>Potencia instant&#x00E1;nea y potencia media en un inductor</bold></title>
<p>La <italic>potencia instant&#x00E1;nea P<sub>L</sub></italic>(<italic>t</italic>) que consume una bobina en corriente alterna es</p>
<disp-formula id="Eq_c9-34"><mml:math id="M864" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
<p>y <italic>alcanza valores positivos y negativos</italic>. En los instantes de valores positivos de la potencia, el inductor toma energ&#x00ED;a del generador, y en los instantes de valores negativos, el inductor devuelve energ&#x00ED;a al generador. Como en el caso del condensador, la <italic>potencia media</italic> se anula,</p>
<disp-formula id="Eq_c9-35"><mml:math id="M865" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>&#x222B;</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mi>T</mml:mi></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>lo que implica que, en promedio, <italic>el inductor no usa energ&#x00ED;a del generador en corriente alterna</italic>.</p>
<boxed-text id="c9-s3-box1">
<p><bold>Ejemplo 9.3.1</bold> <italic>Volvamos a tomar el generador de corriente alterna del <xref ref-type="boxed-text" rid="c9-s1-box1">ejemplo 9.1.1</xref>, pero conect&#x00E9;moslo ahora a una bobina de autoinductancia L</italic> = 50 <italic>mH. Calculemos el voltaje y corriente de pico as&#x00ED; como la potencia media consumida.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>El voltaje de pico en el inductor es</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c9-36">
<mml:math id="M866" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>170</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>Con la reactancia inductiva</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c9-37"><mml:math id="M867" display='block'><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi></mml:math></disp-formula>
<p><italic>obtenemos la corriente de pico como</italic></p>
<disp-formula id="Eq_c9-38"><mml:math id="M868" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>150</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>15,7</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>9,55</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p><italic>La potencia media consumida por la bobina es P<sub>L,m</sub></italic> = 0.</p>
</boxed-text>
</sec>
</sec>
<sec id="c9-s4">
<label>9.4.</label>
<title><target target-type="page" id="pges_237"/><bold>N&#x00FA;meros complejos</bold></title>
<p>Debido a que, como hemos visto, los voltajes y las corrientes en condensadores e inductores est&#x00E1;n desfasados en corriente alterna, es muy &#x00FA;til estudiar este tipo de circuitos mediante una t&#x00E9;cnica que se basa en el uso de n&#x00FA;meros complejos.</p>
<p>Un <italic>n&#x00FA;mero complejo z</italic> es un par de n&#x00FA;meros reales <italic>x</italic> e <italic>y</italic> escritos en la forma</p>
<disp-formula id="Eq_c9-39"><mml:math id="M869" display='block'><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>donde <inline-formula id="Eq_c9-40"><mml:math id="M870" display='inline'><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:msqrt></mml:math></inline-formula> es la llamada <italic>unidad imaginaria</italic>, tal que <italic>i</italic><sup>2</sup> = &#x2212;1. Se dice que <italic>x</italic> es la <italic>parte real</italic> de <italic>z</italic> e <italic>y</italic> es la <italic>parte imaginaria</italic> de <italic>z</italic>, y se escriben <italic>x</italic> = Re(<italic>z</italic>), <italic>y</italic> = Im(<italic>z</italic>).</p>
<sec id="c9-s4-s1">
<title><bold>Operaciones b&#x00E1;sicas con n&#x00FA;meros complejos</bold></title>
<p>Las operaciones m&#x00E1;s comunes con n&#x00FA;meros complejos son:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para sumar o restar dos n&#x00FA;meros complejos <italic>z</italic>1 = <italic>x</italic>1 +<italic>iy</italic>1, <italic>z</italic>2 = <italic>x</italic>2 +<italic>iy</italic>2, se suman o restan sus partes real e imaginaria por separado,
<disp-formula id="Eq_c9-41">
<mml:math id="M871" display='block'><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#xB1;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#xB1;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#xB1;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para multiplicar dos n&#x00FA;meros complejos <italic>z</italic><sub>1</sub> = <italic>x</italic><sub>1</sub> + <italic>iy</italic><sub>1</sub>, <italic>z</italic><sub>2</sub> = <italic>x</italic><sub>2</sub> + <italic>iy</italic><sub>2</sub>, se multiplica cada factor usando que <italic>i</italic><sup>2</sup> = &#x2212;1,
<disp-formula id="Eq_c9-42"><mml:math id="M872" display='block'><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Se define el <italic>conjugado</italic> del n&#x00FA;mero complejo <italic>z</italic> = <italic>x</italic> + <italic>iy</italic> como el n&#x00FA;mero complejo <italic>z</italic><sup>&#x2217;</sup> = <italic>x</italic> &#x2212; <italic>iy</italic>, obtenido con la misma parte real que <italic>z</italic> pero opuesta parte imaginaria. Se puede comprobar entonces que <italic>z</italic> + <italic>z</italic><sup>&#x2217;</sup> = 2Re(<italic>z</italic>), <italic>z</italic> &#x2212; <italic>z</italic><sup>&#x2217;</sup> = 2<italic>i</italic>Im(<italic>z</italic>).</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>El producto de un n&#x00FA;mero complejo <italic>z</italic> = <italic>x</italic> + <italic>iy</italic> por su conjugado es un n&#x00FA;mero real positivo,
<disp-formula id="Eq_c9-43"><mml:math id="M873" display='block'><mml:mi>z</mml:mi><mml:msup><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>*</mml:mo></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
tal que su ra&#x00ED;z cuadrada (con signo positivo) se llama <italic>m&#x00F3;dulo</italic> |<italic>z</italic>| del n&#x00FA;mero complejo <italic>z</italic>,
<disp-formula id="Eq_c9-44"><mml:math id="M874" display='block'><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>+</mml:mo><mml:msqrt><mml:mi>z</mml:mi><mml:msup><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>*</mml:mo></mml:msup></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>+</mml:mo><mml:msqrt><mml:msup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:msqrt><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_238"/>Dados dos n&#x00FA;meros complejos <italic>z</italic><sub>1</sub> = <italic>x</italic><sub>1</sub> + <italic>iy</italic><sub>1</sub>, <italic>z</italic><sub>2</sub> = <italic>x</italic><sub>2</sub> + <italic>iy</italic><sub>2</sub>, con <italic>z</italic><sub>2</sub> &#x2260; 0, el cociente se puede calcular como
<disp-formula id="Eq_c9-45"><mml:math id="M875" display='block'><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>*</mml:mo></mml:msubsup></mml:mrow><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msubsup><mml:mi>z</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>*</mml:mo></mml:msubsup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mi>x</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>y</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
</list>
</sec>
<sec id="c9-s4-s2">
<title><bold>Forma polar de un n&#x00FA;mero complejo</bold></title>
<p>La expresi&#x00F3;n de un n&#x00FA;mero complejo como una pareja (<italic>x, y</italic>) de n&#x00FA;meros reales recuerda la representaci&#x00F3;n de un punto en un plano <italic>XY</italic>. Para este caso, este plano se llama <italic>plano de Argand</italic> y en &#x00E9;l el eje <italic>X</italic> se llama <italic>eje real</italic> y el eje <italic>Y</italic> se llama <italic>eje imaginario</italic>. En la <xref ref-type="fig" rid="c9-fig4">figura 9.4</xref> podemos ver que la distancia al origen <italic>r</italic> es el m&#x00F3;dulo del n&#x00FA;mero complejo <italic>z</italic>, es decir, <italic>r</italic> = |<italic>z</italic>|.</p>
<fig id="c9-fig4">
<label>Figura 9.4:</label>
<caption><title>Representaci&#x00F3;n del n&#x00FA;mero complejo <italic>z</italic> = <italic>x</italic> + <italic>iy</italic> en el plano de Argand. El m&#x00F3;dulo de <italic>z</italic> es <italic>r</italic> y su argumento <italic>&#x03C6;</italic>.</title></caption>
<graphic xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xlink:href="MD-5-URJC_c9-fig4.jpg"/>
</fig>
<p>Seg&#x00FA;n la <xref ref-type="fig" rid="c9-fig4">figura 9.4</xref>, podemos escribir el n&#x00FA;mero complejo <italic>z</italic> = <italic>x</italic> + <italic>iy</italic> como</p>
<disp-formula id="Eq_c9-46"><mml:math id="M876" display='block'><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>z</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p>Esta &#x00FA;ltima expresi&#x00F3;n se llama la <italic>forma polar</italic> del n&#x00FA;mero complejo. El &#x00E1;ngulo <italic>&#x03C6;</italic> con el eje real positivo se llama <italic>argumento</italic> del n&#x00FA;mero complejo <italic>z</italic>, arg(<italic>z</italic>), y, mediante trigonometr&#x00ED;a b&#x00E1;sica, se puede calcular como</p>
<disp-formula id="Eq_c9-47"><mml:math id="M877" display='block'><mml:mi>arg</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>arctan</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>y</mml:mi><mml:mi>x</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>arctan</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>Im</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>Re</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>cuyo <italic>valor principal</italic> es aquel valor <italic>&#x03C6;</italic> que satisface &#x2212;<italic>&#x03C0; &#x003C; &#x03C6;</italic> &#x2264; <italic>&#x03C0;</italic>.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_239"/>Hagamos ahora uso de una igualdad muy importante al estudiar n&#x00FA;meros complejos, que es la <italic>identidad de Euler</italic>. Dice que, si <italic>&#x03C6;</italic> es un n&#x00FA;mero real, entonces la exponencial de <italic>i&#x03C6;</italic> cumple</p>
<disp-formula id="Eq_c9-48">
<mml:math id="M878" display='block'><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mi>.</mml:mi></mml:math>
</disp-formula>
<p>Combinando esta identidad con la igualdad <italic>z</italic> = |<italic>z</italic>|(cos <italic>&#x03C6;</italic> + <italic>i</italic> sin <italic>&#x03C6;</italic>), llegamos a que podemos representar cualquier n&#x00FA;mero complejo <italic>z</italic> en forma polar como</p>
<disp-formula id="Eq_c9-49">
<mml:math id="M879" display='block'><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>|</mml:mo><mml:mi>z</mml:mi><mml:mo>|</mml:mo><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>siendo |<italic>z</italic>| su m&#x00F3;dulo y <italic>&#x03C6;</italic> su argumento.</p>
</sec>
</sec>
<sec id="c9-s5">
<label>9.5.</label>
<title><bold>Fasores, impedancias y ley de Ohm genaralizada</bold></title>
<p>Los circuitos de corriente alterna con <italic>componentes reactivos</italic> (es decir, con reactancia), como se conocen colectivamente a los condensadores e inductores, son m&#x00E1;s complicados que los circuitos resistivos (es decir, con resistencia). Esto se debe a que los circuitos reactivos tienen un comportamiento que depende de la frecuencia y, adem&#x00E1;s, las se&#x00F1;ales se adelantan o retrasan unas de otras, impidiendo que se siga una ley proporcional.</p>
<p>Consideremos circuitos de corriente alterna con un s&#x00F3;lo generador de frecuencia angular <italic>&#x03C9;</italic>. Vamos a ver c&#x00F3;mo, mediante los n&#x00FA;meros complejos y la <italic>representaci&#x00F3;n en fasores</italic> de voltajes y corrientes alternas, se puede generalizar la ley de Ohm y usarla tanto para componentes reactivos como para componentes resistivos, reemplazando la palabra resistencia por la palabra <italic>impedancia</italic>.</p>
<p>La representaci&#x00F3;n en fasores se basa en las siguientes reglas:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Asociamos a cada voltaje o corriente un n&#x00FA;mero complejo definido mediante el valor de pico y la fase inicial, eliminando la frecuencia angular <italic>&#x03C9;</italic>. Por ejemplo,
<disp-formula id="Eq_c9-50"><mml:math id="M880" display='block'><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:msup><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Estos n&#x00FA;meros complejos que representan voltajes o corrientes se llaman <italic>fasores</italic>.</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para volver a la forma sinusoidal del voltaje o la corriente, se multiplica el fasor por <italic>e<sup>i&#x03C9;t</sup></italic> y se toma la parte imaginaria del resultado. Por ejemplo,
<disp-formula id="Eq_c9-51"><mml:math id="M881" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:msup><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Im</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Im</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
</list>
<sec id="c9-s5-s1">
<title><target target-type="page" id="pges_240"/><bold>Impedancia y ley de Ohm generalizada</bold></title>
<p>El uso de fasores permite generalizar la ley de Ohm a circuitos de corriente alterna que contienen resistencias, condensadores e inductores. Veamos cada elemento en fasores.</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>En el apartado dedicado a las resistencias, hab&#x00ED;amos estudiado el circuito de la <xref ref-type="fig" rid="c9-fig1">figura 9.1</xref> formado por un generador de fem <italic>&#x025B;</italic>(<italic>t</italic>) = <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> sin (<italic>&#x03C9;t</italic>) (tomamos <italic>&#x03B1;</italic><sub>0</sub> = 0 eligiendo el origen de tiempos de forma conveniente) y una resistencia <italic>R</italic>. El resultado para el voltaje en la resistencia era
<disp-formula id="Eq_c9-52">
<mml:math id="M882" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
con <italic>V<sub>R,</sub></italic><sub>0</sub> = E<sub>0</sub>, y para la corriente
<disp-formula id="Eq_c9-53">
<mml:math id="M883" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
con <italic>I<sub>R,</sub></italic><sub>0</sub> = <italic>V<sub>R,</sub></italic><sub>0</sub><italic>/R</italic>. Los fasores correspondientes a ambas cantidades son
<disp-formula id="Eq_c9-54">
<mml:math id="M884" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
El cociente entre el fasor voltaje y el fasor corriente se llama <italic>impedancia Z</italic> del elemento. As&#x00ED;, la <italic>impedancia resistiva</italic> es, simplemente, la propia resistencia
<disp-formula id="Eq_c9-55"><label>(9.3)</label><mml:math id="M885" display='block'><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
y la resistencia sigue la <italic>ley de Ohm generalizada</italic>
<disp-formula id="Eq_c9-56"><mml:math id="M886" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Pasemos al caso de los condensadores. Ten&#x00ED;amos el circuito de la <xref ref-type="fig" rid="c9-fig2">figura 9.2</xref> con un generador de fem <italic>&#x025B;</italic>(<italic>t</italic>) = <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> sin (<italic>&#x03C9;t</italic>) y un condensador de capacidad <italic>C</italic>. El voltaje en el condensador resultaba
<disp-formula id="Eq_c9-57"><mml:math id="M887" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
con <italic>V</italic><sub><italic>C</italic>,0</sub> = <italic>&#x025B;</italic>0, y la corriente
<disp-formula id="Eq_c9-58"><mml:math id="M888" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_241"/>con <italic>I</italic><sub><italic>C</italic>,0</sub> = <italic>V</italic><sub><italic>C</italic>,0</sub><italic>/X<sub>C</sub></italic>, donde la reactancia capacitiva estaba dada por <italic>X<sub>C</sub></italic> = 1/(<italic>&#x03C9;C</italic>). Con estos datos, el fasor voltaje es
<disp-formula id="Eq_c9-59"><mml:math id="M889" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:math>
</disp-formula>
y el fasor corriente
<disp-formula id="Eq_c9-60"><mml:math id="M890" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
En consecuencia, la <italic>impedancia capacitiva</italic> resulta
<disp-formula id="Eq_c9-61"><label>(9.4)</label><mml:math id="M891" display='block'><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:math></disp-formula>
por lo que el condensador sigue la <italic>ley de Ohm generalizada</italic>
<disp-formula id="Eq_c9-62"><mml:math id="M892" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
</p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Terminamos con el caso de una bobina. En el circuito de la <xref ref-type="fig" rid="c9-fig3">figura 9.3</xref> con un generador de fem <italic>&#x025B;</italic>(<italic>t</italic>) = <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub> sin (<italic>&#x03C9;t</italic>) y una bobina de autoinductancia <italic>L</italic>, el voltaje en el inductor era
<disp-formula id="Eq_c9-63"><mml:math id="M893" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
con <italic>V</italic><sub><italic>L,</italic>0</sub> = <italic>&#x025B;</italic><sub>0</sub>, y la corriente era
<disp-formula id="Eq_c9-64"><mml:math id="M894" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
con <italic>I</italic><sub><italic>L</italic>,0</sub> = <italic>V<sub>L</sub>,0/X<sub>L</sub></italic> y la reactancia inductiva dada por <italic>X<sub>L</sub></italic> = <italic>&#x03C9;L</italic>. En el formalismo de fasores, el fasor voltaje es
<disp-formula id="Eq_c9-65"><mml:math id="M895" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:math>
</disp-formula>
y el fasor corriente es
<disp-formula id="Eq_c9-66"><mml:math id="M896" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Se obtiene que la <italic>impedancia inductiva</italic> es
<disp-formula id="Eq_c9-67"><label>(9.5)</label><mml:math id="M897" display='block'><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:math>
</disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_242"/>y la bobina sigue la <italic>ley de Ohm generalizada</italic>
<disp-formula id="Eq_c9-68"><mml:math id="M898" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
En conclusi&#x00F3;n, la relaci&#x00F3;n entre los fasores de corriente y voltaje se puede expresar mediante una sola ley, que es la ley de Ohm generalizada
<disp-formula id="Eq_c9-69"><label>(9.6)</label><mml:math id="M899" display='block'><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Adem&#x00E1;s, la impedancia <italic>Z</italic> de varios elementos conectados en serie o en paralelo obedece las mismas reglas que las asociaciones de resistencias, teniendo en cuenta que se opera ahora con n&#x00FA;meros complejos, y podemos analizar los circuitos de corriente alterna con los mismos m&#x00E9;todos aprendidos para los circuitos de corriente continua pero aplicados a los fasores: leyes de Kirchhoff, divisor de voltaje, equivalente de Th&#x00E9;venin o de Norton, etc.
<boxed-text id="c9-s5-box1">
<p><bold>Ejemplo 9.5.1</bold> <italic>Consideremos la asociaci&#x00F3;n en serie de una resistencia de</italic> 1 <italic>k</italic>&#x2126; <italic>y una bobina L</italic> = 2 <italic>H en un circuito con una frecuencia de</italic> 50 <italic>Hz. Calculemos la impedancia equivalente.</italic></p>
<p><bold><italic>Sol.</italic></bold> <italic>Las impedancias de la resistencia y la bobina son</italic>
<disp-formula id="Eq_c9-70"><mml:math id="M900" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
<italic>Como est&#x00E1;n en serie, la impedancia equivalente, en forma binomial, es</italic>
<disp-formula id="Eq_c9-71"><mml:math id="M901" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<italic>Para la forma polar, hay que calcular el m&#x00F3;dulo y argumento de Z,</italic>
<disp-formula id="Eq_c9-72"><mml:math id="M902" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:msup><mml:mn>1000</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:msup><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1048</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>arctan</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>1000</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,304</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi mathvariant="italic">rad</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
<italic>Con esto,</italic>
<disp-formula id="Eq_c9-73"><mml:math id="M903" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mn>1048</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>e</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>0,304</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p>
</boxed-text></p></list-item>
</list>
</sec>
</sec>
<sec id="c9-s6">
<label>9.6.</label>
<title><target target-type="page" id="pges_243"/><bold>Potencias activa, reactiva y aparente</bold></title>
<p>Hemos calculado ya las potencias instant&#x00E1;neas y medias consumidas por elementos tales como resistencias, condensadores y bobinas. Queremos calcular tambi&#x00E9;n la potencia media que proporciona un generador de corriente alterna cuando est&#x00E1; conectado a varios elementos. En relaci&#x00F3;n con ello, se suele generalizar el concepto de potencia media en corriente alterna definiendo tambi&#x00E9;n potencias reactivas y aparentes.</p>
<sec id="c9-s6-s1">
<title><bold>Potencia media o activa de un elemento</bold></title>
<p>Se define la <italic>potencia media</italic> o <italic>potencia activa</italic> proporcionada por un generador o consumida por un elemento con impedancia como</p>
<disp-formula id="Eq_c9-74">
<mml:math id="M904" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>donde <italic>&#x03C6;</italic> es la fase de la impedancia del elemento y el resto de magnitudes se refieren al elemento. En particular:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para una resistencia, <italic>Z<sub>R</sub></italic> = <italic>R</italic>, por lo que <italic>&#x03C6;</italic> = 0. De aqu&#x00ED;, la potencia activa disipada por una resistencia es
<disp-formula id="Eq_c9-75">
<mml:math id="M905" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para un condensador, <italic>Z<sub>C</sub></italic> = &#x2212;<italic>i/&#x03C9;C</italic>, por lo que <italic>&#x03C6;</italic> = &#x2212;<italic>&#x03C0;/</italic>2 y se tiene
<disp-formula id="Eq_c9-76"><mml:math id="M906" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Para un inductor, <italic>Z<sub>L</sub></italic> = <italic>i&#x03C9;L</italic>, por lo que <italic>&#x03C6;</italic> = <italic>&#x03C0;/</italic>2 y
<disp-formula id="Eq_c9-77"><mml:math id="M907" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Para calcular la potencia activa proporcionada por un generador de fem <italic>&#x025B;</italic> por el que pasa una corriente alterna sinusoidal <italic>I</italic>, se necesita el valor de la <italic>impedancia total</italic> o <italic>equivalente Z</italic> del circuito respecto del generador. Una vez calculada, se determina su fase <italic>&#x03C6;</italic> y resulta
<disp-formula id="Eq_c9-78">
<mml:math id="M908" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
</p></list-item>
</list>
</sec>
<sec id="c9-s6-s2">
<title><target target-type="page" id="pges_244"/><bold>Potencia reactiva de un elemento</bold></title>
<p>Se define la <italic>potencia reactiva P<sub>r</sub></italic> de un elemento como</p>
<disp-formula id="Eq_c9-79">
<mml:math id="M909" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
<p>donde, de nuevo, <italic>&#x3D5;</italic> es la fase de la impedancia del elemento y el resto de magnitudes se refieren al elemento en cuesti&#x00F3;n. En particular:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para una resistencia, <italic>&#x3D5;</italic> = 0 y
<disp-formula id="Eq_c9-80">
<mml:math id="M910" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p><target target-type="page" id="pges_245"/>Para un condensador, <italic>&#x3D5;</italic> = &#x2212;<italic>&#x03C0;/</italic>2 y
<disp-formula id="Eq_c9-81">
<mml:math id="M911" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para un inductor, <italic>&#x3D5;</italic> = <italic>&#x03C0;/</italic>2 y
<disp-formula id="Eq_c9-82">
<mml:math id="M912" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para un generador que alimenta un circuito con impedancia total <italic>Z</italic> y fase <italic>&#x3D5;</italic>,
<disp-formula id="Eq_c9-83">
<mml:math id="M913" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>r</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
</list>
</sec>
<sec id="c9-s6-s3">
<title><bold>Potencia aparente de un elemento</bold></title>
<p>Se define la <italic>potencia aparente P<sub>a</sub></italic> de un elemento como</p>
<disp-formula id="Eq_c9-84">
<mml:math id="M914" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:msubsup><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p>As&#x00ED;:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para una resistencia,
<disp-formula id="Eq_c9-85"><mml:math id="M915" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para un condensador,
<disp-formula id="Eq_c9-86"><mml:math id="M916" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>a</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para un inductor,
<disp-formula id="Eq_c9-87">
<mml:math id="M917" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>a</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label>&#x25AA;</label> <p>Para un generador,
<disp-formula id="Eq_c9-88">
<mml:math id="M918" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>a</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub></mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
</list>
</sec>
<sec id="c9-s6-s4">
<title><bold>Factor de potencia</bold></title>
<p>Relacionado con las potencias que hemos definido est&#x00E1; el llamado <italic>factor de potencia</italic>, que es el cociente entre la potencia activa o media y la potencia aparente:</p>
<disp-formula id="Eq_c9-89">
<mml:math id="M919" display='block'><mml:mtext>Factor de potencia</mml:mtext><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<p>El factor de potencia var&#x00ED;a entre 0 para circuitos reactivos (que s&#x00F3;lo tienen condensadores e inductores) y 1 para circuitos resistivos (s&#x00F3;lo con resistencias). Las compa&#x00F1;&#x00ED;as el&#x00E9;ctricas cobran a los hogares en funci&#x00F3;n de la potencia media que gastan, pero a veces tienen en cuenta el factor de potencia para las industrias. Esto es porque los componentes reactivos, esencialmente bobinas, hacen que no se transmita toda la potencia a la carga, ya que almacenan la energ&#x00ED;a. El factor de potencia se puede mejorar, es decir, aumentar, colocando en los circuitos condensadores si la impedancia es inductiva (el caso m&#x00E1;s usual) y bobinas si es capacitiva.</p>
</sec>
</sec>
<sec id="c9-s7">
<label>9.7.</label>
<title><target target-type="page" id="pges_246"/><bold>Tabla resumen</bold></title>
<table-wrap id="c9-tab1">
<caption/>
<table frame="hsides" rules="groups">
<thead>
<tr>
<th valign="top" align="left"><p>F&#x00F3;rmula/magnitud</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Definici&#x00F3;n</p></th>
<th valign="top" align="left"><p>Ecuaci&#x00F3;n</p></th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>V</italic><sub>0</sub> = <italic>X I</italic><sub>0</sub></p>
<p><italic>V</italic><sub>0</sub></p>
<p><italic>I</italic><sub>0</sub></p>
<p><italic>X</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ley para los valores de pico</p>
<p>Voltaje de pico</p>
<p>Corriente de pico</p>
<p>Reactancia</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>X<sub>R</sub></italic> = <italic>R</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Resistencia</p></td>
<td valign="top" align="left"><p>&#x00A0;</p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c9-90"><mml:math id="M920" display='inline'><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Reactancia capacitiva del condensador</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c9-21">(9.1)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>&#x03C9;</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Frecuencia de la fuente</p></td>
<td valign="top" align="left"></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>C</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Capacidad del condensador</p></td>
<td valign="top" align="left"></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>X<sub>L</sub></italic> = <italic>&#x03C9;L</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Reactancia inductiva de la bobina</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c9-33">(9.2)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>L</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Autoinducci&#x00F3;n</p></td>
<td valign="top" align="left"></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c9-91"><mml:math id="M921" display='inline'><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow></mml:math></inline-formula></p>
<p><inline-formula id="Eq_c9-92"><mml:math id="M922" display='inline'><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow></mml:math></inline-formula></p>
<p><italic>Z</italic></p>
<p><inline-formula id="Eq_c9-93"><mml:math id="M923" display='inline'><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Ley de Ohm generalizada</p>
<p>Fasor del voltaje</p>
<p>Impedancia</p>
<p>Fasor de corriente</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c9-69">(9.6)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Z<sub>R</sub></italic> = <italic>R</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Impedancia resistiva</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c9-55">(9.3)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><inline-formula id="Eq_c9-94"><mml:math id="M924" display='inline'><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac></mml:math></inline-formula></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Impedancia capacitiva</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c9-61">(9.4)</xref></p></td>
</tr>
<tr>
<td valign="top" align="left"><p><italic>Z<sub>L</sub></italic> = <italic>i&#x03C9;L</italic></p></td>
<td valign="top" align="left"><p>Impedancia inductiva</p></td>
<td valign="top" align="left"><p><xref ref-type="disp-formula" rid="Eq_c9-67">(9.5)</xref></p></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</table-wrap>
</sec>
<sec id="c9-s8">
<label>9.8.</label>
<title><bold>Problemas resueltos</bold></title>
<list list-type="order">
<list-item><p>Calcula el voltaje y corriente de pico as&#x00ED; como la potencia media consumida por un generador, de 120 V de fem de pico y 60 Hz de frecuencia, cuando se conecta a:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>Una resistencia de 5k&#x2126;.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>Un condensador de 10 pF.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c)</italic></label> <p>Una bobina de 20 mH.</p></list-item>
</list>
<p><target target-type="page" id="pges_247"/><bold>Sol.</bold> La fem proporcionada por el generador es
<disp-formula id="Eq_c9-95">
<mml:math id="M925" display='block'><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>60</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>V sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>Si se conecta a una resistencia <italic>R</italic> = 5 k&#x2126;, el voltaje de pico en la resistencia ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c9-96"><mml:math id="M926" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
y la corriente de pico
<disp-formula id="Eq_c9-97"><mml:math id="M927" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>R</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>24</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>mA</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
La potencia media disipada en la resistencia es
<disp-formula id="Eq_c9-98"><mml:math id="M928" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>24</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2,88</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>Si el generador se conecta a un condensador <italic>C</italic> = 10 pF, el voltaje de pico en el condensador ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c9-99"><mml:math id="M929" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
Para calcular la corriente de pico, es necesaria la reactancia capacitiva:
<disp-formula id="Eq_c9-100"><mml:math id="M930" display='block'><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>60</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>12</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2,65</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>8</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi></mml:math>
</disp-formula>
Con ella,
<disp-formula id="Eq_c9-101"><mml:math id="M931" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>2,65</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>8</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>4,52</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>7</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
La potencia media consumida por el condensador es <italic>P<sub>C,m</sub></italic> = 0.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c)</italic></label> <p>Si se conecta a un inductor <italic>L</italic> = 20 &#x00B7; 10<sup>&#x2212;3</sup> H, el voltaje de pico en el inductor ser&#x00E1;
<disp-formula id="Eq_c9-102"><mml:math id="M932" display='block'><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
La reactancia inductiva es
<disp-formula id="Eq_c9-103"><mml:math id="M933" display='block'><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>60</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>20</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>7,54</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi></mml:math>
</disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_248"/>y la corriente de pico resulta
<disp-formula id="Eq_c9-104"><mml:math id="M934" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>7,54</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>15,9</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
La potencia media consumida por la bobina es <italic>P<sub>L,m</sub></italic> = 0.</p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Un generador de corriente alterna de 50 Hz de frecuencia est&#x00E1; conectado a una asociaci&#x00F3;n en serie de una resistencia <italic>R</italic> = 3 k&#x2126; y un condensador <italic>C</italic> = 15 <italic>&#x00B5;</italic>F. Calcula la impedancia equivalente y expresa el resultado en forma de binomio y en forma polar.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Las impedancias de la resistencia y el condensador son
<disp-formula id="Eq_c9-105"><mml:math id="M935" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>15</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>212</mml:mn><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
Como la resistencia y el condensador est&#x00E1;n en serie, la impedancia equivalente es
<disp-formula id="Eq_c9-106"><mml:math id="M936" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>3000</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>212</mml:mn><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Esta es la forma binomial de <italic>Z</italic>. Para la forma polar, hay que calcular el m&#x00F3;dulo y argumento de <italic>Z</italic>:
<disp-formula id="Eq_c9-107"><mml:math id="M937" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:msup><mml:mn>3000</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>212</mml:mn><mml:msup><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3007</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>arctan</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>212</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>3000</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,0705</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>rad</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
Con esto, la impedancia resulta
<disp-formula id="Eq_c9-108"><mml:math id="M938" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>3007</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,0705</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Una resistencia <italic>R</italic> = 3 k&#x2126; y un inductor <italic>L</italic> = 2,4 H est&#x00E1;n conecados en paralelo en un circuito de corriente alterna con 50 Hz de frecuencia. Calcula la impedancia equivalente en forma de binomio y en forma polar.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Las impedancias de la resistencia y el inductor son
<disp-formula id="Eq_c9-109"><mml:math id="M939" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mn>3</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2,4</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>240</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_249"/>La impedancia equivalente cumple
<disp-formula id="Eq_c9-110"><mml:math id="M940" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>Z</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>3000</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>240</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>3000</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>i</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>240</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>3,33</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,33</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Para obtener <italic>Z</italic>, se ha de invertir el resultado anterior,
<disp-formula id="Eq_c9-111"><mml:math id="M941" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>Z</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>3,33</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,33</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>3,33</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1,33</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>3,33</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1,33</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>178</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>709</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>,</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
donde hemos multiplicado, arriba y abajo, por el conjugado del denominador para pasar por la segunda igualdad. Para la forma polar, calculamos el m&#x00F3;dulo y argumento de <italic>Z</italic>,
<disp-formula id="Eq_c9-112"><mml:math id="M942" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:msqrt><mml:msup><mml:mn>178</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mn>709</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>731</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>arctan</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>709</mml:mn><mml:mn>178</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,32</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>rad</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
Con esto,
<disp-formula id="Eq_c9-113"><mml:math id="M943" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>731</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>1,32</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la corriente instant&#x00E1;nea y la potencia instant&#x00E1;nea proporcionada por el generador de un circuito formado por un generador el&#x00E9;ctrico, de 120 V de fem de pico y 50 Hz de frecuencia, conectado a un condensador de 5 <italic>&#x00B5;</italic>F.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Con los datos del problema. la fem del generador es
<disp-formula id="Eq_c9-114"><mml:math id="M944" display='block'><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Pasamos el circuito a fasores e impedancias. El fasor de la fem del generador es
<disp-formula id="Eq_c9-115"><mml:math id="M945" display='block'><mml:mrow><mml:mover><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mn>.0</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
y la impedancia del condensador es
<disp-formula id="Eq_c9-116"><mml:math id="M946" display='block'><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>637</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Ahora, podemos resolver el circuito como si fuera de corriente continua con resistencias. El fasor corriente en el circuito es, por la ley de Ohm generalizada,
<target target-type="page" id="pges_250"/>
<disp-formula id="Eq_c9-117"><mml:math id="M947" display='block'><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mover><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>637</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>637</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,188</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
donde se ha usado que
<disp-formula id="Eq_c9-118"><mml:math id="M948" display='block'><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Una vez encontrada la soluci&#x00F3;n al circuito de fasores, pasamos el resultado de nuevo a valores de corriente alterna:
<disp-formula id="Eq_c9-119"><mml:math id="M949" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,188</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,188</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,188</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
La potencia instant&#x00E1;nea proporcionada por el generador es
<disp-formula id="Eq_c9-120"><mml:math id="M950" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,188</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>22,6</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>11,3</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
En la &#x00FA;ltima igualdad, se ha usado que
<disp-formula id="Eq_c9-121"><mml:math id="M951" display='block'><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03B1;</mml:mi></mml:math>
</disp-formula>
para cualquier n&#x00FA;mero <italic>&#x03B1;</italic>.</p></list-item>
<list-item><p>Calcula la corriente instant&#x00E1;nea y la potencia instant&#x00E1;nea proporcionada por el generador de un circuito formado por un generador el&#x00E9;ctrico, de 120 V de fem de pico y 50 Hz de frecuencia, conectado a un inductor de 5 H.</p>
<p><bold>Sol.</bold> La fem del generador es
<disp-formula id="Eq_c9-122"><mml:math id="M952" display='block'><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Pasamos el circuito a fasores e impedancias. El fasor de la fem del generador es
<disp-formula id="Eq_c9-123"><mml:math id="M953" display='block'><mml:mrow><mml:mover><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
y la impedancia del inductor es
<disp-formula id="Eq_c9-124"><mml:math id="M954" display='block'><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>5</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_251"/>Ahora, mediante la ley de Ohm generalizada, el fasor corriente en el circuito es
<disp-formula id="Eq_c9-125"><mml:math id="M955" display='block'><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mover><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>500</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>500</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,0764</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
donde se ha usado que
<disp-formula id="Eq_c9-126"><mml:math id="M956" display='block'><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Pasamos el resultado de nuevo a valores de corriente alterna:
<disp-formula id="Eq_c9-127"><mml:math id="M957" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,0764</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,0764</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,0764</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext></mml:mrow><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
La potencia instant&#x00E1;nea proporcionada por el generador es
<disp-formula id="Eq_c9-128"><mml:math id="M958" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,0764</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>120</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>9,17</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4,58</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
As&#x00ED;, a modo de ejemplo, en el instante <italic>t</italic><sub>1</sub> = 0,007 s, la potencia proporcionada por el generador es
<disp-formula id="Eq_c9-129"><mml:math id="M959" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4,58</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>0,007</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,42</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi><mml:mn>,</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
mientras que en el instante <italic>t</italic><sub>2</sub> = 0,009 s resulta
<disp-formula id="Eq_c9-130"><mml:math id="M960" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>4,58</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>0,009</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3,71</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la corriente y el voltaje de pico en cada elemento de un circuito <italic>RC</italic> en serie. Ten en cuenta que el que generador tiene una fem de pico de 311 V con una frecuencia de 50 Hz, el condensador tiene una capacidad de 75 <italic>&#x00B5;</italic>F y la resistencia es de 300 &#x2126;.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Las impedancias de la resistencia y el condensador son:
<disp-formula id="Eq_c9-131"><mml:math id="M961" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>75</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>42,4</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_252"/>La impedancia equivalente en serie es
<disp-formula id="Eq_c9-132"><mml:math id="M962" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>42,4</mml:mn><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
El ejercicio nos pide valores de pico. Para calcularlos, no hace falta obtener los fasores. Basta con usar valores de pico y m&#x00F3;dulos de impedancias. Por ejemplo, el valor de pico de la corriente en el circuito es
<disp-formula id="Eq_c9-133"><mml:math id="M963" display='block'><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>311</mml:mn><mml:msqrt><mml:msup><mml:mn>300</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>42,4</mml:mn><mml:msup><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:msqrt></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,03</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Los valores de pico de los voltajes en la resistencia y el condensador son, por la ley de Ohm generalizada,
<disp-formula id="Eq_c9-134"><mml:math id="M964" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,03</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>300</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>308</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,03</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>42,4</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>43,5</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Calcula la corriente y el voltaje instant&#x00E1;neos en cada elemento de un circuito <italic>RL</italic> en paralelo. Ten en cuenta qu el generador tiene una fem de pico de 311 V y una frecuencia de 50 Hz, la bobina tiene una auto-inductancia de 2 H y la resistencia es de 500 &#x2126;.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Las impedancias son:
<disp-formula id="Eq_c9-135"><mml:math id="M965" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
La impedancia equivalente en paralelo cumple
<disp-formula id="Eq_c9-136"><mml:math id="M966" display='block'><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>Z</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>500</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>+</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>200</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>500</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mi>i</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>200</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,59</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Invirtiendo el resultado anterior,
<disp-formula id="Eq_c9-137">
<mml:math id="M967" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>Z</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,59</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1,59</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1,59</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>3</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd/><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>306</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>244</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mi>.</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
En forma polar, dado que
<target target-type="page" id="pges_253"/>
<disp-formula id="Eq_c9-138"><mml:math id="M968" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:msqrt><mml:msup><mml:mn>306</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mn>244</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>391</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>,</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>arctan</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>244</mml:mn><mml:mn>306</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,673</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi>rad</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
tenemos
<disp-formula id="Eq_c9-139">
<mml:math id="M969" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>391</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>0,673</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
La fem instant&#x00E1;nea proporcionada por el generador es la misma que el voltaje de la resistencia y el inductor, pues todos los elementos est&#x00E1;n en paralelo:
<disp-formula id="Eq_c9-140"><mml:math id="M970" display='block'><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>311</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Dado que el ejercicio nos pide valores instant&#x00E1;neos, hemos de usar fasores. El fasor de los voltajes en el generador, resistencia y bobina es
<disp-formula id="Eq_c9-141"><mml:math id="M971" display='block'><mml:mrow><mml:mover><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>311</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
A partir de aqu&#x00ED; y del valor de las impedancias, los fasores de las corrientes en el generador, la resistencia y la bobina son
<disp-formula id="Eq_c9-142"><mml:math id="M972" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mover><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>Z</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>311</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>391</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>0,673</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,795</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,673</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>311</mml:mn><mml:mn>500</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0,622</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>V</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>311</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>200</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>0,469</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>.</mml:mi></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
S&#x00F3;lo resta pasar estos fasores a se&#x00F1;ales alternas:
<disp-formula id="Eq_c9-143"><mml:math id="M973" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,795</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,673</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,622</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,4695</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p>Un generador de corriente alterna, de 220 V de fem eficaz y 50 Hz de frecuencia, est&#x00E1; conectado a una red de impedancia equivalente igual (150 + 200 <italic>i</italic>) &#x2126;. Calcula la corriente instant&#x00E1;nea a trav&#x00E9;s del generador as&#x00ED; como las potencias media, reactiva y aparente proporcionadas por el generador.</p>
<p><target target-type="page" id="pges_254"/><bold>Sol.</bold> Como fem de pico del generador es
<disp-formula id="Eq_c9-144"><mml:math id="M974" display='block'><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt></mml:mfrac><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:msqrt><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>220</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>311</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
la fem instant&#x00E1;nea resulta
<disp-formula id="Eq_c9-145"><mml:math id="M975" display='block'><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>311</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Por otro lado, el m&#x00F3;dulo y argumento de la impedancia equivalente son
<disp-formula id="Eq_c9-146"><mml:math id="M976" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>150</mml:mn><mml:msup><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>200</mml:mn><mml:msup><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>250</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>,</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>arctan</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>200</mml:mn><mml:mn>150</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,644</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>rad</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
As&#x00ED;, en forma polar, la impedancia <italic>Z</italic> es
<disp-formula id="Eq_c9-147"><mml:math id="M977" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>250</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>0,644</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Para calcular la corriente instant&#x00E1;nea a trav&#x00E9;s del generador, utilizamos fasores. El fasor de la fem es
<disp-formula id="Eq_c9-148"><mml:math id="M978" display='block'><mml:mrow><mml:mover><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>311</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">V</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula>
El fasor de la corriente total, por la ley de Ohm generalizada, es
<disp-formula id="Eq_c9-149"><mml:math id="M979" display='block'><mml:mrow><mml:mover><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mover><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>^</mml:mo></mml:mover></mml:mrow><mml:mi>Z</mml:mi></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>311</mml:mn><mml:mrow><mml:mn>250</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mn>0,644</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>1,24</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,644</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
La corriente instant&#x00E1;nea resulta
<disp-formula id="Eq_c9-150"><mml:math id="M980" display='block'><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,24</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>0,644</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Las potencias media, reactiva y aparente proporcionadas por el generador son
<disp-formula id="Eq_c9-151"><mml:math id="M981" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>311</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1,24</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>0,644</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>308</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>311</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1,24</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>0,644</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>232</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>311</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1,24</mml:mn><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>386</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><p><target target-type="page" id="pges_255"/>El generador de un circuito de corriente alterna proporciona unas potencias reactiva y aparente de 50 W y 100 W, respectivamente. Adem&#x00E1;s, la parte imaginaria (reactiva) de la impedancia equivalente del circuito es 500 &#x2126;. Calcula:</p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>El factor de potencia del circuito.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>La potencia media proporcionada por el generador.</p></list-item>
<list-item><label><italic>c)</italic></label> <p>La parte real (resistiva) de la impedancia total.</p></list-item>
</list>
<p><bold>Sol.</bold></p>
<list list-type="simple">
<list-item><label><italic>a)</italic></label> <p>Las potencias reactiva y aparente, que son datos del ejercicio, se pueden escribir como
<disp-formula id="Eq_c9-152"><mml:math id="M982" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
Dividiendo ambas ecuaciones,
<disp-formula id="Eq_c9-153"><mml:math id="M983" display='block'><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>50</mml:mn><mml:mn>100</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
De aqu&#x00ED;, el factor de potencia es
<disp-formula id="Eq_c9-154"><mml:math id="M984" display='block'><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:msup><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>4</mml:mn></mml:mfrac></mml:msqrt><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msqrt><mml:mn>3</mml:mn></mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,866</mml:mn><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
N&#x00F3;tese que tomamos s&#x00F3;lo la soluci&#x00F3;n en que cos <italic>&#x03D5;</italic> es positivo. Ha de serlo porque la potencia media lo es.</p></list-item>
<list-item><label><italic>b)</italic></label> <p>La potencia media o activa se puede escribir como
<disp-formula id="Eq_c9-155"><mml:math id="M985" display='block'><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mn>0</mml:mn></mml:msub><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mfrac><mml:msqrt><mml:mn>3</mml:mn></mml:msqrt><mml:mn>2</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>86,6</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
<list-item><label><italic>c)</italic></label> <p>Las partes resistiva (real) y reactiva (imaginaria) de la impedancia total se pueden obtener a partir de la forma polar de la impedancia,
<disp-formula id="Eq_c9-156"><mml:math id="M986" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:math>
</disp-formula>
de donde
<disp-formula id="Eq_c9-157"><target target-type="page" id="pges_256"/><mml:math id="M987" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>Re</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>|</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>|</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>Im</mml:mi><mml:mo>(</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>)</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>|</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>|</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
Despejando |<italic>Z</italic>| de la segunda ecuaci&#x00F3;n y sustituyendo el resultado en la primera,
<disp-formula id="Eq_c9-158"><mml:math id="M988" display='block'><mml:mi>Re</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>Im</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>500</mml:mn><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msqrt><mml:mn>3</mml:mn></mml:msqrt><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>/</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>866</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula></p></list-item>
</list></list-item>
<list-item><p>Tenemos un circuito formado por una fuente de corriente alterna, de fem eficaz igual a 220 V y frecuencia 50 Hz, en serie con una resistencia de 100 &#x2126;, un condensador de 10<italic>&#x00B5;</italic>F de capacidad y una bobina de 0,5 H. Calcula la potencia activa, reactiva, aparente y el factor de potencia suministraos por la fuente. Adem&#x00E1;s, determina q&#x00FA;e elemento debemos conectar en serie con el resto para hacer el factor de potencia igual a 1.</p>
<p><bold>Sol.</bold> Se trata de un circuito RCL en serie. Las impedancias de los elementos son
<disp-formula id="Eq_c9-159">
<mml:math id="M989" display='block'><mml:mtable columnspacing="0em" columnalign="right left"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>R</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>10</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:msup><mml:mn>10</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>6</mml:mn></mml:mrow></mml:msup></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>318</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x3C9;</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn><mml:mi>&#x3C0;</mml:mi><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>50</mml:mn><mml:mo>&#x22C5;</mml:mo><mml:mn>0,5</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>157</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
La impedancia equivalente es
<disp-formula id="Eq_c9-160"><mml:math id="M990" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mi>L</mml:mi></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>318</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>157</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mn>100</mml:mn><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>161</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
El m&#x00F3;dulo y argumento de <italic>Z</italic> son
<disp-formula id="Eq_c9-161"><mml:math id="M991" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo stretchy="false">|</mml:mo></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:msqrt><mml:msup><mml:mn>100</mml:mn><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>+</mml:mo><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>161</mml:mn><mml:msup><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:msqrt><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>190</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mi>arctan</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>161</mml:mn></mml:mrow><mml:mn>100</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,01</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>rad</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:mrow></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
Con esto,
<disp-formula id="Eq_c9-162">
<mml:math id="M992" display='block'><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>|</mml:mo><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mo>|</mml:mo><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>&#x3D5;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mrow><mml:mo>(</mml:mo><mml:mn>190</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:msup><mml:mi>e</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,01</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x3A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
La corriente efectiva a trav&#x00E9;s del generador puede obtenerse con la ley de Ohm generalizada,
<disp-formula id="Eq_c9-163">
<mml:math id="M993" display='block'><mml:msub><mml:mi mathvariant="normal">I</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ef</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>&#x025B;</mml:mi><mml:mi mathvariant="italic">ef</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo>|</mml:mo><mml:mi mathvariant="normal">Z</mml:mi><mml:mo>|</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>220</mml:mn><mml:mn>190</mml:mn></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>1,16</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">A</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
<target target-type="page" id="pges_257"/>Con todo lo anterior, ya podemos calcular las potencias proporcionadas por el generador:
<disp-formula id="Eq_c9-164"><mml:math id="M994" display='block'><mml:mtable displaystyle="true" columnalign="right left" columnspacing="0em" rowspacing="3pt"><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>220</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1,16</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,01</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>135</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>220</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1,16</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>sin</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,01</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>216</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mtd></mml:mtr><mml:mtr><mml:mtd><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi></mml:msub></mml:mtd><mml:mtd><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mi>&#x025B;</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>f</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>220</mml:mn><mml:mo>&#x00B7;</mml:mo><mml:mn>1,16</mml:mn><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>255</mml:mn><mml:mrow><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">W</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:mtd></mml:mtr></mml:mtable></mml:math>
</disp-formula>
El factor de potencia resulta
<disp-formula id="Eq_c9-165"><mml:math id="M995" display='block'><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03D5;</mml:mi><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mi>cos</mml:mi><mml:mo stretchy="false">(</mml:mo><mml:mo>&#x2212;</mml:mo><mml:mn>1,01</mml:mn><mml:mo stretchy="false">)</mml:mo><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,532.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Dado que <italic>Z</italic> &#x02243; (100 &#x2212; 161 <italic>i</italic>) &#x2126;, para mejorar el factor de potencia (hacerlo igual o cercano a 1), se puede colocar, en serie con el resto de elementos, un dispositivo con una impedancia igual a
<disp-formula id="Eq_c9-166"><mml:math id="M996" display='block'><mml:msup><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>161</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi mathvariant="normal">&#x03A9;</mml:mi><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula>
Dado que la impedancia es imaginaria pura y su parte imaginaria es positiva, este dispositivo es un inductor con una autoinductancia dada por
<disp-formula id="Eq_c9-167"><mml:math id="M997" display='block'><mml:msup><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi><mml:msup><mml:mi>L</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:mo stretchy="false">&#x21D2;</mml:mo><mml:mstyle scriptlevel="0"><mml:mspace width="1em"></mml:mspace></mml:mstyle><mml:msup><mml:mi>L</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msup><mml:mi>Z</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>&#x2032;</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>&#x03C9;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mn>161</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mn>100</mml:mn><mml:mi>&#x03C0;</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>&#x2243;</mml:mo><mml:mn>0,481</mml:mn><mml:mtext>&#x00A0;</mml:mtext><mml:mrow><mml:mi mathvariant="normal">H</mml:mi></mml:mrow><mml:mn>.</mml:mn></mml:math>
</disp-formula><target target-type="page" id="pges_258"/></p>
</list-item>
</list>
</sec>
</body>
</book-part>
</book-body>
</book>